Έντυπη Έκδοση

Η ζωή, μια οριζόντια πτώση- η ύπαρξη, θέμα επίδοσης

Μάρτιν Πριντς

Ο ληστής μαραθωνοδρόμος

μτφρ.: Σοφία Γεωργοπούλου

εκδόσεις Τόπος, σ. 166, 12,90 ευρώ

Ενας ληστής κάθεται παγιδευμένος σ' ένα βουνό. Το σκοτεινό δάσος όπου βρίσκεται είναι γι' αυτόν ένα νησί. Τη νύχτα κάνει κρύο κι έχει αστροφεγγιά. Οι γύρω δρόμοι σιγά σιγά γεμίζουν με μεταγωγικά και οχήματα των σωμάτων ασφαλείας. Είναι ένα είδος πολέμου. Κάτω απ' το φεγγάρι διαγράφεται αργά μια περιοχή με γκρίζες ασημιές και φωτεινές μαύρες αποχρώσεις. Ο ληστής χαμογελά παρακολουθώντας από το σκοτάδι τους διώκτες του. Ενας ληστής παλεύει πάντα στο πλευρό του φεγγαριού. Κάθεται στη γη και χαμογελά. Κι αυτό πόλεμος είναι. Τώρα είναι πάλι η δική τους σειρά.

Μερικοί άνθρωποι δυσκολεύονται να αποκτήσουν επαρκή πυκνότητα ώστε να είναι ορατοί στον εαυτό τους. (Κυρίως, λέγεται, εκείνοι που κατείχαν μηδαμινό χώρο μέσα στο γονεϊκό οπτικό πεδίο.) Χωρίς σαφές περίγραμμα, οι μάσκες αποκτούν ζωτική σημασία. Παρομοίως με τη δυσκολία κάποιων να συνθέσουν μέσα από τις εμπειρίες τους το ειδικό βάρος μιας δικής τους ταυτότητας. Η αίσθηση του εαυτού τους συναιρείται σε μια χρόνια εκκρεμότητα, μια οριζόντια πτώση. Στον Ληστή μαραθωνοδρόμο ο πρωτοεμφανιζόμενος Αυστριακός Μάρτιν Πριντς μας δίνει με εμβρίθεια το πορτρέτο ενός τέτοιου ανθρώπου:

«Μετά την αποφυλάκισή του ήταν ένας κανένας. Κάποιος που δεν γνώριζε τίποτα πλέον για τον εαυτό του. Οταν ήταν παιδί μερικές φορές επιθυμούσε να βγει απλά κι αθόρυβα απ' το πετσί του. Τώρα πια μπορούσε να βάζει και να βγάζει τις διάφορες ζωές σαν μάσκα από πάνω του, δίχως να προσποιείται. Ο δρομέας. Ο φίλος. Ο ληστής. Ο φονιάς. Κι ωστόσο δεν ποθούσε τίποτα περισσότερο παρά να αφομοιωθεί από μια οποιαδήποτε μάσκα. Γι' αυτό και μόνο ήταν τόσο πετυχημένος δρομέας μετά τη φυλακή... Παρόμοιος ήταν ο ίλιγγος που τον έπιανε όταν γινόταν ληστής. Μέσα από τις μηχανικές κινήσεις, τις απειλές, τα τρομαγμένα πρόσωπα έβλεπε τόσο καθαρά τον εαυτό του ως ληστή που γινόταν όλο και πιο άπληστος· λαχταρούσε όλο και περισσότερο να ξαναζήσει αυτή την εμπειρία».

Για τον Γιόχαν Ρετενμπέργκερ οι τοίχοι της φυλακής είχαν γίνει «ένα δεύτερο πετσί, ένα πρόσωπο, μια κυνική γκριμάτσα». Τώρα, στα 30 του, είναι συναισθηματικά μουδιασμένος όσον αφορά τους ανθρώπους και, ενώ δεν δένεται με κανέναν και τίποτε πέρα από το σώμα του, του οποίου τις αντοχές γνωρίζει πολύ καλά, δεν παύει να διψάει για κάποιου τύπου διάκριση. Εφεξής, η ανάγκη του θα είναι να μεταφράζει την ύπαρξή του σε κάποιου τύπου επίδοση. Ευφυής, κυνικός και χωρίς ηθικές αναστολές (άρα με ένα τρομακτικό πλεονέκτημα στην καριέρα του ως παράνομου) ο μαραθωνοδρόμος του Πριντς παραμένει παρ' όλα αυτά βαθύτατα ανθρώπινος και ουδέποτε «αφομοιώνεται» από την περσόνα του ληστή. Καταλυτικό ρόλο σε αυτό παίζει το ότι όσα κάνει γίνονται με απώτερο κίνητρο τον αυτοπροσδιορισμό του, δηλαδή την ανακούφιση από την προσωπική του ανυπαρξία. «Χρειαζόταν αμέσως έναν αντιπερισπασμό. Διαφορετικά θα διαλυόταν στο επικίνδυνο κενό. Ενιωθε ήδη τα δάχτυλά του να τινάζονται νευρικά. Οσο καθόταν, φοβόταν κάθε επόμενη κίνησή του. Ηταν εκείνος ο παλιός φόβος που τον έπιανε ότι την επόμενη στιγμή θα εκραγεί με έναν ξερό θόρυβο, δίχως ν' αφήσει ίχνος στον κόσμο, σαν να μην υπήρξε ποτέ. Τέτοιες στιγμές το τρέξιμο δεν ωφελούσε. Ισως το μόνο που του απέμενε πραγματικά για να ξεφύγει από την καθημερινότητα να ήταν η ιδιότητα του ληστή».

Ο τρόμος του εκμηδενισμού, κύριο σύμπτωμα της ελλειμματικότητας του ήρωα, αντισταθμίζεται απ' όλες εκείνες τις στιγμές όπου, ενώ τρέχει, ο Ρετενμπέργκερ κατακτά μια σπάνια συνοχή σώματος και πνεύματος, με το ένα να ανατροφοδοτεί το άλλο, και βιώνει μια σχεδόν participation mystique με το τοπίο που κάθε φορά τον περιβάλλει.

«Καθώς τρέχει ο ληστής γίνεται μέρος του τοπίου που διασχίζει. Το προσπερνά γρήγορα και ανάλαφρα και η ομοιομορφία των βημάτων του συνθέτει την απόσταση που έχει διανύσει. Είναι κάτι που δεν το ορίζει, οι κινήσεις του είναι αυτονόητες και τα πόδια τρέχουν από μόνα τους. Ο ληστής τρέχει πίσω από τον ίδιο του τον εαυτό, που όμως ποτέ δεν εξαφανίζεται εντελώς, σαν φευγαλέα σκέψη ή ασυνείδητο βλέμμα. Οσο βυθίζεται στο τοπίο εξίσου αναδύεται απ' αυτό».

Πρόκειται βέβαια για την ψυχική εκείνη ρευστότητα που, μέχρι να βρει τρόπο να την παγιώσει, ο ήρωας έχει ανάγκη να συνεχίζει να κινείται. Εφόσον διαρρέει από τον εαυτό του τρέχοντας, το τοπίο μέσα στο οποίο κινείται αποκτά καθοριστικό ρόλο μέσα στο βιβλίο, με αποτέλεσμα να έχουμε μια αναπόφευκτη μεν, αλλά κυριολεκτικά εξαντλητική περιγραφή των περιχώρων της Βιέννης, όπου συντελούνται η απόδραση και η καταδίωξή του. (Ευτύχημα, επομένως, ο εξελληνισμός κάποιων από τα δεκάδες αυστριακά τοπωνύμια.)

Ο φόνος που διαπράττει ο Ρετενμπέργκερ, από καθαρή εκδικητικότητα, επανέρχεται στην ιστορία σαν ξένο σώμα, χωρίς καμία προσπάθεια αφομοίωσης εκ μέρους του ήρωα, δεδομένο το οποίο είναι, φυσικά, ενδεικτικό της οργής του, αλλά ανεπαρκώς επεξεργασμένο.

Ενα άλλο, δομικό αυτή τη φορά, μειονέκτημα του βιβλίου αφορά τους δύο χρόνους της πλοκής: υπάρχουν ενότητες που εκτυλίσσονται στο παρόν, περιγράφοντας την απόδραση του ληστή από την αστυνομία, και άλλες σε έναν χρόνο αναδρομικό ή παράπλευρο, με αναφορές στην προσωπική ιστορία του Ρ. και σε δευτερεύουσες σκηνές και χαρακτήρες που τροφοδοτούν την έκβαση των γεγονότων. Η μετάβαση ανάμεσα στις εκάστοτε ενότητες δεν είναι πάντοτε ομαλή ή σαφής και αναχαιτίζει τη ροή της ανάγνωσης.

Θα ήταν, επίσης, πιο λογοτεχνικά προσοδοφόρο εάν οι δευτερεύοντες χαρακτήρες του βιβλίου (η ερωμένη, ο διευθυντής της αστυνομίας, ο αγρότης-ιδιοκτήτης του κλεμμένου αυτοκινήτου) δεν ήταν τόσο έντονα χρωματισμένοι από τη μεμψιμοιρία και ανελαστικότητα που χαρακτηρίζει τη ματιά του ίδιου του Ρετενμπέργκερ προς τις ανθρώπινες σχέσεις. Μια μεγαλύτερη διαφοροποίηση αυτών των ανεξάρτητων χαρακτήρων θα αναδείκνυε ακόμη πιο πειστικά την ένδον κι έξωθεν κυνηγημένη μορφή του ληστή-μαραθωνοδρόμου, ενώ τα παρόντα στοιχεία παραπέμπουν τον μεσογειακό αναγνώστη στο ενδεχόμενο κάποιας καταθλιπτικότητας ενδημικής στην αυστριακή κουλτούρα.

Αναμφισβήτητα, μεγάλη αρετή του βιβλίου είναι ο συγκερασμός του στοχαστικού στοιχείου με την ακραία σωματική καταπόνηση. Ακόμα, η ανάδειξη αυτού που ονομάζουμε «ποιητικότητα» ως το ύστατο καταφύγιο κάποιου δίχως χώρο να σταθεί, μέσα ή γύρω του. («Ο Ρετενμπέργκερ εφορμά σε πίνακα ζωγραφικής, τόσο ήρεμο και ξεχασμένο είναι το τοπίο, που δεν ταράζεται από την αιφνίδια εμφάνισή του».)

Δραματουργικά επιτυχή θα χαρακτηρίζαμε και τη νομοτέλεια με την οποία η λαχανιασμένη διαδρομή του Ρετενμπέργκερ μας οδηγεί σ' ένα τελικό σημείο, όπου η καταστροφή του είναι ταυτόσημη με την προσωπική του λύτρωση. Καθώς στις τελευταίες σελίδες το κλεμμένο αυτοκίνητο του φυγάδα εφορμά επάνω στο κιγκλίδωμα που έχουν στήσει οι καταδιωκτικές αρχές, με αποτελέσματα λίγο - πολύ προδιαγεγραμμένα, είναι ήδη πλήρως κατανοητό στον αναγνώστη ότι καμία άλλη επιλογή δεν θα τον κάλυπτε.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Μια νέα ιστορία του Βυζαντίου
Η σταρ και η επαναστάτρια
Ορέστεια: Το αρχέτυπο ενός ενοχικού πολιτισμού και το μοντέλο του δυτικού ανθρώπου
Η νοσταλγία των ψευδαισθήσεων
Ιστορία, αίμα και ήρωες πάνε μαζί
Ορυκτή βιογραφία
Η άχαρη πορεία προς την ενηλικίωση
Μια έντιμη φιλοσοφική βιογραφία
Το αύριο, μια άλλη χώρα
Τα πάντα είναι ένα μυστικό
Αρχαία παραμύθια για θεραπείες ανθρώπων μόνο
Ανασηκώνοντας το πέπλο της δυτικής μεταφυσικής
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Μια νέα ιστορία του Βυζαντίου
Η σταρ και η επαναστάτρια
Ορέστεια: Το αρχέτυπο ενός ενοχικού πολιτισμού και το μοντέλο του δυτικού ανθρώπου
Η ζωή, μια οριζόντια πτώση- η ύπαρξη, θέμα επίδοσης
Η νοσταλγία των ψευδαισθήσεων
Ιστορία, αίμα και ήρωες πάνε μαζί
Ορυκτή βιογραφία
Η άχαρη πορεία προς την ενηλικίωση
Μια έντιμη φιλοσοφική βιογραφία
Το αύριο, μια άλλη χώρα
Τα πάντα είναι ένα μυστικό
Αρχαία παραμύθια για θεραπείες ανθρώπων μόνο
Ανασηκώνοντας το πέπλο της δυτικής μεταφυσικής
Συνέντευξη: Μάγδα Κοτζιά
Είμαι το παιδί του μαγαζιού
Συνέντευξη
Ο Μάνος Χατζιδάκις στο νησί της Αφροδίτης
«Πανοπτικόν», ένα περιοδικό από τη Θεσσαλονίκη
Από τις 4:00 στις 6:00
ΜΑΓΕΙΑ μια καλή συνταγή για επιτυχίες στο τραγούδι
Η επιτυχία του είναι οικογενειακή παράδοση
Άλλες ειδήσεις
Ο αφανισμός ενός συγγραφέα
Παραμένω εφτά χρονώ
Τηλεφώνημα από την Ανατολική Ακτή των ΗΠΑ
Η λογοτεχνία ταξιδεύει στα Βαλκάνια
Εφήμερο ή κλασικό το ελληνικό αστυνομικό είδος;
Αρτό σε λένε Αντονέν