Έντυπη Έκδοση

Γκρεμίζοντας το Τείχος ακόμα μια φορά

Με συναυλίες, χάπενινγκ, εκθέσεις και ένα συμβολικό ντόμινο θα γιορτάσει το Βερολίνο τα 20 χρόνια από την πτώση του Τείχους. Ο δήμαρχος της πόλης θυμάται τις ιστορικές εκείνες στιγμές

Μετά το 1989, όσο η ενωμένη πια Γερμανία προσπαθούσε ακόμα να αποφασίσει αν θα γκρεμίσει το Τείχος ή όχι, χιλιάδες τουρίστες ξήλωναν κομμάτια του, φέρνοντας σπίτι τους μια ιστορία που δεν τους ανήκε.

Σήμερα, είκοσι χρόνια μετά, αποφάσισε πως είναι καλύτερα να θυμάται παρά να ξεχνά και ετοιμάζεται για μια μεγάλη γιορτή που θα κορυφωθεί την 9η Νοεμβρίου.

Ομως το Τείχος πρακτικά πια δεν υπάρχει. Εχει μείνει ένα μικρό μόνο μέρος του, το East Side Gallery, μήκους 1,3 χλμ. στις όχθες του ποταμού Σπρέε. Αυτό, που το 1990, στην πρώτη επέτειο της πτώσης του, αποτέλεσε τον καμβά για 118 καλλιτέχνες από 21 χώρες που, μέσα σε μια θύελλα δημιουργικότητας και ευφορίας, απεικόνισαν την καινούρια μέρα που ξημέρωνε. Ούτε και τα γκράφιτι αυτά όμως υπάρχουν. Η μόλυνση, οι βανδαλισμοί, οι καιρικές συνθήκες και το 1 εκατ. επισκεπτών το χρόνο τα μετέτρεψε σε μια μουντζούρα.

Αν και σύμφωνα με μια τελευταία έρευνα μόνο το 27% των Γερμανών ήθελε ένα πρόγραμμα αποκατάστασής τους, το Βερολίνο αποφάσισε να δαπανήσει 2,2 εκατ. ευρώ. Σκοπός του προγράμματος είναι μέχρι το τέλος του χρόνου να σβηστούν όλα τα έργα ή τα απομεινάρια τους (χρησιμοποιώντας ατμό) και οι δημιουργοί τους να τα ζωγραφίσουν από την αρχή, με υλικά που αντέχουν στο χρόνο, ενώ παράλληλα να ενισχυθεί και η ίδια κατασκευή του Τείχους που απειλείται με κατάρρευση.

Στο σύνολό τους θα αποκατασταθούν 821 κομμάτια από το Τείχος και 105 γκράφιτι. Η πρώτη προσπάθεια συντήρησης που έγινε το 2000 κατάφερε να σώσει μόνο το 1/3 των έργων.

Ενα φιλί που άφησε ιστορία

Ενα έργο όμως δεν είναι μόνο αυτό που απεικονίζει, αλλά και οι συνθήκες κάτω από τις οποίες αυτό δημιουργήθηκε. Και αυτές πια δεν υπάρχουν. Ο δημιουργός του διάσημου φιλιού ανάμεσα στον Μπρέζνιεφ και τον Χόνεκερ, πάντως, ο Ρώσος Ντμίτρι Φρούμπελ, δήλωσε πως μπορεί να φτιάξει κάτι άλλο αν του ζητηθεί, αλλά σε καμία περίπτωση δεν θέλει να επαναλάβει αυτό που είχε ζωγραφίσει τότε.

Το φιλί τυπώθηκε σε μπλουζάκια, κούπες, κλειδοθήκες, μαξιλάρια, αφίσες και έγινε μετά τα κομμάτια του Τείχους το πιο διάσημο σουβενίρ της πόλης, ο ίδιος όμως δεν είδε ποτέ ούτε ένα ευρώ από τις πωλήσεις. Κι αυτό γιατί σύμφωνα με έναν γερμανικό νόμο η «δημόσια τέχνη» όπως είναι το γκράφιτι δεν εμπίπτει στην προστασία των πνευματικών δικαιωμάτων.

Τι αναμνήσεις όμως έχει απο εκείνες τις ιστορικές στιγμές ο δήμαρχος του Βερολίνου Κλάους Βόβεράιτ; «Θυμάμαι ακόμη πολύ καλά εκείνη την Πέμπτη» λέει ο ίδιος στο «7». «Συγγενικό μου πρόσωπο, συνταξιούχος από την DDR, βρισκόταν στο σπίτι μας νότια τού Δυτικού Βερολίνου. Πήγαμε να φάμε σε κινέζικο, ύστερα επιστρέψαμε στο σπίτι, η μητέρα μου και η επισκέπτρια πήγαν γιά ύπνο και τότε τηλεφώνησε ένας γείτονας πολύ αναστατωμένος. Με παρακίνησε ν'αφήσω τα έγγραφα που μελετούσα- τότε ήμουν δημοτικός σύμβουλος- και ν'ανοίξω την τηλεόραση. "Κλάους, δεν θα το πιστέψεις!" μού είπε- και πράγματι δυσκολεύτηκα να πιστέψω ό,τι έβλεπα. Το Τείχος είχε ανοίξει» προσθέτει.

Μία από τις παράλληλες εκδηλώσεις που πραγματοποιούνται στο κέντρο του Βερολίνου από την αρχή του χρόνου είναι και το «Κοίτα εδώ». Πρόκειται για ένα κουτί πληροφοριών που θα μετακινείται από μέρος σε μέρος σε επιλεγμένα σημεία. Πάνω από τα σημεία αυτά, που συμβολίζουν τη μεταμόρφωση του Βερολίνου μέσα στα τελευταία 20 χρόνια, θα υπάρχει ένα τεράστιο κόκκινο βέλος και οπτικοακουστικές συσκευές που θα βρίσκονται επί τόπου θα δίνουν στον επισκέπτη χρήσιμες πληροφορίες και θα λειτουργούν σαν ένας συνδυασμός περιοδεύουσας έκθεσης, κέντρου πληροφοριών αλλά και σημείου εκδηλώσεων.

Κόκκινο βέλος, όμως, δεν θα υπάρχει πάνω από τη «Νεκρή ζώνη». Το σημείο ανάμεσα στο Τείχος και τον παράλληλο φράχτη που χτίστηκε για να διασφαλίζει ότι καμία απόδραση δεν θα ήταν επιτυχής. Οι προσπάθειες όμως συνεχίζονταν -μέσα από τούνελ, πάνω σε αερόστατο, κάτω από τον υπόνομο. Ακόμα και με αγωνιστικά αυτοκίνητα ειδικά διαμορφωμένα έτσι ώστε μόλις χτυπούσουν την μπάρα, το πάνω μέρος τους να εκτοξευθεί και οι επιβάτες τους να φύγουν ελεύθεροι πια στους δρόμους του δυτικού Βερολίνου!

Υψώθηκε μέσα σε μια νύχτα

Στην προσπάθειά τους να αποδράσουν, όσοι τραυματίζονταν πριν καταφέρουν να περάσουν απέναντι, έμεναν αβοήθητοι στη «Νεκρή ζώνη», ανεξάρτητα με το πόσο κοντά βρίσκονταν στα φυλάκια των Δυτικών, λόγω του φόβου της εμπλοκής με τους ανατολικούς στρατιώτες. Στη μνήμη όλων έχει χαραχτεί η περίπτωση του 18χρονου Πέτερ Φέχτερ που άφησε την τελευταία του πνοή από αιμορραγία, μπροστά στα μάτια των δυτικών δημοσιογράφων στις 17 Αυγούστου του 1962. Ο τελευταίος άνθρωπος που πυροβολήθηκε ενώ προσπαθούσε να περάσει τα σύνορα ήταν ο Κρις Γκουφρόι στις 6 Φεβρουαρίου του 1989, συμπληρώνοντας τη λίστα των 192 νεκρών, ανάμεσα στους 5.000 που αποπειράθηκαν να δραπετεύσουν.

Το πρώτο κομμάτι του Τείχους χτίστηκε στις 13 Αυγούστου του 1961. Μέσα σε μια νύχτα. Σαν ελληνικό αυθαίρετο. Το πρωί της Κυριακής οι Βερολινέζοι ξύπνησαν και είδαν την πόλη τους στα δύο. Οικογένειες χωρίστηκαν, άνθρωποι που δούλευαν στην άλλη πλευρά έμειναν άνεργοι. Και το Τείχος διαρκώς ενισχυόταν. Με περισσότερο μπετόν, με ηλεκτροφόρα σύρματα, με ενδιάμεσους φράχτες, με επιπλέον φυλάκια, φτάνοντας τα 155 χλμ.

Και έπεσε ακριβώς όπως δημιουργήθηκε. Σε μια στιγμή. Η λάθος διατύπωση του υπουργού Προπαγάνδας Γκιούντερ Σαμπόφσκι για την άρση των ταξιδιωτικών απαγορεύσεων στους Ανατολικογερμανούς («Λοιπόν, απ' όσο μπορώ να ξέρω, η ρύθμιση θα εφαρμοστεί αμέσως») που παρακολουθούσαν ζωντανά από τις τηλεοράσεις τους, ξεσήκωσε δεκάδες χιλιάδες Ανατολικογερμανούς οι οποίοι κατευθύνθηκαν στα σημεία ελέγχου ζητώντας να ανοίξουν τα σύνορα. Οι φύλακες, που δεν είχαν πάρει σχετικές εντολές, δεν ήξεραν πώς να αντιμετωπίσουν το πλήθος και σήκωσαν τις μπάρες. Ηταν 9 Νοεμβρίου του 1989.

Τα Χριστούγεννα του επόμενου έτους και με την ατμόσφαιρα ακόμα φορτισμένη, ο Λέοναρντ Μπερνστάιν έδωσε μια συναυλία με μια ορχήστρα αποτελούμενη από μουσικούς ολόκληρου του Βερολίνου. Μερικούς μήνες μετά ο Ρότζερ Γουότερς παρουσιάζει το «The Wall» των Πινκ Φλόιντ στην πλατεία Ποτσντάμερ και στη σκηνή ανεβαίνουν οι Σκόρπιονς, ο Μπράιαν Ανταμς, η Σινέντ Ο' Κόνορ, η Τζόνι Μίτσελ και η Μάριαν Φέιθφουλ.

Φέτος, η κύρια εκδήλωση των εορτασμών θα είναι διαφορετική. Θα είναι ένα... ντόμινο. Κομμάτια ύψους 2,5 μέτρων, πλάτους ενός και βάρους 20 κιλών θα στηθούν σε μήκος δύο χιλιομέτρων μεταξύ της Πύλης του Βρανδεμβούργου και της πλατείας Ποτσντάμερ κατά μήκος της λωρίδας που κάποτε χώριζε την Ανατολική με τη Δυτική Γερμανία και στις 10.30 το βράδυ θα αρχίσουν να πέφτουν ολοκληρώνοντας την πτώση τους σε μισή ώρα. «Θέλουμε να ρίξουμε το Τείχος ακόμα μία φορά», δήλωσε ο Κλάους Βόβεραϊτ.

Ολα τα κομμάτια του ντόμινο θα ζωγραφιστούν από γερμανούς καλλιτέχνες με τη συμμετοχή νέων του Βερολίνου. Είκοσι όμως από αυτά θα σταλούν στο εξωτερικό σε μέρη όπως το Ισραήλ, η Παλαιστίνη, η Κύπρος, η Υεμένη, η Νότια Κορέα, η Κίνα και η Ινδία όπου ένα τείχος ή άλλου είδους διαιρέσεις τις έχουν κόψει στα δύο. Στην Κορέα, για παράδειγμα, ο συγγραφέας ενός μυθιστορήματος για τη διχοτομημένη χώρα θα γράψει τις πρώτες προτάσεις του βιβλίου του πάνω σε ένα πλακάκι του ντόμινο.

Τον Οκτώβριο τα κομμάτια θα επιστρέψουν στη Γερμανία και μετά την 9η Νοεμβρίου θα εκτεθούν στα παραρτήματα του Ινστιτούτο Γκέτε, που είναι και ο κύριος χορηγός της εκδήλωσης, αλλά και σε ολόκληρο τον κόσμο, ενώ παράλληλα όλα τα σχέδια των κομματιών του ντόμινο θα εκδοθούν σε ένα βιβλίο.

Το Βερολίνο σήμερα

Εκτός από το μεγάλο πάρτι, το «Φεστιβάλ της Ελευθερίας» που θα ακολουθήσει στην Πύλη του Βρανδεμβούργου, δύο ακόμα εκδηλώσεις συμπληρώνουν το επετειακό παζλ της γερμανικής πρωτεύουσας. Με την ονομασία «Μέρη του νέου Βερολίνου, 20 χρόνια αλλαγής», κυβερνητικά κτίρια, ξένες πρεσβείες και νέα πολιτιστικά κέντρα της πόλης θα γίνουν αντικείμενα τέχνης μέσα από ειδικές εγκαταστάσεις, πρωτοποριακούς φωτισμούς και εκθέσεις, δίνοντας έτσι το στίγμα της δυναμικής εξέλιξης του Βερολίνου. Η δεύτερη μεγαλύτερη εκδήλωση λέγεται «Ειρηνική επανάσταση 1989/90» (μέχρι τις 14 Νοεμβρίου) και είναι μια ανοιχτή έκθεση στην Αλεξάντερπλατζ επικεντρωμένη στα γεγονότα του 1989 που οδήγησαν στην πτώση του Τείχους.

Ο Κλάους Βόβεραϊτ πιστεύει ότι η ανάμνηση πρέπει να διατηρηθεί ζωντανή. «Τις ιστορικές εκείνες στιγμές οι άνθρωποι αισθάνονταν βαθειά ανακούφιση γιά την εξάλειψη τού κτίσματος το οποίο τούς έκανε να υποφέρουν επί δεκαετίες. Ετσι, το σπάσιμο μικρών κομματιών του με το σφυρί υπήρξε κατά κάποιον τρόπο υπέρβαση. Δεν πρέπει όμως να ξεχάσουμε τί συμβόλιζε το Τείχος εκεί που είχε κτιστεί- την ανελευθερία, την απανθρωπιά και την καταπίεση» προσθέτει.

Και συμπληρώνει: «Το δίδαγμα από τη δικτατορία γιά τις επερχόμενες γενεές πρέπει να είναι η υπεράσπιση της ελευθερίας και της δημοκρατίας. Γι'αυτό πιστεύω, ότι καλό θα ήταν ν'αφήσουμε όρθιο ένα αντιπροσωπευτικό κομμάτι του. Σκεφθείτε, όμως, ακόμη, πως το Τείχος είχε κυριολεκτικώς διχοτομήσει το Βερολίνο. Για καθαρά συγκοινωνιακούς και τεχνικούς λόγους θα έπρεπε να εξαφανιστεί. Φανταστείτε ένα περιοριστικό Τείχος να περνά καταμεσής της Αθήνας. Τότε θα καταλάβετε...» *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Ιστορία/Ιστορικά Γεγονότα
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Βιβλίο
Πολιτισμός στο παγκόσμιο χωριό
Ο δημοσιογραφικός κόσμος σε μια ματιά
Με φόντο την Ιστορία
Το βιβλίο των βιβλίων
Δημοτικό Θέατρο Πειραιά
Ενα θέατρο ξαναγεννιέται
Εικαστικά
Ερωτικά εικονογραφημένα
Ζωγραφίζοντας για τη σκηνή
Πινό τέχνας κατεργάζεται
Επέτειος της πτώσης του Τείχους του Βερολίνου
Γκρεμίζοντας το Τείχος ακόμα μια φορά
Θέατρο
Ο «Αμλετ» στον δρόμο
Κινηματογράφος
Προσεχώς φθινόπωρο
Η περιπέτεια μιας ταινίας
Αμερικανική απόβαση στη Βενετία
Λεύκωμα
Διαβάζοντας μετά μουσικής
Μουσική
Ενα συγκρότημα μεγαλώνει στο Μπρούκλιν
Η afroκρεμα του τραγουδιού
Συνέντευξη Αύρα Γεωργίου & Ερση Δάνου
Οι δικοί μας στο Χόλιγουντ
Συνέντευξη Λουθ Καζάλ
Επιστροφή με μπολέρο