Έντυπη Έκδοση

«Οσο στέκομαι, θα αντιστέκομαι»

Το πολιτικό τραγούδι μετράει και καταγράφει τους παλμούς των κοινωνικών συγκρούσεων. Και συνήθως ξεκινάει από μειοψηφικές ομάδες που πλήττονται περισσότερο ή αντιδρούν εντονότερα, πριν ακόμα ευαισθητοποιηθεί μεγάλο κομμάτι της κοινωνίας. Στα πρώτα χρόνια της δικτατορίας, τα πολιτικά τραγούδια συγκινούσαν λίγους ανθρώπους.

Κυρίως αριστερούς που πήγαιναν σε ορισμένες μπουάτ και πιτσιρικάδες που άφηναν μακριά μαλλιά. Αντιθέτως, η κοινωνία τραγουδούσε «Να 'τανε το '21», «Γιε μου», «Ο Αράπης», «Ένα όμορφο αμάξι με δυο άλογα», «Κυρά-Γιώργαινα ο Γιώργος σου πού πάει», «Να παίζει το τρανζίστορ τ' αμερικάνικα», «Δελφίνι-δελφινάκι», «Θα πάω στη ζούγκλα με τον Ταρζάν» και πολλά άλλα ανάλαφρα τραγούδια, με τη συνδρομή δημιουργών που έγραφαν σπουδαία τραγούδια, όπως ο Λοΐζος, ο Κουγιουμτζής, ο Ακης Πάνου, ο Ζαμπέτας, ο Μαρκόπουλος κ.ά.

Τα τελευταία χρόνια, ενώ η χώρα βυθιζόταν στο χρέος, η κοινωνία αμέριμνη διασκέδαζε στις πίστες με τα τραγούδια του Φοίβου, της Βανδή, του Πλούταρχου και της Πέγκυς Ζήνα. Τα αμιγώς πολιτικά τραγούδια εμφανίζονταν σποραδικά, χαμένα μέσα σε μια υπεραφθονία, από τραγουδοποιούς που μελοποιούν τις υπαρξιακές τους ανησυχίες. Οι Κατσιμίχα σε κάθε συλλογή τους έχουν τραγούδια πολιτικά. «Μες απ' των δορυφόρων τις αόρατες γραμμές θα ενωθούνε. Θα ενωθούνε οι φωνές και τα συνθήματα, της Γένοβας, της Πράγας οι φωνές. Νο passaran... Νο passaran...», τραγουδάει ο Πάνος Κατσιμίχας. Πολλοί τραγουδοποιοί και ερμηνευτές (Δεληβοριάς, Θ. και Β. Παπακωνσταντίνου, Μπακιρτζής, Ρασούλης, Παναγιωτοπούλου, Δρογώσης, Ιωαννίδης, Μαχαιρίτσας, Πασχαλίδης, Θηβαίος, Φριντζήλα, Υπόγεια Ρεύματα, Κίτρινα Ποδήλατα κ.λπ.), έχουν τραγούδια με πολιτικό περιεχόμενο. Ακόμα και ο Σωκράτης Μάλαμας αλλάζει ύφος και τραγουδάει «εκλογική φάρσα με ψηφοφόρους ξύλινους/ οι υποψήφιοι αστοί ντυμένοι παλιάτσοι/ στο χορό των πολιτικών ελευθεριών/ με δάκρυα στα μάτια για τα βάσανα του κόσμου/ με πάθος για την καθαρότητα του έθνους/ και τη δόξα της πατρίδας».

Αλλά αυτά τα τραγούδια διαχέονται μέσα σ' ένα ποικίλο ρεπερτόριο. Συνυπάρχουν και δεν αποτελούν το επίκεντρο. Και όταν παρουσιάζεται ένα ολοκληρωμένο πολιτικό έργο από μια μικρή εταιρεία, όπως «Το χρυσάφι τ' ουρανού» του Μιχάλη Λουκοβίκα, βασισμένο σε ποιήματα του Αρη Αλεξάνδρου, δεν έχει καμία τύχη στα ΜΜΕ.

Γι' αυτό, οι πιο μαχητικές μειοψηφίες, αυτοί που δεν περιμένουν την κοινωνία να εξεγερθεί, φτιάχνουν τα δικά τους τραγούδια, συχνά «άτεχνα», αλλά σίγουρα άμεσα, χωρίς περιστροφές και εξευγενισμένες εκφράσεις. Και τα διακινούν μόνοι τους, από μικρές ανεξάρτητες εταιρείες, με κόπιες χέρι-χέρι και δωρεάν μέσω Διαδικτύου. Πολλά απ' αυτά, σε πρόχειρες ηχογραφήσεις από συναυλίες και ερασιτεχνικά στούντιο κυκλοφορούν ελεύθερα στο You Tube. Ενσωματωμένα σε ολιγόλεπτα βιντεοκλιπάκια με φάσεις από διαδηλώσεις, συγκρούσεις, μολότοφ, συλλήψεις, κακοποιήσεις νεαρών από την αστυνομία και εικόνες από την αθέατη όψη της πόλης, αποτελούν συγκλονιστικά ντοκουμέντα εποχής, με απήχηση και στο εξωτερικό. Ενας άλλος ήχος, ένας άλλος κόσμος, εκτός εμπορίου, εκτός συσκευασίας, εκτός ΜΜΕ.

Στα μπλογκ μυρίζει μπαρούτι

Οι ακροατές αυτών των τραγουδιών προτιμούν οι καλλιτέχνες να είναι «δικοί τους». Να μην κάνουν καριέρα, να μη χρεώνουν ακριβά στις συναυλίες, να μην ευνοούνται από τα μίντια και να συμμετέχουν στους κοινούς αγώνες ως ίσοι και όχι ως φίρμες. Ο Θάνος Μικρούτσικος, υπουργός-διευθυντής του Μεγάρου-σύμβουλος πρωθυπουργού κ.λπ. έχει γράψει καλά πολιτικά τραγούδια, αλλά είναι κυριλέ. Ανήκει στις γενιές που νοσταλγούν τις νεανικές τους μέρες ακούγοντας Ρίτσο και Χικμέτ.

Οταν μπαίνεις στα μπλογκ και τα φόρουμ των νέων που μιλούν για πολιτικό τραγούδι, έχεις την αίσθηση ότι μυρίζει μπαρούτι! Τα σχόλια για τα τραγούδια είναι σύντομα, λιτά, αλλά συνοδεύονται συνήθως από τα ίδια τα κομμάτια που είναι εμπρηστικά, με λόγια σταράτα, ωμά, επιθετικά και μουσικές από θυμωμένα μυαλά και χέρια, από νέους που αισθάνονται ότι ζουν σε χούντα. «Μια εξουσία που μισεί τη νεολαία/ γιατί είναι απείθαρχη, επικίνδυνα ωραία/ μέσα στα "πρέπει" και στα "μη" την εγκλωβίζει/ απαγορεύεται να ζει και να ελπίζει...» γράφει ο Νίκος Κατσιπόδης.

«Ανυπακοή κι εκδίκηση!»

Οι μουσικοί χρησιμοποιούν τη γλώσσα του πανκ ή του χιπ χοπ. Ο ήχος είναι σκληρός, το τραγούδι λαχανιασμένο, τα λόγια αιχμηρά. Τόσο αιχμηρά, που αντιλαμβάνεσαι ότι οι μουσικοί και το ακροατήριο μ' αυτά τα τραγούδια τοποθετούν εαυτούς έξω από το μέινστριμ, έξω από το κοινωνικά αποδεκτό. Αυτή η φραστική ακρότητα των σκέψεων θέτει και τις διαχωριστικές γραμμές ανάμεσα στο συμβατικό και το «άλλο».

«Εκδίκηση! Ξέρεις τι σημαίνει; Μηδαμινή ανταπόδοση για όσα προκαλείς./ Αντίρρηση! Αντίρρηση αρχής, συνεχόμενη επούλωση αιώνιας πληγής./ Αρνηση! Αρνηση και Σκέψη, μια καχύποπτη στάση για όλα γενικά. /Αντίδραση! και Ανυπακοή! Ορεξη καμία για καμιά συνεργασία».

Ειδικά μετά τις δολοφονίες του Μιχάλη Καλτεζά το 1985 έξω από το Πολυτεχνείο, και του Αλέξη Γρηγορόπουλου, Δεκέμβρη του 2008, στην οδό Μεσολογγίου, οι στίχοι έγιναν πιο καταγγελτικοί και πιο πολεμικοί. «Δεν ήταν μόνο αυτός που πυροβόλησε/ είχε μαζί του κι άλλους αφανείς δημίους... Δήμιοι δημοσιογράφοι, δήμιοι αστυνομικοί, δήμιοι δικαστικοί υπάλληλοι, δήμιοι ευυπόληπτοι πολίτες. Εκδίκηση, εκδίκηση...» (από το οργισμένο «Αδιέξοδο») και «Ακόμα δεν είπαμε την τελευταία λέξη/ μπάτσοι θα πληρώσετε το αίμα του Αλέξη... Ετούτη εδώ η νύχτα θα 'ναι πάντα δικιά σου/ γιατί οι μπάτσοι πυροβόλησαν επάνω στη γενιά σου...» (από το μακρύ θυμωμένο θρήνο του Javaspa).

Η σχέση των νέων μουσικών με το παρελθόν των μεγαλύτερων σε ηλικία περνάει μέσα από μικρές γέφυρες. Τα «Μεθυσμένα Ξωτικά» τραγουδούν διασκευασμένο το αντάρτικο «Ήρωες, άπαρτα βουνά/ Ηρωες με δώδεκα ζωές/ Κάστρα του Ολύμπου και του Παρνασσού φαντάσματα/ Ηρωες μες στα χαλάσματα...». Οι Magic de Spell το ποίημα της Κατερίνας Γώγου «Εμένα οι φίλοι μου είναι μαύρα πουλιά/ Εμένα οι φίλες μου είναι σύρματα τεντωμένα/ Στις ταράτσες παλιών σπιτιών/ Εξάρχεια, Βικτώρια, Κουκάκι, Γκύζη/ Που πάνω τους έχετε καρφώσει εκατομμύρια σιδερένια μανταλάκια/ Τις ενοχές σας...». Και οι «Αέρα πατέρα» παίζουν με πολύ χιούμορ το «Μπάτσοι Ντου» πάνω στη μελωδία του Daddy Cool!

Κάθε σχήμα αφήνει τα ίχνη του. Panx Romana, Χ-Humans, Stress, Grover, «Γενιά του Χάους», «Ενδελέχεια», «Ηχορύπανση», «Αντίδραση», «Παράσιτα», «Αδιέξοδο», «Λουδίας», «Σμέρνα», «Χάσμα», «Αρνητική Στάση», «Χημική Επιδημία», «Ολέθριο Ρήγμα», «Βαλπυργία Νύχτα», Active Member, Kill the cat... «Μπάτσοι, γουρούνια, δολοφόνοι», «Εθνίκια κουφάλες», «ΕΛ.ΑΣ.», «Η μέρα της οργής», «Πανκς Απάτσι», «38 χιλιοστά», «Εμπρός λαέ», «Εκκλησία και στρατός», «Μοιραία Ελξη»... Αυτά τα τραγούδια παίζονται σε κλαμπ, όπως το «Αν» και το «Ροντέο», σε «στέκια» του αντιεξουσιαστικού χώρου στα Εξάρχεια και στις συνοικίες, στη Villa Amalia, το Nosotros, και το Βοτανικό στην Πετρούπολη, στα Προπύλαια και σε προαύλια πανεπιστημίων, σε πολιτικές συγκεντρώσεις και φεστιβάλ σε όλη την Ελλάδα. Πέρσι, οι Last Drive εμφανίστηκαν στο Αντιφασιστικό Φεστιβάλ στου Ρέντη, οι Magic de Spell στο Ζεφύρι για τη διάσωση ενός πάρκου, ο βετεράνος, και αμφιλεγόμενος στα στέκια, Τζίμης Πανούσης στο Athens Pride κ.λπ. Φέτος, στη σκηνή του Β-FEST (Σχολή Καλών Τεχνών, 26-30 Μάη) μαζί με Πουλικάκο, Πιλαλί, Λογαρίδη, Λεονάρδου, Σπυριδούλα, Χαρούλη και Αγγελάκα, θα παίξουν δεκάδες συγκροτήματα, ελληνόφωνα και αγγλόφωνα, με τραγούδια ενάντια στην αστυνομική βία, την αποξένωση, τα ναρκωτικά, την ανεργία, την παγκοσμιοποίηση, τον πόλεμο: «Ερωτες Πολεμιστές», Fundracar, Go over 1000, Katrin the thrill, Sokos and The Live Project Band, Exarchia Blues Band, Lost Bodies, «Απροσάρμοστοι», «Σκάγια», «Μείγμα», 63 High, Σαδίκης, Deaf Maestro, Parasound, Te Pavarurit, «Κύκνειο Ασμα», «Λαβωμένες Σκιές» κ.λπ. κ.λπ. Το ίδιο στο Φεστιβάλ Resistance, τον Ιούνιο στη Γεωπονική Σχολή. Ονόματα άγνωστα σε ανυποψίαστους πολίτες, τα οποία εκπροσωπούν έναν άλλο υπαρκτό κόσμο που δεν περίμενε τα μέτρα της κυβέρνησης και του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου για να βγει στους δρόμους και να διαμαρτυρηθεί.

Και μια έκπληξη

«Είμαι ο άμαχος που πάντα πεθαίνει,/ πάντα φοβάται/ πάντα με το ένα μάτι ανοιχτό κοιμάται/ πάντα πονά/ πάντα ξυπνά όταν πρέπει/ και πεθαίνει πάλι αφού ο Θεός το επιτρέπει... Εχω πεθάνει στ' ολοκαύτωμα χωρίς να φταίω/ αντί για δάκρυα βγαίνει αίμα απ' τα μάτια μου όταν κλαίω/ ήμουν παιδί στην Παλαιστίνη τη νύχτα εκείνη/ έγινα μάρτυρας γιατί τίποτα δεν μου 'χε μείνει/η ζωή μου στους αιώνες μοιάζει με ποίημα/ με την κοπέλα μου πέθανα αγκαλιά στη Χιροσίμα...» αφηγούνται ποιητικά οι «Στίχοιμα».

Τα τελευταία χρόνια εμφανίστηκαν σχήματα που μιμούνται το σεξιστικό και ρατσιστικό αμερικάνικο μοντέλο ή εκφράζουν έναν ιδιόρρυθμο ελληνοκεντρισμό. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση των Terror-Χ-Crew, που ξεκίνησαν το 1995 με δυνατό αντιεξουσιαστικό στίχο για να καταλήξουν να βραβευτούν το 2001 για την «εθνική τους προσφορά», μαζί με «στέλεχος της ΕΟΚΑ και πιστό συνεργάτη του Στρατηγού Γεωργίου Γρίβα-Διγενή», από τον πρόεδρο του Ελληνικού Μετώπου Μάκη Βορίδη (νυν βουλευτή του ΛΑΟΣ)! «Ημασταν πάντοτε πολιτικοποιημένοι, αλλά σε λανθασμένη κατεύθυνση», είχε δηλώσει ο Αρτέμης, που υπερασπίζεται πλέον την Ελληνορθοδοξία, τον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο και τον «υγιή διεθνισμό του Αλεξάνδρου του Μέγα»! «Για μένα το χιπ χοπ είναι ένα μέσον. Προσεγγίζουμε τη νεολαία με τα ακούσματα που της είναι οικεία. Χτυπάμε τον εχθρό με τα ίδια του τα όπλα», λέει ο ράπερ περιγράφοντας το σκεπτικό των ρατσιστικών-εθνικιστικών ομάδων που οργανώνουν τραμπουκισμούς μεταμφιεσμένοι σε αυτόνομους. Εξάλλου, όπως αποκαλύπτει περισπούδαστα ο Αρτέμης, «το ραπ προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη ραψωδία»!

«Πατέρες που αγωνίζονται για το καλό του έθνους/ είναι οι υποκινητές της βίας και του πένθους/ μας παρουσιάζονται σαν να 'ναι πατριώτες/ ρε άχρηστα σκουλήκια, είσαστε προδότες» βρυχώνται οι ffc.

Αλλοι με ρίνγκτοουν...

Επίσης, μερικοί υποκύπτουν στους πειρασμούς της σόου-μπίζνες. Υπογράφουν συμβόλαια, κάνουν τα τραγούδια τους ρίνγκτοουνς ή τα επενδύουν σε διαφημιστικά σποτ, δίνουν συνεντεύξεις, αλλάζουν παρέες, αλλάζουν προσλήψεις.

«Ο τρόπος ζωής που διαλέγω/ είναι αυτό που με κάνει να αποφεύγω την ποσότητα,/ δεν ανήκουμε εκεί/ ζούμε με μια εναλλακτική λογική/ η ζωή τώρα πια είναι δύσκολη μες την γκριζούπολη/ αντιαισθητική, μονότονη, υποτονική/ ο εγωισμός των ανθρώπων με κουράζει/ η αναισθησία με τρομάζει/ τα αισθήματά μου αλλάζει/ γιατί βαρέθηκα να ζω αρρωστημένες καταστάσεις» αντιτείνουν οι Razastarr.

Ακόμα κι αν αυτά τα τραγούδια φαίνονται εκτός ορίων σε όσους ήταν -τουλάχιστον μέχρι σήμερα- πάνω από το περίφημο «όριο της φτώχειας», κρύβουν πίσω τους αμέτρητα άγνωστα παιδιά κάθε ηλικίας που νιώθουν ότι το έδαφος τρέμει κάτω από τα πόδια τους και το μέλλον τους είναι ήδη φτωχότερο από χτες, αλλά προσπαθούν να μην υποκύψουν και να μην παραδοθούν αμαχητί. «Θα αντιστέκομαι, όσο στα πόδια μου θα στέκομαι/ σ' αυτούς που όνειρα γκρεμίζουν και δεν ντρέπονται/ Θ' αντιστέκομαι, όσο στα πόδια μου θα στέκομαι/ της αδικίας το παιχνίδι δεν ανέχομαι» τραγουδάει ο Δημήτρης Δημητράκας, ένας από τους πιο αυθεντικούς αντι-μουσικούς που έχω γνωρίσει. Με ειλικρίνεια και μεγάλο προσωπικό κόστος. *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Μουσική
Σχετικά θέματα: Μουσική
Η ποιητική γεωγραφία του Μπομπ Ντίλαν
Ο παρτιζάνος της ντίσκο
Κοντσέρτο για σόλο φωνή
Απ' τον Ψηλορείτη στο Ηρώδειο
Οταν έγραφα για την Β.Β.
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Συνέντευξη: Οντρέ Τοτού
Η δική μου Σανέλ
Μουσική
Η ποιητική γεωγραφία του Μπομπ Ντίλαν
Ο παρτιζάνος της ντίσκο
Κοντσέρτο για σόλο φωνή
«Οσο στέκομαι, θα αντιστέκομαι»
Απ' τον Ψηλορείτη στο Ηρώδειο
Οταν έγραφα για την Β.Β.
Παραστάσεις & συναυλίες
Το buy or not to buy?
Θέατρο
Φεγγαράκι μου λαμπρό
Φεστιβάλ Αθηνών
Θέατρο στον πεζόδρομο
Συνέντευξη: Τακέσι Κιτάνο
«Θέλω να σας φέρω σε δύσκολη θέση»
Σαμπίνα Γκουτσάντι
«Ο Μπερλουσκόνι; Ενας εκμεταλλευτής»
Συνέντευξη: Κιμ Κατράλ
Sex and Samantha
Βιβλίο
Το γκουρμέ της Κατοχής
Φόνοι στην παραλία
Απαγορευμένες αναμνήσεις
Η ταπείνωση του Πυγμαλίωνα