Έντυπη Έκδοση

Απαγορευμένες αναμνήσεις

Ενα γεγονός όχι ιδιαίτερα γνωστό, ένα θέμα «ταμπού» όπως το χαρακτηρίζει η Χέρτα Μίλερ, η οποία πέρυσι τιμήθηκε με Νόμπελ Λογοτεχνίας, ο εκτοπισμός της γερμανικής μεινότητας της Ρουμανίας στα σοβιετικά στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας, δίνει αφορμή για το νέο της μυθιστόρημα «Ο άγγελος της πείνας», που μόλις κυκλοφόρησε στα ελληνικά από τις εκδόσεις «Καστανιώτη», σε μετάφραση Γιώτας Λαγουδάκη.

Οπως επισημαίνει η συγγραφέας στον επίλογο, «το θέμα του εκτοπισμού αποτελούσε ταμπού, επειδή θύμιζε το φασιστικό παρελθόν της Ρουμανίας. Για τα χρόνια των στρατοπέδων ο κόσμος μιλούσε μόνο με την οικογένειά του ή με πρόσωπα μεγάλης εμπιστσύνης, που είχαν επίσης εκτοπιστεί. Αλλά και πάλι μόνο με υπαινιγμούς. Αυτές οι κρυφές συζητήσεις συνόδεψαν τα παιδικά μου χρόνια. Το περιεχόμενό τους δεν το καταλάβαινα, ένιωθα όμως το φόβο».

Πρωταγωνιστής στο πολυαναμενόμενο μυθιστόρημα της, ρουμανικής καταγωγής, γερμανίδας συγγραφέως είναι ο 17χρονος Λέοπολντ Αουμπεργκ. Τον συναντάμε πρώτη φορά τη νύχτα που η ρωσική περίπολος τον οδηγεί στην εξορία, στριμωγμένο κι εξουθενωμένο μέσα σ' ένα βαγόνι. «Ολα όσα έχω τα κουβαλάω μαζί μου», αρχίζει την αφήγησή του. «Δικά μου υπάρχοντα δεν ήταν. Είτε χρησιμοποιούνταν για άλλο σκοπό είτε ήταν κάποιου άλλου. Η βαλίτσα από χοιρόδερμα ήταν κουτί γραμμοφώνου. Το ελαφρύ παλτό ήταν του πατέρα. Το καλό παλτό, με τη βελούδινη φάσα στο γιακά, του παππού. Η φουφούλα του θείου Εντβινε. Οι δερμάτινες γκέτες του γείτονα, του κυρίου Καρπ (...)».

Τα στερεότυπα που γνωρίζουμε για τα γκούλαγκ ελάχιστο χώρο καταλαμβάνουν στις σελίδες του μυθιστορήματος. Η συγγραφέας καταφέρνει με το μοναδικό ύφος της, με τη δύναμη των λέξεων, να περιγράψει με ποιητικό τρόπο ένα ζοφερό μέρος. Δίνει έμφαση στο αδιέξοδο που νιώθει κάποιος έγκλειστος, που νιώνει να χάνει τον έλεγχο του εαυτού του. Ομως η καθημερινότητα, οι κακουχίες, τα δεινά, η πείνα είναι αυτά που κρατούν τον Λέοπολντ στη ζωή. Που τον κρατούν σε επαφή με έναν κόσμο όπως τον θυμάται και όπως τον ονειρεύεται. «Το ξέρω ότι θα ξανάρθεις», η φωνή της γιαγιάς ηχεί στ' αφτιά του. «(...) Η φράση αυτή έγινε συνένοχος του φτυαριού της καρδιάς και αντίπαλος του άγγελου της πείνας. Επειδή ξανάρθα, μπορώ να πω ότι μια τέτοια φράση σε κρατάει στη ζωή».

Εκκολαπτόμενος ποιητής

Ο Λέοπολντ είναι ένας εκκολαπτόμενος ποιητής και στον πάτο της βαλίτσας του έχει τον Φάουστ σε λινόδετη έκδοση, τον Ζαρατούστρα, τον λεπτό τόμο του Βάινχεμπερ και την Ποιητική Συλλογή οχτώ αιώνων. Ομως όλα αυτά τα βιβλία δεν γίνονται πνευματική τροφή. Κόβει τα φύλλα τους για να στρίψει τσιγάρο, προτιμάει να τα ανταλλάξει με αλάτι, ζάχαρη, αλεύρι ακόμα και με μια χτένα για ψείρες, αφού το ένστικτο της επιβίωσης κυριαχεί. Και καταφέρνει να βρει την ποίηση γύρω του, στο νερό, την άμμο, στο χιόνι, στο χορτάρι ακόμα και στη βρομιά ή στα αντικείμενα καθημερινής χρήσης που αποτελούν το μικρόκοσμό του.

«Οταν το καλοκαίρι του 1944 ο Κόκκινος Στρατός είχε ήδη προχωρήσει στο εσωτερικό της Ρουμανίας, ο φασίστας δικτάτορας Αντονέσκου συνελήφθη και θανατώθηκε», γράφει η Χέρτα Μίλερ για τα ιστορικά γεγονότα που την οδήγησαν να γράψει τον «Αγγελο της πείνας». «Η Ρουμανία συνθηκολόγησε και κήρυξε εντελώς απροσδόκητα τον πόλεμο στην μέχρι τότε σύμμαχο ναζιστική Γερμανία. Τον Ιανουάριο του 1945, ο Σοβιετικός στρατηγός Βινογκράντοφ απαίτησε από την κυβέρνηση της Ρουμανίας εν ονόματι του Στάλιν όλους τους Γερμανούς που ζούσαν στη Ρουμανία για την "ανοκοδόμηση" της Σοβιετικής Ενωσης, η οποία καταστράφηκε με τον πόλεμο. Ολοι οι άντρες και οι όλες οι γυναίκες ηλικίας από 17 έως 45 ετών εκτοπίστηκαν σε σοβιετικά στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας».

Ζωή μυθιστορηματική

Σε ένα από αυτά κρατήθηκε η μητέρα της συγγραφέως, όπως και ο ποιητής Οσκαρ Παστιόρ που της αφηγήθηκε τις αναμνήσεις του και έγινε τελικά ο κεντρικός ήρωας του βιβλίου της. «Συναντιόμασταν τακτικά, εκείνος μιλούσε κι εγώ έγραφα», συνεχίζει η Χ. Μίλερ. «Σύντομα όμως γεννήθηκε η επιθυμία να γράψουμε ένα βιβλίο μαζί. Οταν ο Οσκαρ Παστιόρ πέθανε ξαφνικά το 2006, είχα τέσσερα τετράδια γεμάτα χειρόγραφες σημειώσεις και επιπλέον κάποια κείμενα για μερικά κεφάλαια. Μετά τον θάνατό του έμεινα εμβρόντητη. Η προσωπική εγγύτητα από τις σημειώσεις έκανε την απώλεια ακόμα μεγαλύτερη».

Η Χέρτα Μίλερ γεννήθηκε στη Ρουμανία, σε ένα μικρό γερμανόφωνο χωριό της Τρανσυλβανίας, το 1953. Οπως συνηθίζει να λέει η ίδια: «Γεννήθηκα τη χρονιά που πέθανε ο Στάλιν ή μάλλον όταν το σώμα του πέθανε γιατί οι ιδέες του παρέμειναν για καιρό ζωντανές». Η ζωή της είναι μυθιστορηματική. Αρχικά εργάστηκε ως μεταφράστρια σε γερμανικό εργοστάσιο, αλλά απολύθηκε επειδή αρνήθηκε να συνεργαστεί με την Σεκουριτάτε.

Από τα πρώτα της βιβλία αντιμετώπισε προβλήματα με τη λογοκρισία και το 1984 απαγορεύτηκε η κυκλοφορία τους στη Ρουμανία. Το 1987 μετανάστευσε με το σύζυγό της στη Γερμανία, όπου συνέχισε να γράφει στα γερμανικά και να μεταφέρει στο χαρτί τις εμπειρίες από τη γενέτειρά της και τα χρόνια της δικτατορίας.

«Πάντα έγραφα για τον εαυτό μου», έχει πει η ίδια. «Για να ξεκαθαρίσω τα πράγματα, για να καταλάβω με έναν εσωτερικό τρόπο τι πραγματικά συμβαίνει. Ενιωθα ότι δεν ανήκω πουθενά. Οταν πήγα στη Γερμανία, ήμουν Ρουμάνα και στη Ρουμανία ήμουν Γερμανίδα. Μόνο με το γράψιμο μπορούσα να είμαι ο εαυτός μου. Ιδιαίτερα υπό καθεστώς δικτατορίας μού έδωσε κάτι για να κρατηθώ». *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Λογοτεχνία
Σχετικά θέματα: Βιβλίο
Το γκουρμέ της Κατοχής
Φόνοι στην παραλία
Η ταπείνωση του Πυγμαλίωνα
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Συνέντευξη: Οντρέ Τοτού
Η δική μου Σανέλ
Μουσική
Η ποιητική γεωγραφία του Μπομπ Ντίλαν
Ο παρτιζάνος της ντίσκο
Κοντσέρτο για σόλο φωνή
«Οσο στέκομαι, θα αντιστέκομαι»
Απ' τον Ψηλορείτη στο Ηρώδειο
Οταν έγραφα για την Β.Β.
Παραστάσεις & συναυλίες
Το buy or not to buy?
Θέατρο
Φεγγαράκι μου λαμπρό
Φεστιβάλ Αθηνών
Θέατρο στον πεζόδρομο
Συνέντευξη: Τακέσι Κιτάνο
«Θέλω να σας φέρω σε δύσκολη θέση»
Σαμπίνα Γκουτσάντι
«Ο Μπερλουσκόνι; Ενας εκμεταλλευτής»
Συνέντευξη: Κιμ Κατράλ
Sex and Samantha
Βιβλίο
Το γκουρμέ της Κατοχής
Φόνοι στην παραλία
Απαγορευμένες αναμνήσεις
Η ταπείνωση του Πυγμαλίωνα