Έντυπη Έκδοση

Η afroκρεμα του τραγουδιού

Πρώτα ήρθε ο νιγηριανός ντράμερ Τόνι Αλεν στο κλαμπ Fuzz, έπειτα η «ξυπόλητη ντίβα» από το Πράσινο Ακρωτήριο Σεζάρια Εβόρα στο «Αθηνών Αρένα», ο σενεγαλέζος σουπερστάρ Γιουσού Ντουρ στο ΟΑΚΑ και ο βετεράνος αιθίοπας βιμπραφωνίστας Μουλάτου Αστάτκε στο φεστιβάλ Synch.

Ακολούθησαν οι Τινάριγουεν από τη Σαχάρα στο Φεστιβάλ του ραδιοσταθμού Κόσμος, ο αριστοτέχνης της κόρα Τουμανί Ντιαμπατέ από το Μάλι στο φεστιβάλ Αθηνών, ο νιγηριανός συνεχιστής του άφρομπιτ Φέμι Κούτι στο φεστιβάλ Cosmic...

Και η χρονιά δεν έχει τελειώσει ακόμα: Ο Σεπτέμβριος φέρνει το «Mama Africa Art Festival» με αφρικάνικους και ρέγκε ρυθμούς (4-5/9) στο Θέατρο Βράχων του Βύρωνα αλλά και το διάσημο ζευγάρι τυφλών μουσικών Amadou & Mariam από το Μάλι (18/9) στο Κηποθέατρο Παπάγου.

Αν εξαιρέσει κανείς εκείνο το μακρινό «Afro-Reggae Heatwave» που πριν από δύο δεκαετίες συγκέντρωσε στην πλαζ του Αγίου Κοσμά την αφρόκρεμα, από τους Κάλτσιουρ και τον Γιουσού Ντουρ ώς τον Κινγκ Σάνι Αντέ και τον Ντον Τσέρι, είναι η πρώτη φορά που τόσοι σπουδαίοι αφρικανοί μουσικοί επισκέπτονται μέσα σ' ένα χρόνο τη χώρα μας για συναυλίες!

Από τον Μανού Τσάο ώς τους U2

Η Αφρική έρχεται στο προσκήνιο, καθώς όλο και πιο πολλοί δυτικοί μουσικοί αναζητούν έμπνευση στους ήχους της. Και δεν είναι μόνο οι ρόκερ από τον Μάνου Τσάο ώς τον Ρόμπερτ Πλαντ που χρόνια τώρα έχουν κάνει δεύτερο σπίτι τους το Φεστιβάλ της Ερήμου στο Μάλι, τους U2 που στο πνεύμα των καιρών ηχογράφησαν τον τελευταίο τους δίσκο στο Μαρόκο ή τον Ντέιμον Αλμπαρν των Blur και τον Πολ Σίμονον των Clash που συνεργάζονται με τον -ενορχηστρωτή του θρυλικού Φέλα Κούτι- Τόνι Αλεν στο πρότζεκτ «The Good, the Bad and the Queen».

Είναι και τζαζίστες όπως οι Βρετανοί Heliocentrics που «ξεσκονίζουν» τις συνδέσεις με την ethio-jazz των '70ς, ηχογραφώντας και παίζοντας -όπως πριν από δύο μήνες στην Αθήνα- με τον σπουδαίο Μουλάτου Αστάτκε. Είναι και ράπερ όπως ο Common και ο Mos Def που συνεργάζονται με τον Φέμι Κούτι, στρέφοντας το ενδιαφέρον του διεθνούς χιπ χοπ στη Μαύρη Ηπειρο και ανοίγοντας τις πόρτες σε άγνωστους ώς χτες καλλιτέχνες όπως ο σομαλός ράπερ Κ'naan.

* Ο Κεϊνάν, πρόσφυγας στον Καναδά από τη σπαρασσόμενη από τον εμφύλιο χώρα του, περιοδεύει τον κόσμο, γίνεται θέμα στο CNN, ενώ με τον δίσκο του «Trobadour» που κυκλοφόρησε φέτος συγκεντρώνει το ενδιαφέρον της χιπ χοπ κοινότητας με στίχους για μια σκληρή πραγματικότητα που καμιά σχέση δεν έχει με τα δήθεν της πλειοψηφίας του εμπορικού ραπ.

«Αρχικά στην Αφρική όλοι έκαναν χιπ χοπ, όπως οι Αμερικανοί ή οι Γάλλοι», θα μου πει ο Τουμανί Ντιαμπατέ λίγο πριν από την πρόσφατη συναυλία του στο «Σχολείον» της οδού Πειραιώς.

«Αλλά τόσο εγώ όσο και αρκετοί μουσικοί στην πατρίδα μου είπαμε «όχι». Το Μάλι έχει μια πανάρχαια ιστορία και μια μεγάλη οργανική παράδοση. Γιατί να τα ξεχάσουμε όλα αυτά και να θέλουμε να γίνουμε Αμερικανοί; Τώρα οι παραγωγοί του χιπ χοπ χρησιμοποιούν την κόρα, το μπαλάφωνο, το ντζεμπέ για να δημιουργήσουν μουσική και πάνω της να μιλήσουν για την ιστορία του Μάλι».

* Ο Τουμανί έχει κάνει αρκετές χιπ χοπ ενορχηστρώσεις. Ο 18χρονος γιος του όμως, παίκτης κι αυτός της κόρα, είναι ήδη διάσημος παραγωγός του μαλινέζικου χιπ χοπ. Αλλά είναι ένας άλλος γιος, ενός επίσης σπουδαίου -εκλιπόντος πλέον- αφρικανού μουσικού που υπογράφει μια από τις πιο ενδιαφέρουσες δισκογραφικές κυκλοφορίες της χρονιάς από τη Μαύρη Ηπειρο.

* Ο Vieux Farka Toure, κιθαρίστας κι αυτός όπως ο σπουδαίος πατέρας του Αλί Φάρκα Τουρέ, κυκλοφόρησε τον δεύτερό του δίσκο «Fondo», κερδίζοντας τα εγκώμια των σχετικών περί την world music για το προσωπικό του στιλ στην κιθάρα. Παίζει σε φεστιβάλ δίπλα σε μεγάλα ονόματα του ροκ, ενώ μέρος των εσόδων από τις πωλήσεις των δίσκων του πηγαίνει στο χωριό του στο Μάλι για την αγορά εμβολίων εναντίον της μαλάριας.

Φεστιβάλ για τη μαλάρια

Οι μεγάλες πληγές της αφρικανικής ηπείρου, η πείνα, το AIDS και η μαλάρια ανέκαθεν αποτελούσαν σημείο αναφοράς για τους αφρικανούς μουσικούς. Από τον Σαλίφ Κεϊτά ή τους βετεράνους της Ορχήστρας Μπαομπάμπ ώς τη νέα «βασίλισσα της Αφρικής» Ουμού Σανγκαρέ, τον αϊβοριανό πρίγκιπα της αφρικανικής ρέγκε Τικέν Τζα Φακολί, τον Μπάαμπα Μάαλ, τον Μανού Ντιμπάνγκο ή τον Τόνι Αλεν, οι μεγαλύτερες μορφές της αφρικάνικης μουσικής συνυπάρχουν στα μαραθώνια θεματικά φεστιβάλ της ηπείρου.

Στο σχετικό φεστιβάλ για τη μαλάρια στο Ντακάρ πριν από τρία χρόνια ο Ντιμπάνγκο και ο Αλεν συνέπραξαν επί σκηνής με τους Egypt 80, τη θρυλική ορχήστρα του Φέλα Κούτι, που πλέον την οδηγεί ο μικρότερος γιος του, ο Σέουν.

* Ο Seun Kuti, από τα εννιά του στους Egypt 80, και επικεφαλής της μπάντας την τελευταία δεκαετία, μόλις φέτος κυκλοφόρησε τον πρώτο του δίσκο με τίτλο «Many Things». Στην Αφρική οι ηχογραφήσεις έχουν συνήθως επετειακό χαρακτήρα, δεν αποτελούν πηγή εσόδων για τους μουσικούς, καθώς δεν υπάρχουν μηχανισμοί είσπραξης δισκογραφικών δικαιωμάτων, οι μουσικοί κερδίζουν τα προς το ζην από τις συναυλίες.

* Ενας από τους περισσότερο δισκογραφημένους καλλιτέχνες παγκοσμίως, με πάνω από 120 δίσκους στην καριέρα του, ο νιγηριανός πατριάρχης της μουσικής juju, ο Κινγκ Σάνι Αντέ, περιοδεύει αυτό το καλοκαίρι στη Βόρεια Αμερική.

* Το στιλ juju με τα αφρικάνικα ρητά ν' αναδεικνύονται πάνω από τις μακρόσυρτες κιθαριστικές συνομιλίες των μουσικών είναι ο πρόγονος του άφρομπιτ που εισήγαγε με τα σπαστά αγγλικά του πάνω σε μια μείξη φανκ, τζαζ και ρυθμών των Γιορούμπα, ο μεγαλύτερος επαναστάτης μουσικός που γέννησε η Μαύρη Ηπειρος, ο Φέλα Κούτι.

Ηταν το «κόκκινο πανί» για τους κυβερνώντες στην πατρίδα του Νιγηρία. Δώδεκα χρόνια μετά το θάνατό του από AIDS (η κηδεία του μετατράπηκε σε μεγάλη αντιδικτατορική διαδήλωση), στο στόχαστρο της νιγηριανής κυβέρνησης εξακολουθεί να βρίσκεται το «Shrine», ένα ιδιότυπο κοινωνικό κέντρο που ο Φέλα είχε ιδρύσει στα περίχωρα του Λάγος με σκοπό την εκπαίδευση αλλά και την αφύπνιση των συμπατριωτών του.

* Στην ιστοσελίδα του Φέμι, πρωτότοκου γιού του Φέλα, κεντρική θέση έχει η έκκληση για συλλογή υπογραφών με αίτημα προς την κυβέρνηση της Νιγηρίας να ξανανοίξει το «Shrine». «Εκλεισαν το "Shrine" αλλά δε μπορούν να σταματήσουν το άφρομπιτ», μου είπε ο Φέμι, όταν βρέθηκε τις προάλλες στην Αθήνα για τη συναυλία του στο Θέατρο Βράχων.

«Τη στιγμή που η μεγαλύτερη πληγή της Νιγηρίας, η διαφθορά, συνεχίζεται και σήμερα, το άφρομπιτ θυμίζει στους ανθρώπους πως ο πατέρας μου υπήρξε προφήτης. Η Αφρική είναι η πλουσιότερη ήπειρος. Ομως οι κυβερνήτες της είναι διεφθαρμένοι. Τώρα με τον Ομπάμα τα πράγματα ίσως αλλάξουν. Δήλωσε πως δεν πρόκειται να συνδιαλλαγεί με οποιοδήποτε διεφθαρμένο αφρικανικό καθεστώς».

Ο Φέμι Κούτι πιστεύει ότι «η Δυτική Αφρική θα μπορούσε να είναι ενιαίο κράτος», μια άποψη που συμμερίζεται και ο Τουμανί Ντιαμπατέ: «Στη Δυτική Αφρική έχουμε κοινές ρίζες», λέει. «Το Μάλι, η Σενεγάλη, η Γκάμπια, η Γουινέα-Μπισάου κι ένα κομμάτι της Νιγηρίας έχουμε την ίδια ιστορία. Το αποδεικνύει η μουσική μας, ο μόνος τόπος που δεν έχει σύνορα».

* Η μουσική στην Αφρική είναι οικογενειακή υπόθεση. Ο Τουμανί Ντιαμπατέ, πρέσβης σήμερα των Ηνωμένων Εθνών για το AIDS, κατάγεται από οικογένεια γκριό, παραδοσιακών τραγουδιστών και θεραπευτών της Δυτικής Αφρικής. Σε μια οικογένεια griots, όπως λέει, οι άνδρες παίζουν τη μουσική, οι γυναίκες τραγουδούν.

Το ίδιο και η Ουμού Σανγκαρέ που έρχεται από την περιοχή των Ουασούλου, κυνηγών και θεραπευτών στο νοτιοδυτικό Μάλι, και αποτέλεσε την έκπληξη της χρονιάς με τον τελευταίο της δίσκο «Seya». Από μητέρα τραγουδίστρια, η 41χρονη Ουμού περιοδεύει από τα 18 της τον κόσμο ως μέλος φολκλορικού γκρουπ και στα τραγούδια της στηλιτεύει την πολυγαμία, την καταστροφή της αφρικανικής οικογένειας, όπως τη χαρακτηρίζει, αντιτείνοντας την ελευθερία της αφρικανής γυναίκας στην επιλογή του συντρόφου της.

«Το ύφος της πλησιάζει περισσότερο το μπλουζ από τη μουσική της κόρα», λέει ο Τουμανί, «αλλά ποιος είπε πως δεν μπορούμε να παίξουμε μαζί; Είναι πανεύκολο να επικοινωνήσεις στην Αφρική, τη στιγμή μάλιστα που τα προβλήματα είναι κοινά και φλέγοντα».

Η Ευρώπη δεν είναι Παράδεισος

«Ο Φέλα είχε δίκιο», γράφει ο Τόνι Αλεν στις σημειώσεις του τελευταίου του δίσκου «Secret Agent». «Ολα αυτά για τα οποία τραγουδούσε εξακολουθούν να συμβαίνουν. Κακοδιαχείριση και διαφθορά παντού. Ο ισχυρότερος επιβιώνει. Το άφρομπιτ είναι επαναστατική μουσική. Πρέπει να συνεχίσουμε να φωνάζουμε»!

«Αισθάνεστε την ευθύνη να μεταδώσετε κάποιο μήνυμα στους Αφρικανούς που βρίσκονται στην Ευρώπη κυνηγώντας το όνειρο μιας καλύτερης ζωής;», ρώτησα τον Φέμι Κούτι. «Οχι», είπε κατηγορηματικά, «διότι θα έπρεπε να βρίσκονται στην πατρίδα τους και να αγωνίζονται. Τι θα μπορούσα να κάνω εγώ γι' αυτούς; Υπάρχει μια γενικευμένη προπαγάνδα πως στην Αφρική δεν υπάρχουν τηλέφωνα, ηλεκτρικό - οι άνθρωποι βλέπουν την Ευρώπη σαν Παράδεισο.

»Είναι ψέμα, εξυπηρετεί την ανάγκη για φτηνά εργατικά χέρια στη Δύση και υπονομεύει την ενότητα των Αφρικανών. Από την άλλη, κανείς δεν αναρωτιέται γιατί υπάρχει πείνα στη Ρουάντα. Γιατί οι άνθρωποι αλληλοσκοτώνονται στην Ακτή Ελεφαντοστού, στη Σομαλία; Αν άνοιγε ένας δρόμος ή μια σιδηροδρομική γραμμή να συνδέει τη Νιγηρία με τη Νότια Αφρική θα ερχόταν ανάπτυξη για όλους, θα εξασφαλιζόταν κοινωνική ασφάλιση, σύστημα υγείας για τους εργάτες.

»Αυτό είναι το πρόβλημα: η Αφρική δεν ενδιαφέρεται για τους ανθρώπους της. Αν οι κυβερνήσεις ήταν σοβαρές, θα μπορούσαν να εκπαιδεύσουν τεχνικούς. Αυτή είναι η επανάσταση που χρειαζόμαστε». *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Μουσική
Σχετικά θέματα: Μουσική
Ενα συγκρότημα μεγαλώνει στο Μπρούκλιν
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Βιβλίο
Πολιτισμός στο παγκόσμιο χωριό
Ο δημοσιογραφικός κόσμος σε μια ματιά
Με φόντο την Ιστορία
Το βιβλίο των βιβλίων
Δημοτικό Θέατρο Πειραιά
Ενα θέατρο ξαναγεννιέται
Εικαστικά
Ερωτικά εικονογραφημένα
Ζωγραφίζοντας για τη σκηνή
Πινό τέχνας κατεργάζεται
Επέτειος της πτώσης του Τείχους του Βερολίνου
Γκρεμίζοντας το Τείχος ακόμα μια φορά
Θέατρο
Ο «Αμλετ» στον δρόμο
Κινηματογράφος
Προσεχώς φθινόπωρο
Η περιπέτεια μιας ταινίας
Αμερικανική απόβαση στη Βενετία
Λεύκωμα
Διαβάζοντας μετά μουσικής
Μουσική
Ενα συγκρότημα μεγαλώνει στο Μπρούκλιν
Η afroκρεμα του τραγουδιού
Συνέντευξη Αύρα Γεωργίου & Ερση Δάνου
Οι δικοί μας στο Χόλιγουντ
Συνέντευξη Λουθ Καζάλ
Επιστροφή με μπολέρο