Έντυπη Έκδοση

Ω Θεών και ανθρώπων τύραννε...

Arthur Schopenhauer

Μεταφυσική του έρωτα

μτφρ.: Η.Π. Νικολούδης

επιμέλεια σειράς: Αλέξανδρος Βέλιος

εκδόσεις Ροές, σ. 94, ευρώ 7,35

«Η άποψή μου θα φανεί υπερβολικά φυσιοκρατική, υπερβολικά υλιστική, παρά το γεγονός ότι στο βάθος είναι ιδιαίτερα μεταφυσική και υπερβατική. Καλό θα ήταν, προτού με κρίνουν, να συλλογιστούν ότι το αντικείμενο του έρωτά τους, το οποίο εξαίρουν σήμερα σε στιχάκια και σε σονέτα, μόλις και μετά βίας θα είχε αποσπάσει ένα τους βλέμμα αν είχε γεννηθεί 18 χρόνια νωρίτερα. Κάθε τρυφερός έρωτας, όποιους αιθέριους τρόπους και αν χρησιμοποιεί για να εκφραστεί, έχει στην πραγματικότητα τις βαθιές του ρίζες στο φυσικό ένστικτο των φύλων· και μάλιστα δεν είναι τίποτε άλλο έξω απ' αυτό το εξειδικευμένο, καθορισμένο και απολύτως εξατομικευμένο ένστικτο».

Αν συμφωνήσουμε με τούτη τη γνώμη, τότε κάθε αποτυχημένος έρωτας δεν είναι άλλο από τη μη εξασφάλιση της δυνατότητας να υπάρξει ένα νέο ανθρώπινο ον. Επίσης θα πρέπει να εγκαταλείψουμε την πίστη μας στο ρομαντικό όραμα του έρωτα, που θέλει να βλέπει στον άλλον την πραγμάτωση της ελευθερίας και της ευτυχίας του ενός. Τέλος, θα επαναπροσδιορίζαμε το πλαίσιο αναφοράς των δραματικών, τραγικών ή κωμικών ποιημάτων ή μυθιστορημάτων, που ανά τους αιώνες έχουν γραφτεί για να υμνήσουν και να περιγράψουν αυτό το πάθος, αν όχι με σκοπό να ακυρώσουμε το κύριο θέμα τους, σίγουρα όμως με σκοπό να το εξυγιάνουμε· με λεπτές, αλλά σημαντικές παρατηρήσεις, που θα αφορούσαν τον τρόπο ερμηνείας της σχετικής μ' αυτό πλοκής: «Οσο ανιδιοτελής και ιδανικός κι αν θα μπορούσε να φανεί ο θαυμασμός για ένα αγαπημένο πρόσωπο, στην πραγματικότητα ο τελικός σκοπός είναι η δημιουργία ενός νέου όντος, με καθορισμένη φύση», ισχυρίζεται ο γερμανός στοχαστής.

Ακολούθως, τα κύρια επιχειρήματα που χρησιμοποιεί είναι τρία: πρώτον, η ηλικιακή διαφορά που χωρίζει τους ερωτικούς συντρόφους - είναι πάντα τέτοια ώστε η τεκνοποίηση θεωρείται εφικτή. Δεύτερον, ο έρωτας απαιτεί την κατοχή του ερωτικού συντρόφου, δηλαδή τη σαρκική απόλαυση - όταν στερούμαστε το αγαπημένο μας πρόσωπο, δεν μας αρκεί η βεβαιότητα ότι εκείνο μας αγαπά· επίσης, όταν ο έρωτάς μας δεν βρίσκει ανταπόκριση, συμβαίνει να καταφεύγουμε στον αγοραίο έρωτα ή στον έρωτα που ικανοποιείται από βιασμό. Τρίτον, η συμπάθεια ανάμεσα σ' ένα νέο άνδρα και σε μια νέα γυναίκα -με κριτήρια το αίσθημα, τον χαρακτήρα και το πνεύμα, η σχέση δεν οδηγεί πάντοτε στον έρωτα, αλλά στη γέννηση μιας φιλίας ξένης προς τον έρωτα, και από την άποψη αυτού του σημείου, μπορεί στην αντιπάθεια. Αποτέλεσμα ή αιτία; Το παιδί που θα γεννιόταν απ' αυτούς θα στερούνταν τη φυσική και πνευματική αρμονία.

Οι κύριοι αυτοί λόγοι ωθούν τον Σοπενχάουερ στην κρίση: « Ολα τα ερωτικά πάθη... δεν αποτελούν, λοιπόν, για την ανθρωπότητα στο σύνολό της παρά τη σοβαρή meditatio compoitionis generationis futurae, e qua iterum pendent innumerae generations (μελέτη για τη σύνθεση της μελλοντικής γενεάς και από την οποία εξαρτώνται αναρίθμητες άλλες γενεές). Και συνεχίζει: «Δεν πρόκειται πια, όπως πράγματι συμβαίνει με τα άλλα ανθρώπινα πάθη, για κάποια ατομική δυστυχία ή πλεονέκτημα, αλλά για την ύπαρξη και την ιδιοσυστασία της μελλοντικής ανθρωπότητας: η ατομική θέληση επιτυγχάνει, στην περίπτωση αυτή, τον υψηλότερο βαθμό της δύναμής της, μετατρέπεται σε θέληση του είδους. Σ' αυτόν ακριβώς τον μεγάλο στόχο στηρίζεται το πάθος και το μεγαλείο του έρωτα, οι παραφορές του, οι ατελείωτες οδύνες του, που οι ποιητές εδώ και χιλιάδες χρόνια δεν κουράζονται καθόλου να παρουσιάζουν με παραδείγματα ων ουκ έστιν αριθμός».

Η θέληση του είδους αναφέρεται αλλού κι ως θέληση για ζωή, που επιδιώκει να πραγματωθεί στο παιδί που πρόκειται να γεννηθεί. Ο Σοπενχάουερ ισχυρίζεται ότι όσο δύσκολο είναι για κάποιον να εξηγήσει τον ατομικό χαρακτήρα του κάθε ανθρώπου, άλλο τόσο δύσκολο είναι να εξηγήσει «το εξίσου ιδιαίτερο και αποκλειστικό αίσθημα που σπρώχνει δυο άτομα το ένα προς το άλλο». Συμφώνως όμως προς την τοποθέτησή του πάνω στον έρωτα, το συμπέρασμα ακολουθεί ότι «το πάθος είναι εμμέσως αυτό που η ατομικότητα είναι ρητώς», αφού «το πρώτο σκίρτημα της ζωής είναι στην πραγματικότητα η στιγμή όπου οι γονείς μας αρχίζουν ν' αγαπιούνται», και αφού «από τη συνάντηση και την έλξη των φλογισμένων βλεμμάτων τους γεννιέται το πρώτο σπέρμα του νέου όντος, σπέρμα εύθραυστο, πολύ εύκολο να εξαφανιστεί όπως όλα τα σπέρματα». Τα δύο άκρα του έρωτα είναι η Αφροδίτη πάνδημος και η Αφροδίτη ουρανία. Η ουσία ωστόσο είναι παντού και πάντοτε η ίδια· σε όλες τις διαβαθμίσεις κοινή. Και όπως συνεπάγεται, η ένταση του πάθους είναι ανάλογη προς τον βαθμό εξατομίκευσής του: «με άλλα λόγια, είναι τόσο πιο ισχυρό όσο το αγαπημένο πρόσωπο, με όλες του τις ιδιότητες και όλη του την υπόσταση, είναι περισσότερο από κάθε άλλο ικανό ν' ανταποκριθεί στην ιδιαίτερη ευχή και στη συγκεκριμένη ανάγκη που γέννησε στην ψυχή εκείνου που το αγαπάει». Αποτέλεσμα; Κάθε άντρας πρέπει να βρει στη γυναίκα τις ιδιότητες (υγεία, δύναμη, ομορφιά, νεότητα, κ.ά.) που ανταποκρίνονται (όχι κατ' ανάγκην ομοιάζουν) στις δικές του ιδιότητες, «πάντοτε από την οπτική γωνία των παιδιών που πρόκειται να γεννηθούν».

Ο Γερμανός στοχαστής ουδέποτε αναφέρει ότι με αυτές τις σκέψεις καταργεί την πραγματικότητα και τη σπουδαιότητα του έρωτα, αλλά, όπως φαίνεται, προσπαθεί να αποβάλει κάποιες ψευδαισθήσεις που τρέφουν οι άνθρωποι γι' αυτό το πάθος. Συγχρόνως όμως με αυτό τον τρόπο προσπαθεί να καθοδηγήσει. Συνεπώς ο λόγος του φέρει αξία θεωρητική και συγχρόνως ηθική. Τέλος, με ιδιαίτερη επιμονή τονίζει ότι η θεωρία του περί έρωτα δεν είναι λιγότερο μεταφυσική και υπερβατική από άλλες θεωρίες, εφόσον λειτουργεί ως όργανο για την κατανόηση της ουσίας του έρωτα και, πιο πέρα ακόμη, της φύσης. Εκτός αυτού του σημείου, τονίζονται οι φιλοσοφικές προεκτάσεις της θεωρίας: «Η εξαιρετικά αξιοθαύμαστη φυσική κλίση προς τη μέλλουσα γενεά επιβεβαιώνει ακριβώς δύο αλήθειες... πρώτα, την αφθαρσία της ύπαρξης αυτής καθεαυτήν που επιβιώνει για τον άνθρωπο στις γενεές που πρόκειται να έρθουν», δεύτερον, ότι «το είναι αυτό καθεαυτό εδρεύει περισσότερο στο είδος παρά στο άτομο». Και συμπληρώνει: «Εδώ βρίσκεται αυτό που ονομάζω, με άλλους όρους, θέληση για ζωή, δηλαδή αυτή η πιεστική επιθυμία για ζωή και διάρκεια». *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Τ' άμοιρο, το σκοτεινό τρυγόνι
Ο Θεός υπάρχει στην αμφιβολία
Ενας σημαντικός βιογράφος του Ροΐδη
Στη σκιά των γιγάντων με τα φώτα της ζωής τους
Η δημιουργία της μνήμης
Μελωδίες παραμυθιών με σύμβολα που αφυπνίζουν
Υβρεις προς θάνατον
Η αβάσταχτη μοναξιά μιας γυναίκας
Αυτοκράτορες σε μάχες χωρίς φιλίες και με τα παραμύθια της θάλασσας
Γυμνά πρόσωπα και προσωπεία
Θλίψεις σωμάτων σε άδεια δωμάτια
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Προδημοσίευση
Πουλάμε τη ζωή xρεώνουμε τον θάνατο
Ποιος είναι ο Γιώργος Β. Μακρής;
Κριτική βιβλίου
Τ' άμοιρο, το σκοτεινό τρυγόνι
Ω Θεών και ανθρώπων τύραννε...
Ο Θεός υπάρχει στην αμφιβολία
Ενας σημαντικός βιογράφος του Ροΐδη
Στη σκιά των γιγάντων με τα φώτα της ζωής τους
Η δημιουργία της μνήμης
Μελωδίες παραμυθιών με σύμβολα που αφυπνίζουν
Υβρεις προς θάνατον
Η αβάσταχτη μοναξιά μιας γυναίκας
Αυτοκράτορες σε μάχες χωρίς φιλίες και με τα παραμύθια της θάλασσας
Γυμνά πρόσωπα και προσωπεία
Θλίψεις σωμάτων σε άδεια δωμάτια
Οψεις ανάγνωσης
Η εικόνα δεν είναι σωστό να υπερισχύει του κειμένου
Συνέντευξη: Καίτη Κασιμάτη-Μυριβήλη
Στο Μουσικό Δωμάτιο με τέχνη και με λόγο
Συνέντευξη: Μάνια Καραϊτίδη
Αφθαρτη, νέα Εστία 125 χρόνων
Από τις 4:00 στις 6:00
Τραγούδια με χρόνια στην πλάτη τους...
Ο βασιλιάς του μπλουζ
Συνέντευξη: Κώστας Σπυριούνης
Οταν στα γραμματόσημα τιμούν τους θρύλους του ελληνικού τραγουδιού
Λογοτεχνία
Πορτρέτα ξένων συγγραφέων / Τζορτζ Ελιοτ
Άλλες ειδήσεις
Μεταφραστικό εργαστήριο ποίησης
Ο φιλαράκος («Μπελ αμί»)
Οι τελευταίες ημέρες του Εντγκαρ Αλαν Πόε / Η Μαρία Φακίνου, λέει
Οι βλαβερές συνέπειες του καπνού