Έντυπη Έκδοση

Διεθνή

Σημειωματάριο ιδεών

  • ΑΝΤΟΝΙ ΓΚΙΝΤΕΝΣ ΚΑΙ ΦΡΑΝΣΙΣ ΦΟΥΚΟΥΓΙΑΜΑ ΣΧΟΛΙΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΒΛΕΨΕΙΣ ΤΗΣ ΚΙΝΑΣ ΓΙΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΓΕΜΟΝΙΑ

    Ο 21ος «κινεζικός» αιώνας

    Στους καιρούς μας βλέπουμε να συντελείται μια μεγάλη μετατόπιση παγκόσμιας ισχύος από την Αμερική και την Ευρώπη προς την Ασία και ιδιαίτερα προς την Κίνα, την οποία πολλές στατιστικές μετρήσεις υποδεικνύουν ως τη νέα αναδυόμενη υπερδύναμη. Ορισμένοι μελετητές υποστηρίζουν μάλιστα ότι ο 21ος αιώνας θα χαρακτηρίζεται από την κινεζική ή την «ασιατική» ηγεμονία.

    Σύμφωνα με τον Βρετανό κοινωνιολόγο Αντονι Γκίντενς, δεν πρέπει να θεωρούμε δεδομένο ότι το τέλος του αμερικανικού αιώνα και η παρακμή της Ευρώπης θα οδηγήσουν αυτόματα σε έναν κόσμο κυριαρχούμενο από την Ασία και ιδιαίτερα από την Κίνα. Σε μια συνέντευξή του στην εφημερίδα La Repubblica, ο Γκίντενς μεταξύ άλλων σημειώνει:

    ΑΝΤΟΝΙ ΓΚΙΝΤΕΝΣ

    «Χώρα με μεγάλες κοινωνικές ανισότητες και διαφθορά»

    «Πρώτα απ' όλα το να μιλάμε για ασιατική ηγεμονία σημαίνει ότι γενικεύουμε, επειδή οι δύο αναδυόμενες χώρες, η Κίνα και η Ινδία, αντιπροσωπεύουν πολιτικά και οικονομικά μοντέλα που είναι ακόμα πολύ διαφορετικά και δεν πρέπει να ξεχνάμε και την Ιαπωνία, η οποία συνδέεται με το δυτικό μοντέλο ανάπτυξης. Εξάλλου, δεν πρέπει να ξεχνάμε την ταυτόχρονη άνοδο της Λατινικής Αμερικής.

    Σε λίγες δεκαετίες ή ίσως σε λίγα χρόνια, ακόμα και μια χώρα όπως η Βραζιλία θα παίζει έναν όλο και πιο σημαντικό ρόλο.

    Επομένως, η πραγματικότητα που διαγράφεται θα είναι σε κάθε περίπτωση πιο πολύπλοκη. Είναι ορατή η άνοδος της οικονομικής ισχύος της Κίνας. Αλλά η χώρα αυτή παραμένει εκτεθειμένη σε σοβαρά προβλήματα, που γεννούν ερωτήματα για τη δυνατότητα μιας παγκόσμιας ηγεμονίας ανάλογης με εκείνη που άσκησαν οι Ηνωμένες Πολιτείες στον 20ό αιώνα και η Βρετανική Αυτοκρατορία στον 19ο.

    Η Κίνα χαρακτηρίζεται από μεγάλες κοινωνικές ανισότητες, της λείπει ένα αποτελεσματικό σύστημα κοινωνικής πρόνοιας, αντιμετωπίζει την κρίση της παραδοσιακής οικογένειας, πληρώνει το τίμημα μιας μαζικής διαφθοράς στο κομμουνιστικό κόμμα, υποφέρει από ισχυρές εντάσεις ανάμεσα στην κεντρική εξουσία και στις περιφέρειες και αργά ή γρήγορα θα χρειαστεί να αναμετρηθεί με πελώρια περιβαλλοντικά προβλήματα που προκαλούνται από το αναπτυξιακό της μοντέλο.

    Δεν γνωρίζουμε ακόμα πώς θα αντιμετωπίσει όλες αυτές τις προκλήσεις. Δεν πρέπει επιπλέον να ξεχνάμε ότι η υπεροχή των Ηνωμένων Πολιτειών στο στρατιωτικό πεδίο και σε εκείνο της ήπιας ισχύος (soft power), δηλαδή της μαζικής λαϊκής κουλτούρας, διατηρείται ακόμα και θα διατηρείται για πολύ καιρό. Κατά τα φαινόμενα, η Κίνα κατόρθωσε να ανατρέψει την ουτοπία του Γκορμπατσόφ, ο οποίος ήθελε την πολιτική ελευθερία μαζί με μια μεικτή οικονομία καθοδηγούμενη ουσιαστικά από το κράτος.

    Σήμερα το Πεκίνο φαίνεται πράγματι να καταδεικνύει ότι είναι δυνατό να έχουμε την οικονομική ελευθερία σε συνδυασμό με μιαν αυταρχική πολιτική. Ωστόσο, εγώ πιστεύω ότι η δημοκρατία θα παραμείνει τελικά το προτιμητέο μοντέλο, όχι μόνον επειδή οι λαοί προσβλέπουν στην ελευθερία αλλά και επειδή, παρ' όλα τα προβλήματά της, η δημοκρατία λειτουργεί καλύτερα. Μόνον η ελεύθερη κυκλοφορία και ανταλλαγή των ιδεών γεννάει την ανανέωση που είναι αναγκαία για μια σταθερή πρόοδο».

    Στο ερώτημα για το ποια θα είναι τελικά η ηγεμονική δύναμη στον κόσμο του 21ου αιώνα, ο Γκίντενς δίνει την ακόλουθη απάντηση: «Θα μπορούσε να μην υπάρχει μια ηγεμονική δύναμη. Η αμερικανική παρακμή θα μπορούσε να προκαλέσει ένα κενό που κανείς δεν θα το καλύψει πλήρως. Δεν είναι δεδομένο ότι η Ιστορία θα επαναλαμβάνεται επ' άπειρον με μια διαδοχή υπερδυνάμεων που θα έχουν τη μονομερή ηγεσία του πλανήτη. Και αυτό θα μπορούσε να είναι μια θετική εξέλιξη, μια ευκαιρία για αληθινά πολυμερή συνεργασία με την οποία η Κίνα, η Ινδία, η Βραζιλία, η Αμερική, η Ευρώπη και η Ρωσία θα κυβερνούν μαζί τον κόσμο».

    ΦΡΑΝΣΙΣ ΦΟΥΚΟΥΓΙΑΜΑ

    «Δομική αδυναμία το μοντέλο

    του αυταρχικού καπιταλισμού»

    Ο Φράνσις Φουκουγιάμα, ο άνθρωπος που προφήτεψε «το τέλος της Ιστορίας», δεν προσυπογράφει την προφητεία που βλέπει την Κίνα να γίνεται η κυρίαρχη υπερδύναμη στον 21ο αιώνα:

    «Και το αγγλοσαξονικό μοντέλο, το 2006-2007, φαινόταν ανίκητο και μετά είδαμε τι έγινε», λέει. Και συνεχίζει: «Είναι αλήθεια βέβαια ότι συντελείται μια σημαντική μετατόπιση ισχύος από τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη προς την Ασία.

    Αλλά ο ενθουσιασμός με τον οποίο ορισμένοι μιλούν γι' αυτήν μεγαλοποιεί σε τέτοιο βαθμό τα πράγματα, ώστε παρακάμπτονται τα ερωτήματα για το πόσο κυρίαρχη θα μπορεί να είναι η Κίνα μακροπρόθεσμα. Σχετικά με αυτό, εγώ βλέπω ορισμένες δομικές αδυναμίες. Η πρώτη αφορά το οικονομικό μοντέλο.

    Ο "αυταρχικός καπιταλισμός" είναι εξαιρετικά αποτελεσματικός στην καθοδήγηση της ανάπτυξης καθώς και στην απάντηση στην οικονομική κρίση.

    Πρόσφατα, οι "Financial Times" έγραψαν ότι η Κίνα επενδύει σήμερα το μισό του ΑΕΠ της σε υποδομές. Πρόκειται για ένα ποσοστό που θα ήταν ανεκτό αν επρόκειτο για μια μικρή χώρα, όπως η Σιγκαπούρη. Στην περίπτωση της Κίνας όμως είναι ένα παράλογο, αβάσταχτο ποσό. Ο ξαφνικός πλούτος προκάλεσε και σε αυτούς μια φούσκα στην αγορά ακινήτων, που θα επιδεινωθεί στο εγγύς μέλλον και πιθανόν να εκραγεί. Αν συνεχιστεί και η επιδείνωση της ανεργίας, θα έχουν σοβαρά προβλήματα.

    Η δυσκολία της Κίνας να γίνει ηγεμονική δύναμη πηγάζει και από το γεγονός ότι η χώρα αυτή δεν εξάγει ένα ισχυρό ιδεώδες. Ο κομμουνισμός, όσο υπήρχε στη Σοβιετική Ενωση και στην Κίνα, με τα γνωστά του όρια, ήταν ένα σαγηνευτικό ιδεώδες. Οι διάφορες χώρες ακολουθούσαν ή τον κομμουνισμό ή τον φιλελευθερισμό, του οποίου οι Ηνωμένες Πολιτείες υπήρξαν σημαιοφόροι.

    Το τωρινό κινεζικό μοντέλο δεν είναι ούτε πολύ σαφές ούτε εύκολα εξαγώγιμο. Αρέσει σε πολλές αναδυόμενες χώρες, επειδή αυτές δεν ενδιαφέρονται για τα πολιτικά δικαιώματα. Στην Αφρική έχει πέραση επειδή υπάρχουν πολλοί δικτάτορες. Αλλά δεν είναι βέβαια ένα σύστημα κοινωνικής δικαιοσύνης και μάλιστα δημιουργεί μιαν έντονη αστάθεια.

    Γι' αυτό, επειδή δεν κατορθώνει να προβάλει ένα ελκυστικό όραμα του μέλλοντος, δεν μπορεί να γίνει ηγεμονικό. Ενα άλλο αδύναμο σημείο είναι η εσωτερική του νομιμοποίηση. Κάθε χρόνο γίνονται χιλιάδες κοινωνικές συγκρούσεις, οι οποίες προκαλούνται από καταστάσεις περιβαλλοντικών καταστροφών, διαφθοράς, άρνησης των εργασιακών δικαιωμάτων. Οι περισσότερες καταστέλλονται χωρίς να γίνουν ευρύτερα γνωστές. Αφήνουν όμως πίσω τους βαθιές πληγές στην κοινή γνώμη.

    Μια χώρα δεν μπορεί να λειτουργεί χωρίς την εμπιστοσύνη στη δημοκρατική υπευθυνότητα, χωρίς την πεποίθηση ότι όποιος σφάλλει πληρώνει για τα σφάλματά του. Αν η εξουσία δεν είναι υποχρεωμένη να δίνει λογαριασμό σε κανέναν, αν δεν έχει δημοκρατικά φρένα, παίρνει μεν τις αποφάσεις πολύ γρήγορα, αλλά σε βάρος της νομιμοποίησής της. Από αυτή την άποψη, η Ινδία είναι διαφορετική. Εχει μια πιο στέρεη δημοκρατική συγκρότηση. Δεν είναι επομένως ορθό να κρίνουμε τη σχετική δύναμη ενός καθεστώτος μόνον όταν τα πράγματα πάνε καλά και η οικονομία βρίσκεται σε ανοδική τροχιά». *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Διεθνή
Άλλα θέματα στην κατηγορία Διεθνή της έντυπης έκδοσης
ΗΠΑ
Ρεπουμπλικανικός τυφώνας
Οταν ο Μπιλ έχασε το «μπισκότο»
Οι αυτοκτονίες εφήβων ομοφυλόφιλων κινητοποιούν τον Ομπάμα
Γαλλία
Σαρκοζί εν καμίνω
Καρκίνος
Ασπιρίνη κατά καρκίνου εντέρου
Διάστημα
Σελήνη: νερό για το ποτήρι και για το ρεζερβουάρ...
Σπάνιες γαίες
Ο Δράκος φυλάει τα 17 σπάνια μέταλλα
Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας
Φόβοι ΠΟΥ για τη χολέρα στην Αϊτή και την ελονοσία στην Ινδία
Άλλες ειδήσεις
Η γλώσσα κόκαλα τσακίζει