Έντυπη Έκδοση

Με φόντο την Ιστορία

Το άρωμα της ιστορίας γίνεται το πλαίσιο πέντε βιβλίων, που αγγίζοντας διαφορετικές στιγμές της λειτουργούν ως καθρέφτης των γεγονότων.

Η αλήθεια παραδόθηκε «πειραγμένη» για να γίνει λογοτεχνία. Από τον ευρωπαϊκό Μεσαίωνα ώς την Αυστρία των Αψβούργων και ώς την Πράγα στη διάρκεια του Β' Παγκόσμιου Πολέμου, οι «χάρτινοι» ήρωες ορίζουν το παιχνίδι.

* «Μεγαλειώδη ελεγεία για την Αυστρία των Αψβούργων που συνέθεσε κάποιος από τις παρυφές της αυτοκρατορικής επικράτειας» χαρακτηρίζει ο νομπελίστας Τζ. Κούτσι το «Εμβατήριο Ραντέτσκι» του Γιόζεφ Ροτ (μετάφραση Μαρία Αγγελίδου, εκδόσεις «Αγρα»), ενώ αναφέρεται και «σ' ένα μεγάλο γερμανικό μυθιστόρημα από έναν συγγραφέα που μετά βίας ακροπατούσε στη γερμανική λογοτεχνική κοινότητα».

Ακολουθώντας τρεις γενιές

Κι αυτό διότι ο Ροτ, κατά τον Κούτσι πάντα, που προλογίζει το βιβλίο, γεννήθηκε το 1894 στο Μπρόντι της Γαλικίας, που είχε προσαρτηθεί στην Αυστριακή Αυτοκρατορία στα 1772, μια πόλη που στα 1890 ο πληθυσμός της κατά τα 2/3 ήταν εβραϊκός. Ισως γι' αυτό ο Ροτ, όταν νεαρός πήγε στη Βιέννη, απέκρυψε τον τόπο καταγωγής του.

Το «Εμβατήριο Ραντέτσκι» κατά τον Κούτσι είναι αναμφίβολα το κορυφαίο μυθιστόρημα του Ροτ και το μοναδικό στο οποίο ο συγγραφέας εργάστηκε χωρίς σφιχτά χρονικά περιθώρια.

Παρακολουθεί τις τύχες τριών γενεών της οικογένειας Τρότα, που εργάστηκαν στην υπηρεσία του στέμματος. Ο πρώτος Τρότα ήταν ένας απλός στρατιώτης που ανήλθε κοινωνικά στην κατώτερη αριστοκρατία χάρη σε μια ηρωική πράξη στο ομιχλώδες τοπίο της μάχης του Σολφερίνο, όπου έσωσε τον αυστριακό αυτοκράτορα. Ο δεύτερος έγινε ανώτερος κρατικός υπάλληλος ενώ ο τρίτος αξιωματικός του στρατού, βλέποντας εν τέλει τη ζωή του να πέφτει στην αφάνεια, μαζί με την αίγλη των Αψβούργων.

Επί της ουσίας η πορεία της οικογένειας ακολουθεί εκείνη της αυτοκρατορίας. Ομως ό,τι υπήρξε ευλογία για τον πρώτο Τρότα, η εύνοια των Αψβούργων δηλαδή, θα γίνει κατάρα για τον τελευταίο και θα τον οδηγήσει στο θάνατο. Ο τόμος συνοδεύεται από πλούσιο φωτογραφικό υλικό.

Νησί-γκούλαγκ

* Δύο χρονικές στιγμές και δύο διαφορετικοί τόποι είναι οι πόλοι που προσδιορίζουν το «Στα τυφλά» του Κλάουντιο Μάγκρις (μετάφραση Βασίλης Καραγιώργος, εκδόσεις «Διήγηση»).

Ο Μάγκρις, πανεπιστημιακός στην Τεργέστη και κριτικός λογοτεχνίας, χρησιμοποιεί ως πρώτο πόλο το Γκόλι Οτόκ, ένα νησί της Αδριατικής, όπου είχε στηθεί το διαβόητο τιτοϊκό γκούλαγκ, στο οποίο εγκλείστηκαν ιταλοί κομμουνιστές από το Μονφαλκόνε, μια μικρή πόλη κοντά στην Τεργέστη.

Το νήμα της αφήγησης αφορά αυτό ακριβώς το νησί και όσα συνέβησαν εκεί, όπως τα θυμάται ο έγκλειστος σε ίδρυμα ψυχικής υγιεινής Σαλβατόρε Τσιπίκο και τα αναφέρει στην παραληρηματική του εξομολόγηση προς τον θεράποντα γιατρό του, που ωστόσο μοιάζει περισσότερο με πολιτικό ιεροεξεταστή.

Στον δεύτερο πόλο του μυθιστορήματος θα βρούμε τον Γιόργκεν Γιόργκενσον, βραχύβιο βασιλιά των Ισλανδών, στη Δανία του τέλους του 19ου αιώνα, που επίσης καταλήγει έγκλειστος. Το νήμα που συνδέει τους δύο ήρωες είναι ο μύθος του χρυσόμαλλου δέρατος, ενώ οι φωνές τους, που διατρέχουν το βιβλίο, ενώνονται σ' εκείνη του αιώνιου επαναστάτη που ψάχνει εις μάτην τη γη της επαγγελίας του.

* Οι σημειώσεις για μια βιογραφία, ένα ιντερμέδιο κι ένα μυθιστόρημα διαβάζονται ως ενιαία αφήγηση στον «Ορατό κόσμο» του Μαρκ Σλούκα (μετάφραση Τάκης Μενδράκος, εκδόσεις «Πάπυρος»).

Ο αφηγητής, ο ίδιος ο πολυβραβευμένος Σλούκα, που γεννήθηκε στη Νέα Υόρκη από γονείς τσέχους μετανάστες, παιδί ακόμα στήνει το αφτί του για να μαντέψει τη φωνή της Ιστορίας, μέσα από τις παράξενες τσέχικες λέξεις που χρησιμοποιούν ο πατέρας και η μητέρα του συνομιλώντας με τους φίλους τους και μέσα από τα τραγούδια που παίζει ένας γέρος βιολιστής στο σπίτι του, τραγούδια φερμένα πέρα από τη θάλασσα.

Τα γεγονότα συμβαίνουν σε παρόντα χρόνο αλλά η ρίζα τους βρίσκεται πολύ πίσω. Σίγουρα στην Πράγα το 1942, όταν μια ομάδα αλεξιπτωτιστών προσγειώθηκε κρυφά στην άκρη της πόλης, με αποστολή να σκοτώσει τον Ράινχαρντ Χάιντριχ, τον επονομαζόμενο και «Χασάπη της Πράγας». Στην ομάδα και ο Τόμας Μπεν, που τότε θα γνωρίσει την Ιβάνα, τη μητέρα του αφηγητή, για να πάρει σχήμα και μορφή η ιστορία. Αρχίζοντας από το τέλος, ο Σλούκα, ευαίσθητος και ευφάνταστος, δημιουργεί ένα χαρισματικό μυθιστόρημα.

* Ενας φυσικός δεν θα μπορούσε παρά να γράψει για την επιστήμη του, ακόμα κι όταν μπαίνει στα χωράφια της λογοτεχνίας. Ετσι και ο Τζίνο Σεγκρέ, καθηγητής Φυσικής και Αστρονομίας στο πανεπιστήμιο της Πενσιλβανίας και διεθνώς καταξιωμένος για τις έρευνές του στη Φυσική Υψηλών Ενεργειών, ασχολείται με την κβαντική μηχανική στο «Ο Φάουστ στην Κοπεγχάγη» (μετάφραση Κώστας Σίμος, εκδόσεις «Τραυλός»).

Πατώντας σε πραγματικά γεγονότα, ο Σεγκρέ αρχίζει την αφήγησή του από το 1922, έτος κατά το οποίο ο Νιλς Μπορ εγκαινίασε το ινστιτούτο του στην Κοπεγχάγη, προσκαλώντας εκεί τους σημαντικότερους ανάμεσα στους συναδέλφους του προκειμένου να ανταλλάξουν τις απόψεις τους για τη νεογέννητη θεωρία της κβαντικής μηχανικής.

Παρωδία του Φάουστ

Εκτοτε οι συναντήσεις τους επαναλαμβάνονταν κάθε χρόνο ώς το 1932 που η ομάδα γιόρτασε την ανακάλυψη του νετρονίου και τη διάσπαση του πυρήνα. Ηταν τότε που με αφορμή τα 100 χρόνια από το θάνατο του Γκέτε αποφάσισαν να ανεβάσουν μια παρωδία του «Φάουστ» (θέτοντας ως αντίπαλες την κλασική και τη κβαντική μηχανική για την ψυχή της φυσικής), και πρωταγωνιστές τους κορυφαίους της επιστήμης με τις αντιπαραθέσεις τους: τον Αϊνστάιν και τον Μπορ, τον Χάιζεμπεργκ και τον Στρέτιγκερ, τον Πάουλι και τον Μπορν.

Οι πρωταγωνιστές του «Φάουστ» δεν το γνώριζαν ακόμα αλλά αρχής γενομένης από το 1933 θα βίωναν το τέλος της αθωότητας στην επιστήμη τους, αφού θα αναγκάζονταν να πάρουν θέση στα μεγάλα γεγονότα που θα συγκλόνιζαν τον κόσμο και θα οδηγούσαν εν τέλει στις δύο πυρηνικές εκρήξεις στη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι. Ενα βιβλίο που μπολιάζει την επιστήμη με τη λογοτεχνία χρησιμοποιώντας ως οδηγό την ιστορία.

* Οι ιστορίες για μάγισσες και μάγους παραμένουν θελκτικές ακόμα και σήμερα που η λογική έχει απαντήσει οριστικά στα θέματα που τις αφορούν. Στο Μεσαίωνα, βέβαια, δεν υπήρχε λογική, τουλάχιστον όπως την εννοούμε σήμερα, με αποτέλεσμα να οδηγηθούν, μέσα σε τρεις αιώνες, τουλάχιστον 60.000 άνθρωποι στην πυρά κατηγορούμενοι για μαγεία.

Αυτό είναι ακριβώς το θέμα του βιβλίου του Ντίτερ Μπρόιερς «Εις το όνομα τριών δαιμόνων -Το κυνήγι των μαγισσών στο Μεσαίωνα» (μετάφραση Ευαγγελία Γεωργούλα, εκδόσεις Κονιδάρη).

Η υστερική δίωξη των υποτιθέμενων μαγισσών υπήρξε αποτέλεσμα φόβου, προκατάληψης και άγνοιας απέναντι σε οτιδήποτε άγνωστο και διαφορετικό. Ολοι όσοι εξοντώθηκαν στην πυρά υπήρξαν θύματα της αδυναμίας να εξηγηθούν τα φαινόμενα που σήμερα αποτελούν κοινό τόπο. Φυσικά, θύματα της Ιεράς Εξέτασης υπήρξαν και όσοι εμφορούνταν από καινοτόμες ιδέες που απειλούσαν την τάξη των πραγμάτων.

Ο Μπρόιερς, συγγραφέας και δημοσιογράφος, έχοντας ερευνήσει διεξοδικά το αντικείμενό του μέσα από δεκάδες ιστορίες, οδηγεί τον αναγνώστη στον κόσμο του μύθου και βεβαίως ξεκαθαρίζει βαθιά ριζωμένες προκαταλήψεις που κυοφορούνται ενίοτε και σήμερα, δίχως λόγο και αιτία. *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Λογοτεχνία
Ιστορία/Ιστορικά Γεγονότα
Σχετικά θέματα: Βιβλίο
Πολιτισμός στο παγκόσμιο χωριό
Ο δημοσιογραφικός κόσμος σε μια ματιά
Το βιβλίο των βιβλίων
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Βιβλίο
Πολιτισμός στο παγκόσμιο χωριό
Ο δημοσιογραφικός κόσμος σε μια ματιά
Με φόντο την Ιστορία
Το βιβλίο των βιβλίων
Δημοτικό Θέατρο Πειραιά
Ενα θέατρο ξαναγεννιέται
Εικαστικά
Ερωτικά εικονογραφημένα
Ζωγραφίζοντας για τη σκηνή
Πινό τέχνας κατεργάζεται
Επέτειος της πτώσης του Τείχους του Βερολίνου
Γκρεμίζοντας το Τείχος ακόμα μια φορά
Θέατρο
Ο «Αμλετ» στον δρόμο
Κινηματογράφος
Προσεχώς φθινόπωρο
Η περιπέτεια μιας ταινίας
Αμερικανική απόβαση στη Βενετία
Λεύκωμα
Διαβάζοντας μετά μουσικής
Μουσική
Ενα συγκρότημα μεγαλώνει στο Μπρούκλιν
Η afroκρεμα του τραγουδιού
Συνέντευξη Αύρα Γεωργίου & Ερση Δάνου
Οι δικοί μας στο Χόλιγουντ
Συνέντευξη Λουθ Καζάλ
Επιστροφή με μπολέρο