Έντυπη Έκδοση

Βιβλίο

Το βλέμμα του χρόνου

  • Ε, ρε, γέλια!

    Δέκα συγγραφείς (ποιητές και πεζογράφοι) ανασύρουν από το αρχείο τους μια νεανική ή παιδική τους φωτογραφία και καθρεφτίζονται μπροστά της. Παιδική ηλικία της μνήμης ή της γραφής; Εξομολόγηση ή ανασύσταση μιας εποχής; Αναπαράσταση των πραγμάτων ή των λέξεων;

     

    Το βλέμμα του χρόνου τούς μαγνητίζει (Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ, Γιάννη Βαρβέρη, Μιχάλη Γκανά, Μάρω Δούκα, Αλκη Ζέη, Μάρκο Μέσκο, Μαρία Μήτσορα, Ηλία Χ. Παπαδημητρακόπουλο, Βασίλη Τσιαμπούση, Βαγγέλη Χατζηγιαννίδη) και τους ωθεί σε περιδίνηση γύρω από τον χαμένο/κερδισμένο εαυτό.

    Γενικά υπάρχει ένα θέμα με το γέλιο. Οι γελαστοί άνθρωποι θεωρούνται συνήθως καλόκαρδοι, αλλά όμως λιγότερο ενδιαφέροντες, λιγότερο γοητευτικοί από τους άλλους, τους σκοτεινούς και αγέλαστους. Οι κάπως ανασφαλείς λοιπόν (όπως έφηβοι και καλλιτέχνες, για παράδειγμα) προτιμούν να το αποφεύγουν· ιδίως όταν νιώθουν τα βλέμματα στραμμένα πάνω τους. Μια σοβαρή φάτσα μετράει αλλιώς, σκέφτονται. Από την άλλη, υπάρχουν αρκετοί που η ευτυχία τους κρέμεται απ' το να κάνουν τους άλλους να γελάνε. Ολο και κάποια ανασφάλεια κρύβεται σίγουρα κι εκεί. Οταν η αξία σου επιβεβαιώνεται από την ένταση και τη διάρκεια του γέλιου που προκαλείς στην παρέα, λες και αυτή είναι η μόνη αναγνώριση που έχεις να περιμένεις από τον κόσμο, τότε, φαντάζομαι, έχεις ακόμη δρόμο να διανύσεις. Οταν ήμουν μικρός ανήκα σε αυτή την κατηγορία. Δεν με ενοχλούσε καθόλου να είμαι ο γελωτοποιός. Το ακριβώς αντίθετο. Δεν χρησιμοποιούσα την εύκολη οδό των ανεκδότων ή της πρόχειρης πλακίτσας, αλλά τη δύσκολη των μιμήσεων καθώς και διάφορων άλλων κωμικών δράσεων. Κι όταν σε μια συντροφιά λέγανε ας πάρουμε μαζί και τον Βαγγέλη για να γελάσουμε, μου ακουγόταν κολακευτικό.

    Αργότερα, στα πρώτα νιάτα μου, ο ναρκισσισμός της ηλικίας και όλα τα παρελκόμενα άρχισαν να κλοτσούν με την εικόνα του Καραγκιόζη κι έτσι συμμαζεύτηκα κάπως. Η αγάπη μου ωστόσο για την κωμωδία και την, ας την πούμε, δεξιοτεχνική ελαφράδα παρέμεινε άσβεστη. Στα χρόνια της Δραματικής Σχολής θέλησα να την εξερευνήσω, παρ' όλο που το «φιζίκ» μου παρέπεμπε, ίσως, σε άλλου είδους αναζητήσεις παύλα ρόλους. Θυμάμαι στο δεύτερο έτος των σπουδών ο καθηγητής μας Νικήτας Τσακίρογλου πρότεινε να επιλέξουμε εμείς κάποιο ρόλο που θα θέλαμε να παίξουμε (σκεφτόμενος προφανώς ότι αυτή θα ήταν, ίσως, για τους περισσότερους από μας, η πρώτη και η τελευταία φορά που θα 'χαμε την ευκαιρία επιλογής στον δύσκολο στίβο του θεάτρου). Ολο χαρά σκέφτηκα να ζητήσω τον Χίριν από τη μονόπρακτη κωμωδία του Τσέχοφ «Η επέτειος», έναν γεροϊδιότροπο, συναχωμένο κι εξαθλιωμένο υπάλληλο που καταφέρνει να τινάξει στον αέρα την εορταστική επέτειο της τραπέζης. Κάτι σαν αντρική Σαπφώ Νοταρά, στη Ρωσία του 19ου αιώνα. Ερχεται λοιπόν την άλλη βδομάδα ο κύριος Τσακίρογλου κι ενώ ικανοποίησε τις επιθυμίες -απ' όσο θυμάμαι- όλων, εμένα μου ανακοινώνει ότι θα έπαιζα μεν Τσέχοφ, αλλά όχι τον Χίριν. Μου ανέθεσε τον Τρέπλιεφ, τον αγγελοκρουσμένο και υπαρξιακά πελαγωμένο συγγραφέα από τον «Γλάρο». Αυτόν που στο τέλος αυτοκτονεί. Δηλαδή έμεινα με την όρεξη, αν και ομολογώ ότι η έμπνευσή του να παίξω έναν συγγραφέα αποδείχτηκε εντέλει προφητική.

    Αρχισα να παρατηρώ συστηματικά ποια στοιχεία προκαλούσαν το γέλιο, πού φώλιαζε το κωμικό - ό,τι εγώ, τέλος πάντων, θεωρούσα κωμικό. Η εμφανής πρόθεση να αναδειχτεί το αστείο έβλεπα ότι αποδυνάμωνε το αποτέλεσμα, κατάλαβα ότι όσο πιο κρυμμένη στο βάθος είναι η ουσία του ιλαρού τόσο πιο σωστά διαχέει το άρωμα της, όπως η σκελίδα σκόρδου στο αρνίσιο μπούτι. Οταν τίποτα το αστείο δεν πλέει στην επιφάνεια το γέλιο είναι βαθύ, έχει γερή ρίζα. Προχωρώντας τούτη τη σκέψη παρακάτω είδα πόσο ενδιαφέρον έχει το πάντρεμα της κωμικότητας με ολότελα διαφορετικές ματιέρες, με το φανταστικό, το δραματικό, το θρίλερ, και ότι τα στοιχεία αυτά όχι μόνο δεν αλληλοαναιρούνται ή δεν κοντράρονται μεταξύ τους αλλά το ένα αναδεικνύει πιο ανάγλυφα το άλλο. Αρκεί βέβαια να βρεθεί η σωστή ισορροπία· το ζύγι το βρίσκει κανείς δοκιμάζοντας, όπως κάνουν και οι ζωγράφοι με τα χρώματα και γενικά όλοι όσοι πειραματίζονται με τα υλικά. Το γράψιμο, ιδιαίτερα δε η θεατρική γραφή, προσφέρεται για μελέτη σ' αυτό το πεδίο. Νομίζω ότι πολλοί συγγραφείς έχουν τελικά κριθεί από το είδος, τη δυναμική ή την απουσία του χιούμορ στο έργο τους. Δεν υπάρχει, άλλωστε, θέμα για αφήγηση που να μην το χωράει, δεν υπάρχουν ιστορίες που να μη σηκώνουν μια μικρή έστω δόση ευθυμίας, όσο μαύρες κι αν είναι· ίσα ίσα, αυτές οι τελευταίες την έχουν μεγαλύτερη ανάγκη.

    Κάτι άλλο ενδιαφέρον είναι πώς ωριμάζει, ή δεν ωριμάζει, η αίσθηση του χιούμορ ενός ανθρώπου με το πέρασμα της ηλικίας. Βλέπεις κάποιους που για δεκαετίες ολόκληρες αρέσκονται στα ίδια αστεία, επαναλαμβάνουν τα ίδια κωμικά συμβάντα και φυσικά προσμένουν να τους ανταμείψεις με το ίδιο πάντοτε γέλιο. Και άλλους που δείχνουν να μεστώνουν στη σχέση τους με το αστείο, που σε ξαφνιάζουν με καινούριους κάθε φορά τρόπους και καινούριο ύφος και μοιάζει σαν η εξέλιξή τους στον τομέα αυτό να καθρεφτίζει ένα καθολικότερο προσωπικό προχώρημα. Βέβαια η αίσθηση του χιούμορ που έχει ο καθένας δεν κρίνεται αποκλειστικά από τον τρόπο έκφρασής της· υπάρχουν πολλοί οι οποίοι δεν είναι ούτε κωμικοί ούτε χαριτωμένοι μα, σιωπηλά, γεύονται ώς το μεδούλι την αστεία όψη της ζωής και των πραγμάτων, και άρα λοιπόν το χιούμορ είναι και για εκείνους καθοριστικό. Συχνά δε, η ιδιαίτερη αυτή πλευρά είναι ό,τι πιο ζωντανό έχουμε στη μνήμη μας από κάποιους που δεν ζουν πια. Θυμόμαστε μια αστεία ιστορία όπου είχαν εμπλακεί, μια γκριμάτσα, μια γκάφα τους. Ή απλώς και μόνο τον τρόπο που κάποτε ξελιγώθηκαν στα γέλια.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Μια νέα ιστορία του Βυζαντίου
Η σταρ και η επαναστάτρια
Ορέστεια: Το αρχέτυπο ενός ενοχικού πολιτισμού και το μοντέλο του δυτικού ανθρώπου
Η ζωή, μια οριζόντια πτώση- η ύπαρξη, θέμα επίδοσης
Η νοσταλγία των ψευδαισθήσεων
Ιστορία, αίμα και ήρωες πάνε μαζί
Ορυκτή βιογραφία
Η άχαρη πορεία προς την ενηλικίωση
Μια έντιμη φιλοσοφική βιογραφία
Το αύριο, μια άλλη χώρα
Τα πάντα είναι ένα μυστικό
Αρχαία παραμύθια για θεραπείες ανθρώπων μόνο
Ανασηκώνοντας το πέπλο της δυτικής μεταφυσικής
Συνέντευξη: Μάγδα Κοτζιά
Είμαι το παιδί του μαγαζιού
Συνέντευξη
Ο Μάνος Χατζιδάκις στο νησί της Αφροδίτης
«Πανοπτικόν», ένα περιοδικό από τη Θεσσαλονίκη
Από τις 4:00 στις 6:00
ΜΑΓΕΙΑ μια καλή συνταγή για επιτυχίες στο τραγούδι
Η επιτυχία του είναι οικογενειακή παράδοση
Άλλες ειδήσεις
Ο αφανισμός ενός συγγραφέα
Παραμένω εφτά χρονώ
Τηλεφώνημα από την Ανατολική Ακτή των ΗΠΑ
Η λογοτεχνία ταξιδεύει στα Βαλκάνια
Εφήμερο ή κλασικό το ελληνικό αστυνομικό είδος;
Αρτό σε λένε Αντονέν