Έντυπη Έκδοση

Προκατασκευασμένος λόγος

Ενα μυθιστόρημα για την Ιστορία, που, προσπαθώντας να απομυθοποιήσει τους θεσμούς, παγιδεύεται στις δικές του ιδεολογικοποιήσεις. Σοφία Νικολαΐδου, «Απόψε δεν έχουμε φίλους».

Από τη δικτατορία του Μεταξά και την περίοδο της Κατοχής μέχρι τη μεταπολίτευση, τη δεκαετία του 1980 και τον Δεκέμβριο του 2008: αυτά είναι τα χρονικά όρια εντός των οποίων κινείται το καινούριο μυθιστόρημα της Σοφίας Νικολαΐδου «Απόψε δεν έχουμε φίλους» (εκδόσεις «Μεταίχμιο»), που κάνει σημαία του την πολιτική διαφθορά και την επιστημονική αναξιοπιστία του ελληνικού πανεπιστημίου.

Η Νικολαΐδου ξεδιπλώνει στο βιβλίο της δύο αλληλένδετες ιστορίες: στην πρώτη ο καθηγητής Αστερίου (φτωχόπαιδο, κυνηγημένος αριστερός από τη χούντα και προβεβλημένος ιστορικός της δημοκρατικής εποχής) κόβει τα φτερά του υποψήφιου διδάκτορά του Σουκιούρογλου, επειδή ο τελευταίος αποδεικνύει στη διατριβή του πως δωσίλογοι υπήρξαν οι πάντες: δεξιοί, αλλά και βενιζελικοί ή αποστάτες της αριστεράς και διανοούμενοι. Στη δεύτερη ιστορία παρακολουθούμε έναν ορκισμένο συνεργάτη των ναζί, τον καθηγητή φιλοσοφίας Εξάγγελο, που είναι ο βασικός πληροφορητής του Σουκιούρογλου, να προσπαθεί να επιβάλει τον σιδερένιο ιδεολογικό και πολιτικό του νόμο στο κατοχικό πανεπιστήμιο, καταστρέφοντας φοιτητές και δασκάλους.

Το «Απόψε δεν έχουμε φίλους» θέλει να είναι ένα μυθιστόρημα για την Ιστορία: για την Ιστορία ως δημόσια μνήμη, που τείνει να αποσιωπά όσα δεν τιμούν το παρόν, αλλά και για την ιστορία ως επιστήμη, που καταλήγει να θυσιάζει τα ερευνητικά της ευρήματα στις ιδιοτέλειες της πανεπιστημιακής κοινότητας.

Η σύλληψη της Νικολαΐδου είναι πρωτότυπη, αλλά παρουσιάζει σοβαρά προβλήματα στο επίπεδο της αφηγηματικής σύνθεσης. Το κέντρο βάρους του βιβλίου της, που είναι η ανάδειξη του διάχυτου δωσιλογισμού, περιορίζεται ουσιαστικά σε μερικές αράδες (όταν ο Σουκιούρογλου περιγράφει το περιεχόμενο της διατριβής του), ενώ από τη μυθιστορηματική δράση, όπως συγκεντρώνεται γύρω από το πρόσωπο του Εξάγγελου, προκύπτει μόνο η ανθρωπολογία του παραδεδομένου δωσιλογισμού: ακροδεξιοί, περιθωριακά στοιχεία και υπερσυντηρητικοί γερμανοτραφείς λόγιοι.

Στον αέρα, όμως, μένει και η επιστημονική δίωξη του Σουκιούρογλου από τον Αστερίου. Γιατί ο μέγας καθηγητής κόβει τον φιλέρευνο υποψήφιο διδάκτορα; Αν το κάνει επειδή τον ενοχλεί η αλήθεια του δωσιλογισμού, η αφήγηση δεν το τεκμηριώνει επαρκώς και δεν επιτρέπει στον αναγνώστη να συμπληρώσει μόνος του τα κενά. Αν, πάλι, το κάνει επειδή είναι ψυχικά τελείως χαλασμένος, η δραματουργία δεν φωτίζει πειστικά και εις βάθος τα κίνητρα του κακοπαθημένου χαρακτήρα του.

Από έντονη σχηματικότητα πάσχουν (με την εξαίρεση του Εξάγγελου και της γιαγιάς Νίνας) και οι υπόλοιποι χαρακτήρες του βιβλίου, στριμωγμένοι σε ένα χονδροειδές φάσμα θυτών και θυμάτων: ο σούπερ αριβίστας Στράτος, οι αποδιοπομπαίοι τράγοι Σουκιούρογλου, Φανή και Ντόκας. Προσπαθώντας να απομυθοποιήσει τους θεσμούς και να επαναδιατυπώσει την Ιστορία, η Νικολαΐδου δεν αποφεύγει τις δικές της ιδεολογικοποιήσεις, που έχουν ως αποτέλεσμα έναν μονόδρομο και σαφώς προκατασκευασμένο μυθιστορηματικό λόγο.

Με το βλέμμα του μποέμ

Εκείνο που κάνει αξιέραστα τα κομμάτια τα οποία συμπεριλαμβάνει ο Αντώνης Σουρούνης στο καινούριο βιβλίο του «Νύχτες με ουρά» (Εκδόσεις Καστανιώτη) δεν είναι η χρονογραφική τους λειτουργία (τα κείμενα προέρχονται από την τακτική συνεργασία του με τη «Σαββατιάτικη Ελευθεροτυπία»), αλλά ο τρόπος με τον οποίο αποκαλύπτουν το λογοτεχνικό του σύμπαν.

Οποτε σχολιάζει την άμεση επικαιρότητα, ο Σουρούνης είναι είτε γκρινιάρης και αισθηματολόγος είτε απλώς νοσταλγικός. Οποτε, αντιθέτως, πιάνεται από ένα γεγονός της καθημερινότητας, για να προβάλει επάνω του τη βιωματική του συνείδηση, ένα μαγικό ραβδί μεταμορφώνει αμέσως τον λόγο του, επιτρέποντάς του να φέρει επί σκηνής τα καλύτερα στοιχεία της πεζογραφίας του: την αναιδή και ειρωνική γλώσσα, την ποιητική περιπλάνηση στο αστικό τοπίο, τις μνήμες από τα στερημένα παιδικά και εφηβικά χρόνια στη Θεσσαλονίκη, τις ερωτικές και επαγγελματικές περιπέτειες ανά την Ευρώπη (κυρίως την εμπειρία από την παραμονή στη Γερμανία), τη γοητεία της πράσινης τσόχας, όπως και τον μποέμικο τρόπο ζωής με τις αγαπημένες αντροπαρέες, διαποτισμένο συχνά από ένα υπόγειο πλην διαπεραστικό (έως και καυστικό) στοιχείο απόγνωσης και αυτοκαταστροφής.

Νέες εκδόσεις

«Διχασμός και εξιλέωση 

Περί πολιτικής ηθικής των Ελλήνων»

ΒΑΣΙΛΗΣ ΚΑΡΑΠΟΣΤΟΛΗΣ

Δοκίμιο. Εκδόσεις «Πατάκη».

Η σύγκρουση ανάμεσα στην ιδιοτέλεια και την ανιδιοτέλεια στην Ελλάδα, μέσα από τη ζωή και τη δράση ιστορικών προσώπων. Ο συγγραφέας επανεξετάζει θεμελιώδη πάθη και αξίες, όπως η φιλοδοξία, η υστεροφημία, η εξιλέωση από το προσωπικό συμφέρον.

«Αθώοι και φταίχτες»

ΜΑΡΩ ΔΟΥΚΑ

Μυθιστόρημα. Εκδόσεις Πατάκη.

Συμπληρωμένη έκδοση του σημαντικού ιστορικού (και όχι μόνο) μυθιστορήματος της Μάρως Δούκα, που συμπλέκει την Ιστορία, την εθνική ιδεολογία και τις περίπλοκες ερωτικές σχέσεις σε μια σκοτεινή καθημερινότητα, αναδεικνύοντας τον φόβο απέναντι στον Αλλο.

«Η δοκιμασία της ανάγνωσης»

ΤΖΙΝΑ ΠΟΛΙΤΗ

Δοκίμια. Εκδόσεις «Αγρα».

Η ανάγνωση μπορεί να είναι και μέθοδος έρευνας και ερμηνείας, που συγκροτεί τον επιστημονικό λόγο. Η Τζίνα Πολίτη εξετάζει μια σειρά από θεωρητικά ζητήματα, όπως η ποιητική της πόλης ή η διάκριση μεταξύ ανδρικού και γυναικείου λόγου.

«Οκτώ: Το βιβλίο της προδοσίας»

Εκδόσεις Πατάκη.

Οι Αντζελα Δημητρακάκη, Γιάννης Καισαρίδης, Ηλίας Μαγκλίνης, Μαρία Μήτσορα, Νίκος Παναγιωτόπουλος, Μάιρα Παπαθανασοπούλου, Θωμάς Σκάσσης και Βαγγέλης Χατζηγιαννίδης γράφουν με οκτώ διαφορετικούς τρόπους για το αιώνιο ανθρώπινο θέμα: το θέμα της προδοσίας.

«Μελιτζάνες alla Mafia»

ΤΟΝΙΝΟ BENACQUISTA:

Μετάφραση: Εύη Βαγγελάτου.

«Μοντέρνοι Καιροί».

Τι σχέση μπορεί να έχουν οι μελιτζάνες παρμεζάνα με μια πιτσερία πολυεθνικής αλυσίδας και, κυρίως, με τη ζωή μιας μαφιόζικης οικογένειας; Ενα μυθιστόρημα με πολλή γεύση και σπαραχτικό χιούμορ από έναν Γάλλο ιταλικής καταγωγής.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Στη στήλη
Τυπογραφείο
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Συνέντευξη: Οντρέ Τοτού
Η δική μου Σανέλ
Μουσική
Η ποιητική γεωγραφία του Μπομπ Ντίλαν
Ο παρτιζάνος της ντίσκο
Κοντσέρτο για σόλο φωνή
«Οσο στέκομαι, θα αντιστέκομαι»
Απ' τον Ψηλορείτη στο Ηρώδειο
Οταν έγραφα για την Β.Β.
Παραστάσεις & συναυλίες
Το buy or not to buy?
Θέατρο
Φεγγαράκι μου λαμπρό
Φεστιβάλ Αθηνών
Θέατρο στον πεζόδρομο
Συνέντευξη: Τακέσι Κιτάνο
«Θέλω να σας φέρω σε δύσκολη θέση»
Σαμπίνα Γκουτσάντι
«Ο Μπερλουσκόνι; Ενας εκμεταλλευτής»
Συνέντευξη: Κιμ Κατράλ
Sex and Samantha
Βιβλίο
Το γκουρμέ της Κατοχής
Φόνοι στην παραλία
Απαγορευμένες αναμνήσεις
Η ταπείνωση του Πυγμαλίωνα