Έντυπη Έκδοση

Παραμένω εφτά χρονώ

Ανδρέας Μήτσου

Η ελεημοσύνη των γυναικών

εκδόσεις Καστανιώτη, σ. 160, 12,54 ευρώ

Ο τίτλος του πρόσφατου, δέκατου στη σειρά, πεζογραφικού βιβλίου του Ανδρέα Μήτσου είναι αναμφίβολα ευρηματικός, ωστόσο, ελάχιστα απηχεί το περιεχόμενο του βιβλίου. Εμμέσως υπονοεί ερωτικούς δεσμούς, με σαφώς κυρίαρχες τις γυναίκες, αφού μόνον όσοι βρίσκονται σε προνομιακή θέση μπορούν να ελεημονούν. Στα καινούρια, όμως, διηγήματα, δεκαπέντε τον αριθμό, ο ίδιος ο έρωτας σχεδόν απουσιάζει, όπως, λίγο-πολύ, λείπει και από τις δύο προηγούμενες συλλογές του. Φαίνεται πως ο Μήτσου, όταν καταπιάνεται με ερωτικά θέματα, χρειάζεται χώρο. Απαιτεί έκταση, αν όχι μυθιστορήματος, τουλάχιστον άπλωμα της αφήγησης σε νουβέλα. Γι' αυτό, άλλωστε, γράφει ερωτικής πνοής μυθιστορήματα και ως επί το πλείστον υπαρξιακά διηγήματα. Ωστόσο, παλαιότερα, κατά την πρώτη δεκαετία της συγγραφικής του διαδρομής, όταν το διήγημα αποτελούσε τη μοναδική αφηγηματική του έκφραση, έγραφε και ερωτικά διηγήματα. Ποτέ, όμως, ούτε στα παλαιότερα ούτε στα κατοπινά, δεν έδωσε στις γυναίκες τον πρώτο ρόλο. Ολόκληρος ο μυθοπλαστικός του κόσμος, όπως τον χτίζει εδώ και σχεδόν τρεις δεκαετίες, περιστρέφεται γύρω από έναν νάρκισσο.

Τον τύπο του «χαρακτηριστικού νάρκισσου», όπως τον αποκαλεί ο αφηγητής και όπως εκτενώς τον περιγράφει σε ένα από τα διηγήματα της πρόσφατης συλλογής. Γιατί, κατ' εξαίρεσιν, υπάρχουν και σε αυτήν τρία διηγήματα, όπου παίζεται ένα κάποιο ερωτικό παιχνίδι και στο οποίο το επάνω χέρι φαίνεται να το έχουν οι γυναίκες. Αυτά, όμως, μοιάζουν περισσότερο με μυθιστορήματα εν συμπτύξει. Δείχνουν, δηλαδή, σαν σκαριφήματα, στα οποία ο συγγραφέας διευθετεί ένα φαινομενικά πλούσιο μυθοπλαστικό υλικό, προσδιορίζοντας τις ηλικίες των ηρώων και τις χρονολογίες των συμβάντων, αρκούμενος σε κάποιες αισθησιακές σκηνές. Στα δύο από αυτά -το ομότιτλο της συλλογής κι ένα δεύτερο που φέρει ως τίτλο το ονοματεπώνυμο της ηρωίδας του-, τα οποία παραμένουν εντός ρεαλιστικών πλαισίων, όπως και τα μυθιστορήματά του, οι γυναίκες στέκονται συμπονετικές, προσφέροντας στους άντρες ως έλεος ψυχής τη σεξουαλική τους εκτόνωση. Στο τρίτο, όμως, εκείνο με τον «απόλυτο νάρκισσο», οι γυναίκες εμφανίζονται ανηλεείς.

Παρ' όλα αυτά, τον νάρκισσο δεν τον αγγίζει ούτε ο οίκτος ούτε το μίσος των γυναικών. Ο συγγραφέας καθιστά το ναρκισσιστικό στοιχείο εμφανές, πλάθοντας μια ιστορία, όπου οι αντιδράσεις των ηρώων προβάλλουν εξωφρενικές και η συμπεριφορά τους δείχνει τουλάχιστον παράλογη. Είναι μια ιστορία που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί «ιστορία συμπτωματικού ρεαλισμού», όπως είναι ο τίτλος της τρίτης συλλογής διηγημάτων του, εκείνης του 1990. Τίτλος ποιητικά αντιφατικός, όπως παρατηρούσαμε τότε, ο οποίος, ωστόσο, αποδίδει το διήγημα του παραλόγου, που καλλιεργεί ο Μήτσου, ένα είδος στο οποίο όλο και λιγότεροι θητεύουν σήμερα. Στη συγκεκριμένη ιστορία, τον νάρκισσο τον ερωτεύονται οι γυναίκες που τον περιστοιχίζουν ως χορός αρχαίας τραγωδίας. Και αυτός, για διασκέδαση και μόνο, τις εξαπατά. Ως μαινάδα η μία, επιζητεί τον θάνατό του, ενώ μια άλλη, σε ωριμότερη ηλικία, απονέμει δικαιοσύνη αποκόβοντάς του το δεξί αυτί, εκείνο που στάθηκε το μήλον της έριδος. Τιμωρία που, όταν γίνεται με τη λάμα νυχοκόπτη, δείχνει μάλλον σαν γρατσούνισμα, αν δεν παραπέμπει στο τράβηγμα αφτιού ενός ατακτούντος παιδιού.

Αυτό, ακριβώς, το παιδί, που υπήρξε κάποτε ο ναρκισσευόμενος ήρωας, είναι ο αναμφισβήτητος πρωταγωνιστής της πρόσφατης συλλογής, καθώς ο κορμός του βιβλίου αποτελείται από θαυμαστές παιδικές ιστορίες. Θαυμαστές, όχι τόσο χάρη στα παράδοξα συμβάντα που επινοούνται, όσο λόγω του ύφους του αφηγητή. Είναι ένας ενήλικας που επιστρατεύει όλη την επιτήδευση που διαθέτει, για να προσδώσει το αρμόζον μεγαλείο και μια σχεδόν μελοδραματική χροιά στις παιδικές αναμνήσεις του, ενώ ταυτόχρονα προβάλλει τα παιδικά του συμπλέγματα. Εδώ, καταλύτης στέκει η ενάργεια της γλώσσας, καθώς, επίσης, τα φανταχτερά επίθετα υπερθετικού βαθμού και οι παραστατικές περιγραφές. Αν θελήσει κανείς να εκτιμήσει τον δρόμο που διήνυσε ο Μήτσου, υπάρχουν δυο ομόθεμες «ιστορίες συμπτωματικού ρεαλισμού». Μία από εκείνη την παλαιότερη ομότιτλη συλλογή, με τίτλο «Οικουρός όφις», και μία από τις πρόσφατες, που θα μπορούσε να έχει τον ίδιο τίτλο αντί του μάλλον απατηλού που επιλέγει ο συγγραφέας, «Γλυκό ραβανί». Στην παλαιότερη πλανιέται ένας έρωτας που τελείωσε. Στην πρόσφατη, η θλίψη από τον θάνατο της μάνας. Ο κάποτε σφριγηλός και δυνατός οικουρός όφις παρουσιάζεται εδώ σαν άκακο σαμιαμίδι, «το γούρι του σπιτιού». Ο συγγραφέας δεν καταφεύγει στις αλλοτινές υπερρεαλιστικές συλλήψεις, αλλά στην ενύπνια κατάσταση, όπου ο χρόνος παρουσιάζεται ρευστός και οι νεκροί πηγαινοέρχονται. Στη μία εικόνα, η μάνα καμαρώνει το μόλις σαραντισμένο βρέφος στην ποδιά της, στην άλλη προβάλλει γερόντισσα 86 χρόνων. Οσο ήταν όταν πέθανε. Το παλαιό διήγημα καταλήγει με ένα φαντασιακό ερωτικό σμίξιμο, το πρόσφατο, με ένα πένθιμο ρουμελιώτικο τετράστιχο.

Οπως είχαμε σχολιάσει με αφορμή παλαιότερα βιβλία του Μήτσου, παρότι κάτοικος Αθηνών εδώ και μερικές δεκαετίες, εξακολουθεί, όταν χρειάζεται, να αρδεύει την αφήγησή του με βιωματικό, γλωσσικό και λαογραφικό υλικό από τον τόπο όπου μεγάλωσε. Παρά τον άνεμο της παγκοσμιοποίησης που έχει ξεσηκώσει τους περισσότερους συγγραφείς, εκείνος σαν να μένει, τουλάχιστον μέχρι στιγμής, αδιάφορος. Στα πρόσφατα διηγήματα το άρωμα της εντοπιότητας γίνεται, σε σχέση με το παρελθόν, εντονότερο, καθώς ο συγγραφέας μοιάζει να ενδίδει σε μια νοσταλγική διάθεση. Μπορεί, όμως, και να αναζητά ένα πρόσφορο σκηνικό για τις ιστορίες του. Οταν, για παράδειγμα, ο αφηγητής ανακαλεί τις γυμναστικές επιδείξεις στην παραλία της Αμφιλοχίας, αρχές της δεκαετίας του '60, ούτε ηθογραφεί ούτε σατιρίζει. Εκείνες οι έφηβοι και οι αρχές του τόπου με τις επίσημες στολές τους, που περιγράφει εκστασιασμένος, είναι ένα πρώτο φαντασιακό κοινό, από το οποίο το αλλοτινό παιδί πόθησε να δοξαστεί.

Τελικά, η μορφική αναζήτηση δείχνει να παραμένει βασική μέριμνα στα διηγήματα. Είναι, ωστόσο, μια τάση που, σε κάποιες περιπτώσεις, μπορεί να καταλήγει και σε πειραματισμούς επιβλαβείς για την πειθώ της αφήγησης. Οπως και να έχει, στα πρόσφατα διηγήματα πληθαίνουν, μέσα από μια διάθεση εμβάθυνσης, οι στοχαστικές παρεμβολές, των οποίων ο μίτος οδηγεί σε σύνθετες σκέψεις πέραν της λογοτεχνικής περιοχής. Επίσης, σε ορισμένα προβλέπονται πρόλογοι και επιμύθια, που μένουν σκόπιμα ανοιχτά σε πολλαπλές ερμηνείες. Ακόμη, τρία από τα διηγήματα στήνονται ως παράταξη ιστοριών, οι οποίες παρουσιάζονται σαν σε σύνοψη, ώστε να διακρίνεται ευκρινέστερα η ενοποιός τους ιδέα. Οσον αφορά τις στοχαστικού χαρακτήρα παρεμβολές, έχουμε την εντύπωση ότι καμιά φορά κυριαρχούν και αφήνουν τραυματισμένο το σώμα της «καθαρής» αφήγησης. Εν ολίγοις, λειτουργούν ετεροβαρώς.

Ολοκληρώνοντας, αξίζει να σημειωθεί ότι στο πιο παράξενο διήγημα της συλλογής, με τίτλο «Να τρως φρέσκα αυγά», μπορεί και να αποκαλύπτεται η βαθύτερη σχέση του ενήλικα με το παιδί που υπήρξε άλλοτε. Το συνειρμικό και ασύνδετο, που χαρακτηρίζει συνήθως τις αλλόκοτες ιστορίες, σαν να απελευθερώνει τον αφηγητή, ο οποίος φτάνει να ομολογεί στην καταληκτική φράση: «Είμαι κι εγώ στην ίδια ηλικία. Εφτά χρονώ Και πάντα σ' αυτήν παραμένω».

Κατά μία άποψη ο αφηγητής είναι ένας νάρκισσος, που μένει διά βίου δέσμιος της παιδικής ηλικίας, ενώ κατά μία άλλη, πιο αληθοφανή, είναι ένας αθεράπευτος νοσταλγός της εποχής που ήταν αγαθό παιδάριο. Είτε το ένα δεχτούμε είτε το άλλο, όταν πρόκειται για συγγραφείς, όπως η περίπτωση του Μήτσου, δεν είναι παρά ένα συγγραφικό τέχνασμα. Εξάλλου, η σχέση με τα παιδικά χρόνια παραμένει, όπως και σε κάθε «κοινό θνητό», αμφίθυμη. Εδώ απλώς ανακαλούνται στη μνήμη και με ιδιόμορφο τρόπο τροφοδοτούν το εισαγωγικό μέρος της διήγησης. Το αν πρόκειται για καθαρή επινόηση ή για ανάκληση και έντεχνη παραλλαγή παιδικών βιωμάτων είναι αδιάφορο. Εκείνο που ιεραρχικά προτάσσεται στην πεζογραφία του Μήτσου είναι η «μορφή» και μετά, σε δευτερεύουσα θέση, έρχεται το «εάν» και «πόσο» επιστρατεύεται η μνήμη. Πάντως, το εν λόγω διήγημα μπορεί να συνυπολογιστεί ανάμεσα στα καλύτερα της συλλογής και συγχρόνως, ανάμεσα στα αντιπροσωπευτικά του όλου διηγηματικού του έργου.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Μια νέα ιστορία του Βυζαντίου
Η σταρ και η επαναστάτρια
Ορέστεια: Το αρχέτυπο ενός ενοχικού πολιτισμού και το μοντέλο του δυτικού ανθρώπου
Η ζωή, μια οριζόντια πτώση- η ύπαρξη, θέμα επίδοσης
Η νοσταλγία των ψευδαισθήσεων
Ιστορία, αίμα και ήρωες πάνε μαζί
Ορυκτή βιογραφία
Η άχαρη πορεία προς την ενηλικίωση
Μια έντιμη φιλοσοφική βιογραφία
Το αύριο, μια άλλη χώρα
Τα πάντα είναι ένα μυστικό
Αρχαία παραμύθια για θεραπείες ανθρώπων μόνο
Ανασηκώνοντας το πέπλο της δυτικής μεταφυσικής
Συνέντευξη: Μάγδα Κοτζιά
Είμαι το παιδί του μαγαζιού
Συνέντευξη
Ο Μάνος Χατζιδάκις στο νησί της Αφροδίτης
«Πανοπτικόν», ένα περιοδικό από τη Θεσσαλονίκη
Από τις 4:00 στις 6:00
ΜΑΓΕΙΑ μια καλή συνταγή για επιτυχίες στο τραγούδι
Η επιτυχία του είναι οικογενειακή παράδοση
Άλλες ειδήσεις
Ο αφανισμός ενός συγγραφέα
Παραμένω εφτά χρονώ
Τηλεφώνημα από την Ανατολική Ακτή των ΗΠΑ
Η λογοτεχνία ταξιδεύει στα Βαλκάνια
Εφήμερο ή κλασικό το ελληνικό αστυνομικό είδος;
Αρτό σε λένε Αντονέν