Έντυπη Έκδοση

Οι Κώδικες της Κρήτης και οι σπουργίτες των πεζοδρομίων

**Λευτέρης Ζούρος

Ας συμφιλιωθούμε με τον Δαρβίνο

Ας συμφιλιωθούμε με τη φύση μας και τη Φύση

Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, σ. 400, 24 ευρώ

Με τη συμπλήρωση της επετείου τον Νοέμβριο του 2009 των 150 χρόνων από την έκδοση του έργου του Δαρβίνου «Περί καταγωγής των ειδών», έχει πραγματοποιηθεί μία επιστημονική και πολιτιστική επανάσταση στον χώρο της Βιολογίας και όχι μόνο σε αυτόν.

Ο Λευτέρης Ζούρος, ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Κρήτης και αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, επιχειρεί να καταδείξει τη βαρύτητα της δαρβινικής θέσης, πως ο άνθρωπος είναι προϊόν και μέρος του φυσικού κόσμου.

Ο συγγραφέας θέτει ζητήματα που άπτονται της φιλοσοφίας και της κοινωνιολογίας, όταν αναφέρεται στον άνθρωπο, ωστόσο γνωρίζοντας τα όριά του, διεκδικεί να καταθέτει την άποψή του και εκτός των ορίων του επιστημονικού του αντικειμένου, ως σκεπτόμενος πολίτης, συμβάλλοντας στον γενικότερο κοινωνικό προβληματισμό.

Αλλωστε η αφετηρία της σκέψης του ξεκινά από την εξέλιξη της ζωής ως γεγονότος», στοιχείο που ο νεοδαρβινισμός -η θεωρία που το ερμηνεύει- έχει για τη βιολογία και τις συναφείς επιστήμες την ίδια ερμηνευτική ισχύ που η θεωρία της Κβαντομηχανικής έχει για τη Φυσική.

Θεωρεί, και επιχειρηματολογεί επ' αυτού, πως ο Δαρβίνος απομυθοποίησε τον άνθρωπο με την τοποθέτησή του μέσα στον φυσικό κόσμο και τον κάνει αντικείμενο της επιστημονικής προσέγγισης, και οτιδήποτε αντιστρατεύεται σήμερα αυτή την άποψη αποτελεί πισωγύρισμα σε μια αρμονική συνύπαρξη του ανθρώπου με τον πλανήτη.

Πιστεύει πως η ανθρώπινη απληστία, που οδηγεί στην ανεξέλεγκτη κυριαρχία στο περιβάλλον, υπονομεύει τον περιβαλλοντικό περίγυρο.

Του ανθρώπου, δηλαδή, τη βιολογική υπόσταση.

Επιπρόσθετα τονίζει τον πολιτισμικό κίνδυνο στη διαφορετικότητα, που ενέχεται στον φανατισμό των κοινωνικών αντιλήψεων, και αποδεχόμενος τη συμβολή των θρησκειών στο κοινωνικό γίγνεσθαι προσπαθεί να οριοθετήσει τη διαφορά των πεδίων.

**Λήδα Παπαστεφανάκη

Εργασία, τεχνολογία και φύλο

στην ελληνική βιομηχανία

Η κλωστοϋφαντουργία του Πειραιά 1870-1940

Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, σ. 500, 32 ευρώ

Η εν λόγω μελέτη αναδεικνύει καίριες πλευρές της βιομηχανικής και κοινωνικής ιστορίας του Πειραιά και της χώρας, μέσα από το βιομηχανικό σύμπλεγμα της κλωστοϋφαντουργίας, στοιχείο που συνυφαίνεται με την ανάδυση της αγοράς εργασίας και των εργατών και εργατριών ως πρωταγωνιστών σε αυτό το πεδίο, από τα τέλη του 19ου αιώνα μέχρι τον Μεσοπόλεμο.

Η συγγραφέας, που το βιβλίο αυτό αποτέλεσε και τη διδακτορική της διατριβή στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, αξιοποιώντας αρχεία βιομηχανικών επιχειρήσεων, εξετάζει την αστική ανάπτυξη και εκβιομηχάνιση του Πειραιά, ενώ συγχρόνως ανατρέπει κατεστημένες ιστοριογραφικές απόψεις περί ανάπτυξης.

Μελετάται η αριθμητική αυξομείωση ενός σημαντικού τμήματος της εργατικής δύναμης στα κλωστοϋφαντουργεία, το οποίο ζει κάτω από το καθεστώς μιας ασταθούς εργασιακής σχέσης, αφού προσλαμβάνεται συνεχώς και απολύεται περιστασιακά και ακανόνιστα, ανάλογα με τις παραγγελίες, αναδεικνύοντας ως πρωταρχικό στοιχείο των επιχειρήσεων την ευελιξία εργασίας.

Ταυτόχρονα αποκαλύπτεται πως μαζί με την ύπαρξη συγκεκριμένης τεχνολογίας και τον υψηλό βαθμό εκμηχάνισης, για την αύξηση της παραγωγικότητας και τη διατήρηση της εργασιακής πειθαρχίας, εφαρμόζονταν οι αμοιβές με το κομμάτι, υπεργολαβικά συστήματα, πρόστιμα και επιμήκυνση της ημερήσιας εργασίας. Αποφασιστικό ρόλο στον κοινωνικό καταμερισμό εργασίας στη μισθωτή βιομηχανική εργασία, στη συγκρότηση ειδικοτήτων, στη διάρθρωση των ημερομισθίων και στην εκδήλωση της κοινωνικής δράσης έπαιζε και το κοινωνικό φύλο.

Αυτή η παράμετρος στη μισθωτή εργασία αποκαλύπτει τις σχέσεις εξουσίας ανάμεσα στις κοινωνικές τάξεις και στο εσωτερικό των τάξεων.

**Νικήτας Αλμπάνης, Νίκος Κουτάντος, Αταλάντη Μιχελογιαννάκη, Εφη Ψιλάκη

Καφενεία στην Κρήτη

εκδόσεις Τυποκρέτα, σ. 275

Τα καφενεία γέρνουν σαν τα γεράνια το λιόγερμα από τα όνειρα και τις ψυχές των ανθρώπων, φορτωμένα μυστικά αρώματα.

Οι συγγραφείς και φωτογράφοι του εξαιρετικού αισθητικά τόμου «Καφενεία στην Κρήτη» αποτυπώνουν με τον φωτογραφικό τους φακό τον πλούσιο κόσμο του κρητικού καφενείου, που συμπυκνώνει έναν τρόπο ζωής κυρίως στις αγροτικές περιοχές, που δεν έχουν φθαρεί από την τουριστική και καταναλωτική λαίλαπα.

Οι μεγάλες λύπες και καημοί των ανθρώπων, οι μεγάλες χαρές με τους γάμους και τα πανηγύρια ως συλλογικές εκφράσεις των τοπικών κοινωνιών, όλες οι βαθύτατα επικοινωνιακές πρακτικές είναι συνυφασμένες με τα καφενεία και τους θαμώνες τους.

Οι συγγραφείς έχουν «συλλάβει» με τον φωτογραφικό φακό τους την ιστορία και τον απόηχο των κρητικών καφενείων με τρόπο εκπληκτικά παραστατικό, είτε με τη χρήση έγχρωμης φωτογραφίας για να προεκτείνουν την ποιητική του χώρου, του φωτός και των σπάνιων αντικειμένων, ειδικά αυτών των έντονων χρωματισμών, είτε με τη χρήση ασπρόμαυρης φωτογραφίας για να καταδείξουν τα πρόσωπα και τον εσωτερικό τους κόσμο.

Καταγράφεται ο κόσμος αυτός που μέσα σε συνθήκες μοναξιάς και εγκατάλειψης της υπαίθρου εξακολουθεί να λειτουργεί ως πομπός των παραδοσιακών κρητικών αξιών, μέσα σε μια πορεία διαρκούς μεταλλαγής του ευρύτερου κοινωνικού και ιδιαίτερα του αστικού περίγυρου.

Ενα μακρύ αργόσυρτο ταξίδι στον χρόνο είναι το κρητικό καφενείο, διανθισμένο με τα πλουμιά και τα συναισθήματα των εποχών, που ο χρόνος είναι όμηρος των ανθρώπων και δεν μπορεί να παραβιάσει τον ρυθμό της δημιουργίας τους, αντιθέτως φαίνεται να υπακούει και να τιθασεύεται από πράξεις συλλογικότητας και μεγάλης συμβολικής βαρύτητας.

Ο αναγνώστης ταξιδεύει μέσα από ένα μαγικό φωτογραφικό υλικό τον κόσμο που φεύγει, μεταμορφώνεται, αντιστέκεται με προσαρμογές στη φθορά των πραγμάτων στην πολύτροπη ατμόσφαιρα του κρητικού καφενείου.

**Μαρία Βαρούχα, Φωτεινή Χαιρέτη, Μαρίνος Σαρηγιάννης

Ιεροδικείο Ηρακλείου

Πέμπτος Κώδικας

μέρος Α', σ. 356

(1673-1675)

μέρος Β', σ. 357-733

(1688-1689)

επιμέλεια: Ελισάβετ Α. Ζαχαριάδου

εκδ. Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη Ηρακλείου

Μία τεράστια προσπάθεια εθνικής εμβέλειας που πραγματοποιεί εδώ και χρόνια η Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη Ηρακλείου, εκδίδοντας σπάνια ιστορικά ντοκουμέντα των ενετικών αρχείων, που εμπλουτίζουν την ιστορική γνώση για την κρίσιμη αυτή περίοδο, αλλά και τουρκικά αρχεία από το πλούσιο και μοναδικό σε αξία τουρκικό αρχείο της.

Μετά την πολύχρονη πολιορκία του Χάνδακα -σημερινού Ηρακλείου- (1648-1669), ακολουθούν τα πρώτα χρόνια της Τουρκοκρατίας στην Κρήτη, τα οποία ονομάζονται από αρκετούς μελετητές και σκοτεινά χρόνια, εξαιτίας της έλλειψης ιστορικών στοιχείων.

Η μετάφραση και ο σχολιασμός των τουρκικών αρχειακών εγγράφων που περιέχονται στους δύο εξαιρετικούς αυτούς τόμους, σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Μεσογειακών Ερευνών του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Ερευνας (ΙΤΕ), έρχονται να φωτίσουν με ιστορικό πληροφοριακό υλικό την κρίσιμη αυτή περίοδο.

Και στους δύο τόμους εμπεριέχονται περιλήψεις δικαστικών εγγράφων του Ιεροδικείου του Χάνδακα που φανερώνουν πλευρές της οικονομικής και κοινωνικής ζωής του Ηρακλείου και της ευρύτερης περιοχής.

Συμβολαιογραφικές πράξεις γάμου, μεταβιβάσεις ακινήτων, αγοραπωλησίες σπιτιών και κτημάτων, διατροφές ανηλίκων, μισθώσεις γης, δανειακές αντιδικίες, εξοφλήσεις χρεών, κληρονομιές, πωλήσεις δούλων κ.λπ. είναι μερικά από τα έγγραφα που συναντιούνται διαρκώς, και αποτυπώνουν μέρος της κοινωνικής δραστηριότητας μιας δυναμικής περιοχής όπως η Κρήτη,της τότε Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, η οποία προηγουμένως είχε γνωρίσει την ευρωπαϊκή Αναγέννηση και αργότερα θα άρχιζε τους αγώνες για ελευθερία και ένωση με την Ελλάδα.

Κάποιες φορές εντοπίζονται και έγγραφα ιδιαίτερης πολιτικής σημασίας, όπως η έκτακτη κρατική φορολογία για τις εκστρατείες που πραγματοποιεί η οθωμανική εξουσία στις δυτικές επαρχίες.

Ενδεικτικά αναφέρεται στον Β'τόμο, σ. 460, στο «Φιρμάνι για την παρακράτηση μισθών για ενίσχυση εκστρατείας».

Είναι φανερός ο σημαίνων ρόλος των Ιεροδικείων, που απαιτούσαν μία συγκροτημένη διοικητική δομή με ειδικούς μηχανισμούς επικοινωνίας με την κεντρική πολιτική εξουσία, που αναλύεται στην εισαγωγή στον Α' τόμο από τον Μαρίνο Σαρηγιαννίδη, μαζί με την ευρύτερη διοικητική διάρθρωση της περιοχής.

**Δημήτριος Χ. Σάββας

Οι σπουργίτες των πεζοδρομίων

Γραφικοί τύποι του Μεγάλου Κάστρου

εκδόσεις Δοκιμάκης, σ. 100

Οι γραφικοί τύποι της πόλης του Ηρακλείου, που χρωμάτιζαν την κοινωνική καθημερινότητα με τη δική τους προσωπικότητα και γέμιζαν τον τόπο με άλλες πνοές, καταγράφονται και παρουσιάζονται στην πλειονότητά τους φωτογραφικά στον παρόντα τόμο. Με υλικό κυρίως από τον Τύπο του Ηρακλείου ο συγγραφέας παρουσιάζει τα ξεχωριστά πρόσωπα από τις αρχές του 20ού αιώνα μέχρι το 1980, με τα οποία ασχολούνταν η κοινωνία με βάση τις ιδιαιτερότητές τους.

Ολες οι ιδιαιτερότητες σε μια κοινωνία ανοχής μπορεί να είναι και διαβατήρια αναγνωρισιμότητας. Ετσι, άλλοι πνευματώδεις και ετοιμόλογοι, άλλοι δουλευτές στην αγορά, άνθρωποι με ταλέντο στη μουσική, στο τραγούδι και στον στίχο, γυναίκες γεροντοκόρες που ντύνονταν και περπατούσαν ως καλλονές από τους κεντρικούς δρόμους, κάποιοι υποδύονταν τους καλλιτέχνες και άλλοι με κουζουλάδα περισσή ή αισχρολόγοι και μέθυσοι, ήταν μια κοινωνία με τη δική της ψυχή, που γιόρταζε. Και οι άνθρωποι αυτοί είχαν πολλές φορές και τα δικά τους στέκια.

Κάθε περίπτωση και ένα όνομα ξεχωριστό, που προσδιορίζει την ιδιότητά του. Ενας κόσμος που χάθηκε.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Ψυχοσυναισθηματικές πλεύσεις
Οι πρώτες αντηχήσεις
Στολίζοντας το σκοτάδι
Η βουλιμική ενέργεια του Ορσον Γουέλς
Αγάπη για την ποίηση
Εκλιπαρώντας τη μνήμη
Παίδων και εφήβων μύθος στην Ελλάδα
Το ζέον ρήμα
Γελώντας μπροστά στην έλλειψη νοήματος
Παιγνιώδης παραμυθική Νέκυια
«Ο χρόνος είναι το μόνο που έχουμε»
Σώματα και πεταλούδες για την αγάπη των άλλων
Το ψέμα ακυρώνει τον κόσμο
Στο τέλος μιας μεγάλης διαδήλωσης ή μιας μεγάλης ελπίδας
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Θέατρο
Φωνή, δημιουργός κόσμων
Από τις 4:00 στις 6:00
Σκύλος: φίλος του ανθρώπου και πηγή έμπνευσης
Τραγουδίστρια για όλες τις εποχές
Εικαστικά
Οι άνθρωποι του Βλάση Κανιάρη
Κριτική βιβλίου
Ψυχοσυναισθηματικές πλεύσεις
Οι πρώτες αντηχήσεις
Στολίζοντας το σκοτάδι
Η βουλιμική ενέργεια του Ορσον Γουέλς
Αγάπη για την ποίηση
Εκλιπαρώντας τη μνήμη
Παίδων και εφήβων μύθος στην Ελλάδα
Το ζέον ρήμα
Γελώντας μπροστά στην έλλειψη νοήματος
Παιγνιώδης παραμυθική Νέκυια
«Ο χρόνος είναι το μόνο που έχουμε»
Σώματα και πεταλούδες για την αγάπη των άλλων
Το ψέμα ακυρώνει τον κόσμο
Στο τέλος μιας μεγάλης διαδήλωσης ή μιας μεγάλης ελπίδας
Οι Κώδικες της Κρήτης και οι σπουργίτες των πεζοδρομίων
Μεταφρασμένη λογοτεχνία
Το βάρος και η χάρη των λέξεων
Ο καλός μεταφραστής πρέπει να έχει αυτί μουσικού
Άλλες ειδήσεις
Συνταγές μαγειρικής για γυναίκες συγγραφείς