Έντυπη Έκδοση

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΗΝ ΚΙΝΑ

Ο Λόγος στην Κίνα

Μια μεγάλη χώρα με μακραίωνη πολιτισμική ιστορία, που κινδύνευσε να αλλοιωθεί -ή και να διακοπεί- κατά τη διάρκεια της «Πολιτιστικής Επανάστασης» του Μάο, ξαναβρίσκει, μέσα από τη φιλελευθεροποίηση, τον κομμένο μίτο της Αριάδνης, και αναζητεί την έξοδο από τον λαβύρινθο της παγκόσμιας πολιτισμικής και οικονομικής κρίσης, με όπλα της τον Λόγο και την Τέχνη.

Διάλεξα τέσσερα σημαντικά βιβλία που έχουν μεταφραστεί και κυκλοφορούν στην ελληνική γλώσσα, που είναι ίσως αντιπροσωπευτικά των τάσεων και των προβληματικών τής σύγχρονης κινέζικης λογοτεχνίας. Ας δοθεί ο Λόγος στην Κίνα, λοιπόν... Το μέρος αντί του όλου.

**Κινεζική ποίηση

μτφρ.: Αμαλία Τσακνιά

εκδόσεις Πλέθρον, σ. 157, ευρώ 14,57

«Εν αρχή ην ο Λόγος», και στις πρωταρχές της λογοτεχνίας η Ποίηση, η μοναδική τέχνη που χρειάζεται έναν άνθρωπο, ένα στόμα ή ένα χέρι, μια λύρα, μια φλογέρα ή μια πένα, κι έναν τουλάχιστον ακροατή-μάρτυρα - όταν ο μόνος μάρτυρας δεν είναι το λευκό χαρτί. Η Αμαλία Τσακνιά, σε αυτή την ανθολογία, επέλεξε να μας καταστήσει κοινωνούς της μακραίωνης λογοτεχνικής παράδοσης της Κίνας ξεκινώντας από ποιητές του 8ου π.Χ. αιώνα και φτάνοντας μέχρι και τον 20ό αιώνα. Πίσω από στερεότυπα και φυσιολατρικά κλισέ, πίσω από τα leit-motiv των μονίμως απογοητευμένων εραστών που αναζητούν τη χαμένη αγάπη τους, πάλλει η ψυχή ενός λαού που τραγουδά τα πάθη του και τους καημούς του, με την αυθεντικότητα που διακρίνει όλους τους λαούς του κόσμου, όταν με τη βοήθεια του κρασιού, και την απαραίτητη διονυσιακή μέθη, αποτινάζουν από πάνω τους όλους τους καταναγκασμούς των πολιτικών και άλλων ανθρωποβόρων εξουσιών, και τραγουδούν τα πάθη τους, με την απελπισία του μοναχικού όντος που καταθέτει τη διαθήκη του, με την ανυστεροβουλία του αηδονιού που γνωρίζει ότι ψάλλει το τελευταίο του άσμα, αφού με κάθε εισπνοή το αγκάθι που το έχει αγκυλώσει μπήγεται ολοένα και πιο βαθιά στην καρδιά του. Λακωνικότητα, αφαιρετικότητα, στυλιζάρισμα και θεματική τυποποίηση είναι τα κύρια χαρακτηριστικά της ανθολογούμενης κινεζικής ποίησης μέχρι τον 20ό αιώνα, οπότε σπάνε τα πρότυπα και οι παλαιές φόρμες αντικαθίστανται από μια δυτικού τύπου ελευθεροστομία, με αυτοψυχαναλυτική κατάδυση στον χώρο του ατομικού και συλλογικού ασυνείδητου. Τελικά, η ποίηση λειτουργεί ως διαθλαστικό πρίσμα των μακροσκοπικών ιστορικών ανακατατάξεων, που διηθεί το φως στον μικρόκοσμο του ποιητή. Παράδειγμα: Συχώρα με, μικρό μου χορτάρι / σε πάτησα για μια στιγμή· με συνθλίβουν τα πάντα (Ρ'an Μο-Houa, 20ός αιώνας, σ. 142). Τη σημαντική δουλειά της μεταφράστριας και την καλαίσθητη έκδοση της ανθολογίας απολαμβάνουν, εδώ και χρόνια, οι ολιγάριθμοι ελληνόφωνοι ρέκτες αυτής της -περιθωριοποιημένης στις μέρες μας- τέχνης της Ποιήσεως.

**Νταϊάν Γουέι Λιανγκ

Πεταλούδα από χαρτί

μτφρ.: Νίνα Μπούρη

μυθιστόρημα

εκδ. Πατάκη, σ. 286, ευρώ 15,77

Το πρώτο από τα τρία κινεζικά μυθιστορήματα που διάλεξα να σας παρουσιάσω, είναι γραμμένο από μια πρωταγωνίστρια της εξέγερσης των φοιτητών του Δημοκρατικού Κινήματος, που ξεκίνησε από το Πανεπιστήμιο του Πεκίνου το 1989. Η Νταϊάν Γουέι Λιανγκ γεννήθηκε στην κινεζική πρωτεύουσα το 1966, τη χρονιά που ξεκίνησε η λεγόμενη «Πολιτιστική Επανάσταση» του Μάο. Μετά το αιματοκύλισμα των φοιτητών που διαδήλωναν ειρηνικά στην πλατεία Τιεν Αν Μεν, αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τη χώρα της και να καταφύγει στις ΗΠΑ, όπου εκπόνησε διδακτορικό στη Διοίκηση Επιχειρήσεων. Μετά το πρώτο της βιβλίο, με τίτλο The Lake with no name («Η λίμνη χωρίς όνομα»), που κυκλοφόρησε στην Αγγλία το 2003 και έχει σαν θέμα του τα τραυματικά γεγονότα αυτής της εξέγερσης, που μοιάζει τόσο πολύ με τα δικά μας γεγονότα της εξέγερσης των φοιτητών που κλείστηκαν στο Πολυτεχνείο το 1973, προκειμένου να διαμαρτυρηθούν και να διαδηλώσουν εναντίον της χούντας, η κινέζα καθηγήτρια Πανεπιστημίου, που ζει στο Λονδίνο, με τον σύζυγο και τα δύο παιδιά της, επιδόθηκε στη συγγραφή μιας εξαιρετικά πετυχημένης σειράς βιβλίων, με πρωταγωνίστρια μια σύγχρονη κινέζα ντεντέκτιβ. Το πρώτο βιβλίο είχε τίτλο «Το κινεζικό πετράδι» (εκδόσεις Πατάκη, 2008) κι αυτό είναι το δεύτερο βιβλίο της σειράς (Πατάκης, 2009). Λόγος που κυλάει, καλά υπολογισμένη αναλογία λακωνικής αφηγηματικότητας και ταχέως κορυφούμενης δράσης, που οδηγεί τον αναγνώστη να απολαμβάνει αισθητικώς αυτό το συναισθηματικό crescendo. Ενα ενδιαφέρον λογοτεχνικό δείγμα συνάντησης ενός πανάρχαιου ασιατικού πολιτισμού με τον σύγχρονο δυτικοευρωπαϊκό πολιτισμό μας.

**Μα Γιαν

Πεκίνο σε κώμα

μτφρ. από τα αγγλικά: Μαριάννα Μπεμπετίδη

εκδοτικός οργανισμός Πάπυρος, σ. 832, ευρώ 25,12

Τα γεγονότα της κατάπνιξης της φοιτητικής εξέγερσης στην πλατεία Τιεν Αν Μεν (Τιαν Αν Μεν, γράφεται αυτή τη φορά) είναι το κεντρικό θέμα κι αυτού του ενδιαφέροντος αφηγήματος. Ενας πρωταγωνιστής των γεγονότων, ο Τάι Γουέι, μεταπτυχιακός φοιτητής Βιολογίας, πυροβολείται στο κεφάλι από τις Αρχές, πέφτει σε κώμα, διατηρεί όμως ένα ίχνος αποσυντιθέμενης συνειδήσεως, η οποία τον οδηγεί σε μια κατακλυσμιαία ανασύνθεση-ανάμνηση της μέχρι τώρα ζωής του. Υπάρχουν δύο αλληλοσυμπληρούμενα κείμενα: ένα με πλάγια στοιχεία (Italics), όπου ο βαθύτερος εαυτός τού πάσχοντος του απευθύνεται σε δεύτερο πρόσωπο με έναν πυκνό ποιητικό-φιλοσοφικό-επιστημονικό τρόπο, κι ένα άλλο εκτενέστερο κείμενο, με όρθια στοιχεία, που αποτελείται από τον χειμαρρώδη λόγο των ατάκτως εκφερόμενων αναμνήσεων, και στο οποίο η αφηγηματική φωνή μιλάει σε πρώτο πρόσωπο. Αυτή η εναλλαγή δίνει έναν φρενιτικό ρυθμό στο λογοτέχνημα και αποτελεί τον μόνο χωρισμό του παραληρηματικού (αριστουργηματικού εκτενέστατου αυτού κειμένου) σε «κεφάλαια». Δείγμα: «Η σάρκα και το πνεύμα σου είναι ακόμα ζωντανά, θαμμένα μέσα στο φέρετρο της επιδερμίδας σου. Το Νότιο Πανεπιστήμιο ήταν στα περίχωρα της Πόλης της Καντόνας. Η πανεπιστημιούπολη ήταν δέκα φορές μεγαλύτερη από το γυμνάσιό μου. Μέσα στα πυκνά φυλλώματα και τα κλαδιά αιωνόβιων δέντρων χόρευαν κουνούπια» (σ. 63). Ο Μα Γιαν, που γεννήθηκε στο Τσινγκτάο της Κίνας το 1953, και ζει σήμερα στο Λονδίνο με τη σύζυγο και μεταφράστρια των έργων του, τη Flora Drew, και τα δύο παιδιά τους, θεωρείται από πολλούς ο «σύγχρονος Κούντερα». Είναι αξιοσημείωτο αυτό το λογοτεχνικό «κοκτέιλ» συγκρατημένου λυρισμού, υποδόριου χιούμορ, με χειρουργική αφηγηματική διεισδυτικότητα κι έναν οξύτατο καυτηριασμό του παράλογου των ολοκληρωτικών πολιτικών συστημάτων. Πολλές φράσεις του επέχουν θέση γνωμικών και καταδεικνύουν τη βάσανο του λογοτέχνη πριν επιδοθεί στο πνευματικό έργο του, όπως, παραδείγματος χάριν, η αξιοπρόσεκτη παρατήρηση: «Οταν οι άνθρωποι είναι γυμνοί, μιλάνε ελάχιστα. Χάνουν την ταυτότητά τους» (σ. 35).**Γιουνγκ Τσανγκ

Αγριόκυκνοι

Τρεις κόρες της Κίνας

μτφρ.: Καλλιόπη Καρούση

Βιβλιοπωλείον της Εστίας, σ. 726, ευρώ 35,67.

Η ιστορία της Κίνας του 20ού αιώνα μέσα από τις ιστορίες τριών γυναικών: της γιαγιάς, που ήταν παλλακίδα ενός πολέμαρχου-στρατηγού (1909-1933) και αργότερα σύζυγος του δρος Σια, της κόρης της, που ήταν μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος, αλλά όταν ο άντρας της, από κυβερνήτης του Ιμπιν, και αργότερα υποδιευθυντής Δημόσιων Υποθέσεων στο Σέτσουαν, έπεσε σε δυσμένεια, βιώνει στο πετσί της τα βασανιστήρια και τις διώξεις του μαοϊκού καθεστώτος, πράγμα που έχει αντίκτυπο και στην κόρη της (και συγγραφέα αυτού του αυτοβιογραφικού πεζογραφήματος), η οποία, αφού εργάστηκε ως αγρότισσα και ηλεκτρολόγος, κατάφερε να πάρει μια υποτροφία -το 1978, δύο χρόνια μετά τον θάνατο του Μάο- και να πάει στη Βρετανία, όπου έγινε διδάκτωρ Γλωσσολογίας στο Πανεπιστήμιο του Γιορκ, για να αφιερωθεί μετά ολοκληρωτικά στη συγγραφή. Οσο όμως κι αν μπήγει βαθιά το συγγραφικό νυστέρι της στην πονεμένη πρόσφατη ιστορία της Κίνας, δεν μπορεί να δηλώσει -όπως ο δικός μας ο Σεφέρης- «όπου και να ταξιδέψω η Κίνα με πληγώνει», αλλά γράφει στον Επίλογο αυτού του συναρπαστικού πονήματος: «Θεωρώ πια το Λονδίνο σπίτι μου. Επί δέκα χρόνια δεν ήθελα να σκεφτώ την Κίνα που είχα αφήσει. Το 1988, όμως, ήρθε η μητέρα μου στην Αγγλία για να με επισκεφθεί. Για πρώτη φορά μού διηγήθηκε την ιστορία της και την ιστορία της γιαγιάς μου. Κατόπιν, η μητέρα μου επέστρεψε στο Τσένγκντου και τότε οι αναμνήσεις μου ήρθαν στην επιφάνεια και τα δάκρυα που δεν είχα χύσει ποτέ πλημμύρισαν την ψυχή μου. Αποφάσισα να γράψω τους Αγριόκυκνους. Δεν μου ήταν πια τόσο επώδυνο να θυμηθώ το παρελθόν επειδή είχα βρει αγάπη, ικανοποίηση και συνεπώς ηρεμία. Η Κίνα έχει αλλάξει πολύ από τότε που έφυγα» (σ. 723).

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Λογοτεχνία
Σχετικά θέματα: Αφιέρωμα στη λογοτεχνία και στην τέχνη της Κίνας
Η Κίνα έρχεται στη Θεσσαλονίκη
Εμείς και η Κίνα (Σελίδες ημερολογίου)
Θεατές στην ακένωτη σοφία της σιωπής
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Μουσική
Στο ντιβάνι του δισκαναλυτή
Από τις 4:00 στις 6:00
Ενα μουσικό ταξίδι στην Κίνα...
Αφιέρωμα στη λογοτεχνία και στην τέχνη της Κίνας
Η Κίνα έρχεται στη Θεσσαλονίκη
Εμείς και η Κίνα (Σελίδες ημερολογίου)
Θεατές στην ακένωτη σοφία της σιωπής
Ο Λόγος στην Κίνα
Κριτική βιβλίου
Το μη ορατό, ισχυρότερο
Στα ψηλώματα του Ταΰγετου
Η ανάκληση του ίδιου
Η Κρήτη του Λόγου και της Τέχνης
Σφάγιο σε εβραϊκή θυμέλη
Το Υπέρτατο Ον μέσα από τα μάτια του ψυχαναλυτή
Η τραγωδία ενός γελοίου ανθρώπου
Πέφτοντας χωρίς ίλιγγο στο κενό
Περιπτώσεις εξουσίας
Νηφάλιες σκέψεις στο δράμα της Μ. Ανα τολής
Συνέδριο για τη Θεοφαγία - ανθρωποφαγία
Ευχαριστήρια Επιστολή προς τον Αξιότιμο Κύριο Κανίβαλο
Άλλες ειδήσεις
Η εκ γενετής παραίσθηση της συνείδησης