Έντυπη Έκδοση

Ιστορικές στιγμές

ΤΙΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ δύο δεκαετίες τουλάχιστον, η έκφραση «ιστορικές στιγμές» ηχούσε συνήθως ως καθαρόαιμη ειρωνεία, του είδους που με τόση μαεστρία ξέρει να επιδεικνύει η τέχνη, και κυρίως η ζωή. Ιδίως εάν αναλογιζόσουν πόσο βουτηγμένοι στο αυτιστικό κουκούλι της ιδιώτευσης και του ατομικισμού ήμασταν σχεδόν όλοι μας.

Η κατάσταση φαινόταν να επιδεινώνεται αλλόκοτα σε μια χώρα σαν την Ελλάδα, όπου, όπως ευφυώς το έθεσε κάποιος, είναι λες και ζούμε παγιδευμένοι μέσα στην Ιστορία. Και όπου μόνο κοιτώντας χρονικά προς τα πίσω, ώς το απώτατο αρχαίο παρελθόν μας, μπορούμε να έχουμε πλήρη εποπτεία του συλλογικού μας εαυτού, της κοινής μας ταυτότητας. Ή έστω, ολόκληρης της «εθνικής μας αφήγησης», όπως θα έλεγαν και οι μετα-νεωτερίζοντες ιστορικοί μας.

Ωστόσο, οι μέρες του ευδαιμονισμού και της αφθονίας που έχουν αρχίσει πια να μένουν πίσω μας λόγω της οικονομικής κρίσης, δεν ευνοούσαν τις συλλογικότητες και κατόρθωσαν να τις καταστήσουν τόσο ανενεργές, όσο κι όταν κλείνει κανείς το κινητό του. Με αποτέλεσμα, στο χώρο της λογοτεχνίας και μόνο, καθώς η ζωή εγκλωβιζόταν όλο και περισσότερο στην ιδιωτική οδό του καθενός μας, να πλημμυρίσει ο τόπος με ιστορικά μυθιστορήματα, λαϊκά ή λόγια, ντόπιας και ξένης εσοδείας. Το όλο πράγμα έφτασε σε τέτοιον παροξυσμό, ώστε να εμφανίζονται ιστορικά μυθιστορήματα βασισμένα σε πρόσφατες έρευνες και μελέτες, και να σκανδαλίζουν μ' αυτό ακριβώς το δανεικό υλικό τους, παρά με την όποια λογοτεχνική αξία τους. Και να σκεφτεί κανείς ότι η λογοτεχνία υποτίθεται πως βλέπει τα πράγματα βαθύτερα και πολύ πιο ενορατικά από την όποια επιστήμη.

Η μανία μας με την Ιστορία, όμως, δεν εκδηλώνεται μόνο στο επίπεδο της λογοτεχνίας. Δείτε τους δεκάδες τίτλους ιστορικών μελετών που προσφέρουν κάθε βδομάδα στους αναγνώστες τους οι εφημερίδες μας. Δείτε ακόμα το βιβλίο της Ιστορίας της ΣΤ' Δημοτικού, που τόσο σάλο ξεσήκωσε προ ολίγων ετών, μ' εκείνον τον ανεκδιήγητο «συνωστισμό στην παραλία της Σμύρνης» επί Μικρασιατικής Καταστροφής, μέσω του οποίου οι συγγραφείς θέλησαν να αμβλύνουν τις ελληνοτουρκικές διαφορές. Και τέλος, δείτε τον εντελώς πρόσφατο σάλο που ξεσήκωσε το τηλεοπτικό ντοκιμαντέρ του «ΣΚΑΪ» για το 1821, όπου οι συντελεστές επιχείρησαν να ροκανίσουν το μύθο του «ηρωικού '21», κάποτε απέχοντας ελάχιστα από τις ανάλογες απόψεις του αντιπροέδρου της κυβέρνησης Θεόδωρου Πάγκαλου, σύμφωνα με τις οποίες, οι εν λόγω ήρωες δεν ήταν παρά ένα τσούρμο αγράμματοι, υπανάπτυκτοι χωριάτες.

Ασφαλώς, ευθύνεται και η παγκοσμιοποίηση για την όξυνση της ευαισθησίας μας σε παρόμοια ζητήματα, εφόσον εξ ορισμού λειτουργεί ως οδοστρωτήρας απέναντι στα εθνικά χαρακτηριστικά όλων των λαών, όχι μόνο τα δικά μας. Και γι' αυτό ακριβώς, εξ ορισμού και πάλι, από διάφορους διανοητές διεθνώς, το έθνος αντιμετωπίζεται ως το μοναδικό υπαρκτό ανάχωμα απέναντι στην επέλαση της παγκοσμιοποίησης. Λογαριάστε και το ρευστό μωσαϊκό των βαλκανικών εθνικών ταυτοτήτων, που περιβάλλει σαν κινούμενη άμμος τα βόρεια σύνορα της χώρας μας, ανακινώντας κάθε τόσο θέματα ιστορικά, όπως αυτά που θίγει το όνομα των γειτονικών Σκοπίων.

Ολα δείχνουν ότι σε οποιαδήποτε εποχή και υπό οποιεσδήποτε συνθήκες, οι Νεοέλληνες δεν πρόκειται να πάψουν να νιώθουν, και να είναι, παγιδευμένοι μέσα στην Ιστορία.

Κατά έναν ανάλογο τρόπο, όλα δείχνουν ότι η επαπειλούμενη, λόγω κρίσης, «βίαιη πτωχοποίηση» (κατά το «βίαιη κολεκτιβοποίηση») χωρών σαν τη δική μας, από τις υπόλοιπες του ευρωπαϊκού Νότου ώς την Ιρλανδία και όχι μόνο, θα φέρει την ανάδυση των κοινωνικών αγώνων, την ανάδυση νέων συλλογικοτήτων σε παγκόσμια κλίμακα. Η υποχώρηση του ατομικισμού δεν είναι παρά μια αντανακλαστική συνέπεια όλων αυτών, εξίσου αναμενόμενη. Ναι, όντως, όλα δείχνουν ότι στο άμεσο μέλλον η διάψευση των θεωριών του Φουκουγιάμα περί του Τέλους της Ιστορίας θα είναι κάθετη. Και ότι όπου να 'ναι θα πάψει πια εντελώς να ηχεί ως το αποκορύφωμα της ειρωνείας, το κλασικό κλισέ που ανέφερα στην αρχή. Ολα δείχνουν ότι σε λίγο θ' αρχίσουμε να ζούμε πραγματικά, εάν δεν το έχουμε κάνει ήδη, ιστορικές στιγμές.

Ο ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΡΑΠΤΟΠΟΥΛΟΣ είναι πεζογράφος.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Στη στήλη
Καπναπαγόρευση
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Μουσική
Επιστροφή στις πρίζες
Η αντάρτισσα του φλαμένκο
Νίκος Παπάζογλου
Η αποκατάσταση της γιορτής
Λογοτεχνία
Και οι τοίχοι έχουν μιλιά
Ο Βρετανός από το Ναγκασάκι
Τα αιρετικά «Ευαγγέλια»
Όταν η Μπίλι Χολιντεϊ συνάντησε τον Ακη Πάνου
Ελεύθερος πολιορκημένος
Ελεύθερος πολιορκημένος
Θέατρο
ΔΗΠΕΘΕ: Αλλάζουν ή βουλιάζουν;
Ενας γάμος στη σκηνή
Κινηματογράφος
Το εγώ του Κολόμβου
Τα καρτούν των ενηλίκων
Ταξίδι στη μέση ηλικία
Εικαστικά
Ο εφευρέτης του μοντερνισμού
Μόδα
Τα τέρατα είναι στη μόδα
8η Διεθνές Έκθεση Βιβλίου
Η θηλυκή πλευρά της αμφισβήτησης