Έντυπη Έκδοση

Στα ψηλώματα του Ταΰγετου

Κωστής Γκιμοσούλης

Το φάντασμά της

εκδόσεις Κέδρος, σ. 264, ευρώ 14

Σε μια αμερικανική ταινία, που κατά καιρούς προβάλλει η τηλεόραση, ένας άντρας λατρεύει τόσο πολύ τη σύζυγό του που, όταν πεθαίνει, αντί επιτέλους να αναπαυτεί από τα βάρη του έγγαμου βίου, το φάντασμά του παραμένει δίπλα της, εξακολουθώντας να τη φροντίζει. Επειδή, όμως, το σαρανταήμερο, που οι ψυχές περιφέρονται στον τόπο που έζησαν, έχει προ πολλού περάσει, νιώθει πολύ κουρασμένος. Επιθυμώντας να ησυχάσει κι αυτός, διαλέγει κάποιον, που του μοιάζει στα χαρακτηριστικά και το παρουσιαστικό. Εμφανίζεται μπροστά του και με την επιβολή που έχει ένα φάντασμα, τον ωθεί να πάρει τη θέση του δίπλα στη γυναίκα του για κάποιο διάστημα. Οταν αυτή η παράδοξη συνάντηση συμβαίνει σε διαμέρισμα της Νέας Υόρκης, όπως στην ταινία, τότε, το πιθανότερο, προαναγγέλλει μια ερωτική κωμωδία. Οταν, όμως, διαδραματίζεται σε εκκλησίδριο κοιμητηρίου, μπορεί να επιφυλάσσει εκπλήξεις. Πόσω μάλλον, όταν τη θέση του σεναριογράφου παίρνει ένας πρώην ποιητής και νυν μυθοπλάστης.

Πρόκειται για τον Κωστή Γκιμοσούλη και το καινούριο μυθιστόρημά του. Ηδη, στο προηγούμενο, την προ διετίας συλλογή ιστοριών, «Η κραυγή της πεταλούδας», διακρίνονται μεταφυσικές ανησυχίες. Εκεί, όμως, το υπερβατικό στοιχείο υπάρχει σε διηγήματα που έχουν τη μορφή παραμυθιών. Στο καινούριο, ο συγγραφέας εισχωρεί ακόμη βαθύτερα στον χώρο του φανταστικού, δίνοντας πρωταγωνιστικό ρόλο σε ένα φάντασμα. Για να το ενθέσει ομαλά στα ρεαλιστικά συμβάντα, καταφεύγει στη λαϊκή παράδοση. Κατ' αρχήν, ανασύρει από τη δημώδη ποίηση το τραγούδι του Νεκρού Αδελφού. Στο άσμα, καβάλα σ' ένα άλογο έρχεται ο νεκρός από τον Αδη. Εδώ, καβάλα σ' ένα άλογο, σταλμένο από τον νεκρό, έρχεται ο ζωντανός στη συνάντησή τους.

Μόνο που το φάντασμα, παρ' όλο που βρήκε αντικαταστάτη, δεν αποχωρεί στον Αλλο Κόσμο, αλλά εξακολουθεί να παρακολουθεί τους ζωντανούς. Δύο φορές ξεμοναχιάζει τον ήρωα και συνομιλεί μαζί του. Τον νουθετεί πώς να φερθεί και τι να διαμηνύσει στην αλλοτινή σύντροφό του. Στην τελευταία, όμως, εμφάνισή του, δεν κατορθώνει να συγκρατηθεί και παρεμβαίνει στην ερωτική συνεύρεση του ζεύγους. Σε ένα, προ δεκαετίας, μυθιστόρημα του Γκιμοσούλη, «Χέρι στη φωτιά», το φάντασμα της ηρωίδας παρακολουθεί το ερωτικό σμίξιμο του εν ζωή συντρόφου της με τη μητέρα της. Στο πρόσφατο, ο συγγραφέας γίνεται απείρως τολμηρότερος, τόσο στην περιγραφή των ερωτικών περιπτύξεων όσο και στην ενεργό συμμετοχή του φαντάσματος. Η σκηνή, ωστόσο, δεν ευτελίζεται. Τη διασώζει ο συγγραφέας, επικαλούμενος το φάντασμα του ποιητή, που κουβαλά εντός του.

Το ίδιο κάνει πάντοτε ο Γκιμοσούλης, όταν ο αφηγητής του βρίσκεται στα δύσκολα. Κατά τ' άλλα, φροντίζει να εκμεταλλεύεται τις δοξασίες, που θέλουν μόνο τις ψυχές των δολοφονημένων και των κολασμένων, όπως οι αυτόχειρες, να τριγυρνούν σαν φαντάσματα. Και στα δύο μυθιστορήματα, τόσο στο προ δεκαετίας όσο και στο πρόσφατο, το φάντασμα ανήκει σε έναν αυτόχειρα. Εδώ, μάλιστα, δεν αρκείται στις δοξασίες αλλά καταφεύγει και στη λογοτεχνική τους αξιοποίηση από τους παλαιότερους συγγραφείς. Ο αφηγητής ανακαλεί έναν ελαφροΐσκιωτο ήρωα του Παπαδιαμάντη, που έβλεπε μια μυστηριώδη λάμψη να χορεύει στο πέλαγος. «Ανθος του γιαλού» την αποκαλεί ο Σκιαθίτης και είναι η ψυχή ενός ερωτευμένου και αδικοσκοτωμένου βασιλόπουλου. Αντ' αυτού, ο Γκιμοσούλης επινοεί ένα αερικό, που λυτρώνει τη γυναίκα από τον έρωτά της για τον νεκρό.

Στο μυθιστόρημα, δίπλα στο πανταχού παρόν φάντασμα, επανέρχεται το παλαιό και αγαπημένο alter ego του συγγραφέα, ο μηχανόβιος καβαλάρης. Από μια άποψη, πρόκειται για ένα δεύτερο μυθιστόρημα «on the road», μετά το προ δωδεκαετίας μυθιστόρημά του, με τίτλο «Ανατολή». Το παλαιότερο εκτυλίσσεται στις πλαγιές του Κισάβου, το πρόσφατο, «στα ψηλώματα του Ταΰγετου». Ωστόσο, στο πρόσφατο, χάρη στο φάντασμα, ο μηχανόβιος κάνει μια στάση πολλών ημερών σε «επαρχιακή πόλη» κοντά στην Καλαμάτα. Εκεί πλέκεται το ειδύλλιο με τη χήρα, αυτήν του φαντάσματος. Υπάρχει, πάντως, ένα δεύτερο μέρος που εκτυλίσσεται «στον δρόμο»: από την Καλαμάτα στην Κορώνη και αντιστρόφως, συνεχίζοντας στη Μάνη μέχρι το Ταίναρο. Εδώ, ο Γκιμοσούλης βρίσκεται στο στοιχείο του. Ο συνδυασμός ερωτικής περιπέτειας και φύσης επιτρέπει ποιητικές περιγραφές. Ο συγγραφέας, όμως, δεν κάνει κατάχρηση. Μόνο στις τελευταίες σελίδες πληθαίνουν οι αφηγήσεις ονείρων, ώστε να επιτευχθεί το αρμόζον, σε μια ιστορία με φαντάσματα, αμφίσημο τέλος. Κατά τ' άλλα, το μυθιστόρημα είναι γραμμένο σε έναν ανάλαφρο τόνο, χωρίς τις δραματικές κορυφώσεις και τους αγχωτικούς ρυθμούς δράσης παλαιότερων βιβλίων του. Ευάλωτος και ανασφαλής ο μηχανόβιος, ανιστορεί το παρελθόν του, που δείχνει παρεμφερές με εκείνο που συνήθως δίνει ο Γκιμοσούλης στα alter ego του. Παρομοίως, η γυναίκα αφηγείται την ερωτική ιστορία, επιμένοντας στη φθορά που φέρνει ο γάμος στον έρωτα. Παράλληλα, σκιαγραφούνται δύο χαρακτηριστικοί τύποι σημερινών παιδιών: ένας επαναστατημένος έφηβος και μια ευαίσθητη δεκάχρονη.

Ο Γκιμοσούλης αδιαφορεί για μορφικές καινοτομίες. Ακολουθεί και πάλι την ευθύγραμμη πρωτοπρόσωπη αφήγηση, στην οποία παρεμβάλλει ζωηρές στιχομυθίες. Επίσης, χωρίζει το μυθιστόρημα, όπως το συνηθίζει, σε ολιγοσέλιδα κεφάλαια, με εμφαντικούς τίτλους, όπως, λ.χ., τον προκλητικό «Παρτούζα με το φάντασμα». Επιπροσθέτως, εδώ υπάρχει μια φιλοσοφίζουσα ενατένιση της καθημερινότητας, διόλου ευκαταφρόνητη. Ως συγγραφέας ο Γκιμοσούλης δημιουργεί μια εντύπωση μετεωρισμού. Ναι μεν άφησε το άλογο της ποίησης, αλλά δεν επιβιβάστηκε στο αυτοκίνητο της μυθιστοριογραφίας. Μένει μηχανόβιος, δηλαδή κάπου ενδιάμεσα. Τέλος, να σημειώσουμε μια διακειμενική συνομιλία, η οποία θα πρέπει να προέκυψε τυχαία. Ταξιδεύοντας για τη Μάνη, το ζεύγος συναντά την παραλία του Φονιά. Εκεί η γυναίκα αφηγείται την τοπική παράδοση, στην οποία οφείλεται η ονομασία. Είναι παραπλήσια με τη φονική ιστορία στο διήγημα «Ενα κεφάλι κασέρι», στην πρόσφατη συλλογή του Γιώργου Σκαμπαρδώνη. Σημειωτέον ότι ο Σκαμπαρδώνης προσθέτει τον υπότιτλο «Δημώδες της τάβλας, παραλλαγή».

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Το μη ορατό, ισχυρότερο
Η ανάκληση του ίδιου
Η Κρήτη του Λόγου και της Τέχνης
Σφάγιο σε εβραϊκή θυμέλη
Το Υπέρτατο Ον μέσα από τα μάτια του ψυχαναλυτή
Η τραγωδία ενός γελοίου ανθρώπου
Πέφτοντας χωρίς ίλιγγο στο κενό
Περιπτώσεις εξουσίας
Νηφάλιες σκέψεις στο δράμα της Μ. Ανα τολής
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Μουσική
Στο ντιβάνι του δισκαναλυτή
Από τις 4:00 στις 6:00
Ενα μουσικό ταξίδι στην Κίνα...
Αφιέρωμα στη λογοτεχνία και στην τέχνη της Κίνας
Η Κίνα έρχεται στη Θεσσαλονίκη
Εμείς και η Κίνα (Σελίδες ημερολογίου)
Θεατές στην ακένωτη σοφία της σιωπής
Ο Λόγος στην Κίνα
Κριτική βιβλίου
Το μη ορατό, ισχυρότερο
Στα ψηλώματα του Ταΰγετου
Η ανάκληση του ίδιου
Η Κρήτη του Λόγου και της Τέχνης
Σφάγιο σε εβραϊκή θυμέλη
Το Υπέρτατο Ον μέσα από τα μάτια του ψυχαναλυτή
Η τραγωδία ενός γελοίου ανθρώπου
Πέφτοντας χωρίς ίλιγγο στο κενό
Περιπτώσεις εξουσίας
Νηφάλιες σκέψεις στο δράμα της Μ. Ανα τολής
Συνέδριο για τη Θεοφαγία - ανθρωποφαγία
Ευχαριστήρια Επιστολή προς τον Αξιότιμο Κύριο Κανίβαλο
Άλλες ειδήσεις
Η εκ γενετής παραίσθηση της συνείδησης