Έντυπη Έκδοση

Ελλάδα

Παρέμβαση

  • Πανεπιστήμιο και τοπική κοινωνία

    Η αποτυχία της νεοφιλελεύθερης προσέγγισης της οικονομίας, που εκφράστηκε μέσα από την πρωτοφανή κρίση του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος, δεν δύναται να αφήσει ανεπηρέαστο τον θεσμό του Πανεπιστημίου, καθώς ένα μέρος αυτής της πολιτικής εκφράστηκε μέσα από τη ροπή στην εμπορευματοποίηση και εργαλειοποίηση της εκπαίδευσης σε όλα τα επίπεδα.

    Η μονολογική επικυριαρχία της οικονομικής στην κοινωνική ορθολογικότητα, ακόμα και σε υπερεθνικές ατζέντες, η Στρατηγική της Λισαβόνας, αλλά και το εγχείρημα προτεραιοποίησης του εργαλειακού χαρακτήρα της γνώσης δεν ήταν άμοιρα επιπτώσεων για τα πανεπιστήμια. Επιπτώσεις αυτού του εγχειρήματος όπως η επικυριαρχία της εφαρμοσμένης στη βασική έρευνα και η κατακυρίευση των ερευνητικών προτεραιοτήτων από την αγωνία τής (στενά προσδιορισμένης) εργαλειακής εφαρμοσιμότητας σε βάρος μιας ευρύτερης, κοινωνικής και ακαδημαϊκής προσέγγισης της λειτουργίας των πανεπιστημίων, δεν μπορεί να είναι πλέον ανεκτές. Αναζητώντας τη σύνθεση, και διεκδικώντας ένα νέο ρόλο τα πανεπιστήμια καλό είναι να στραφούν μεταξύ άλλων και στις ανάγκες της κοινωνίας και δη των ομάδων αυτών της κοινωνίας που υφίστανται την πραγματική κρίση, χωρίς ωστόσο να φέρουν ευθύνη για τη δημιουργία των αιτίων αυτής.

    Ειδικά μάλιστα τα πανεπιστήμια που εδρεύουν και λειτουργούν στην περιφέρεια, δεν μπορούν παρά να δίνουν έμφαση στις τοπικές ιδιαιτερότητες και στην πολιτισμική διαφορετικότητα, πολλώ δε μάλλον σήμερα, και φυσικά όχι εν αγνοία του κινδύνου εκείνου που ο Claude Levi-Strauss, στο πλαίσιο του μαζικού πολιτισμού της παγκοσμιοποίησης, θα ονόμαζε σύγχρονη «μονο-κουλτούρα». Η προαναφερθείσα κρίση διευρύνει άλλωστε τους κινδύνους που εγκυμονεί το πολιτισμικό χωνευτήρι των υπό διαμόρφωση «mega»-άστεων, ενώ εκβάλλει σε σειρά συνεπειών στα ημι-αστικά περιβάλλοντα. Αναζητούνται λοιπόν νέα αξιακά πρότυπα. Το πανεπιστήμιο, βιώνοντας αυτές τις εξελίξεις και τις συνέπειες αυτών, αντιλαμβάνεται ότι οφείλει να εμπλακεί περισσότερο και συστηματικότερα στη διαμόρφωση ενός νέου δυναμικού, συλλογικού και αξιακά διαφορετικού περιβάλλοντος. Ενός περιβάλλοντος που με τη σειρά του θα επιτρέπει τη μετάβαση από Πανεπιστήμιο της Αγοράς στο Πανεπιστήμιο της Κοινωνίας.

    Ας μην ξεχνάμε ότι το πανεπιστήμιο αποτελεί ιστορικό υποκείμενο, το οποίο μεταβάλλει περιεχόμενο στη διαχρονία. Και δεν χωρεί αμφιβολία ότι αυτός ο δυναμικός μετασχηματισμός εκβάλλει στη σχέση του με την κοινωνία. Ανέκαθεν άλλωστε το πανεπιστήμιο δεσμευόταν από μια «κανονιστικής» υφής σχέση (όπως είχε επισημάνει ο Ψυχοπαίδης). Η εγκαθίδρυση λοιπόν μιας γόνιμης και δυναμικής εταιρικής σχέσης ανάμεσα στα Ιδρύματα Ανώτατης Εκπαίδευσης και στην Κοινωνία στην ευρύτερη δυνατή εκδοχή της (society at large), αλλά και ανάμεσα στα ΑΕΙ και στους ΟΤΑ, στις επιχειρήσεις, τους δημόσιους οργανισμούς είναι απολύτως ευκταία και επίμονα επιζητούμενη. Το πανεπιστήμιο ούτε είναι ούτε μπορεί να συμπεριφέρεται ως Ivory Tower, ωστόσο δεν μπορεί και να προωθήσει τέτοιες εκδοχές συνεργασίας χωρίς την ουσιώδη διαβούλευση με την τοπική κοινωνία και το τοπικό κράτος, αλλά και τη στήριξη της Πολιτείας.

    Αυτό που προτείνουμε στην πραγματικότητα αποτελεί μια νέα θεμελιακή επαλληλία, με πολυεπίδη αλληλεπίδραση. Η τελευταία ωστόσο δεν νοείται χωρίς ρυθμιστικούς μηχανισμούς, σαφή όρια και κάποιας μορφής (ευέλικτο) κανονιστικό πλαίσιο και οπωσδήποτε αποσκοπεί στη διάχυση του αγαθού της ανώτατης παιδείας σε όσον το δυνατό μεγαλύτερες πληθυσμιακές ομάδες, ακόμα και (ή κυρίως) στις λεγόμενες κοινωνικά ευπαθείς ομάδες. Δεδομένων των πολλαπλών επιπτώσεων της οικονομικής κρίσης, η οποία άλλωστε εμπλέκει μεγάλες ομάδες πληθυσμού, αλλά και του υποχρεωτικού αναστοχασμού μας πάνω στα στρεβλά πρότυπα ευημερίας διεθνώς τα οποία δεν είναι άμοιρα ευθυνών, το πανεπιστήμιο έχει πλέον έναν κομβικό ρόλο τόσο ως μάγμα επιστημικών κοινοτήτων όσο και ως δημόσια σφαίρα στην αναδιάταξη προτεραιοτήτων και στην ουσιαστική συσχέτιση έρευνας, διανόησης, ανάπτυξης και τελικά ευημερίας. Η αξιοποίηση άλλωστε ερευνητικών αποτελεσμάτων και μελετών για την παρέμβαση στην αλληλεπίδραση του ανθρώπινου με το φυσικό περιβάλλον και για την αναβάθμιση της ποιότητας ζωής των πολιτών, ήδη από τον 16ο αιώνα (Πανεπιστήμιο της Σαλαμάνκα) αποτελεί βασική στόχευση του πανεπιστημίου, που σήμερα δείχνει πιο αναγκαία από ποτέ.

    Και τώρα τι, λοιπόν;

    Στην πραγματικότητα, απολύτως αναγκαία δείχνει η διαμόρφωση από κοινού με την Πολιτεία και την Αυτοδιοίκηση μιας αμοιβαία υποστηριζόμενης στρατηγικής, με 4 βασικούς πυλώνες:

    Ι. Συγκρότηση ερευνητικά και εμπειρικά θεμελιωμένης πολιτικής για την ανάπτυξη των τοπικών κοινωνιών και την τόνωση των τοπικών οικονομιών, με τη βέλτιστη δυνατή αξιοποίηση ερευνητικών πορισμάτων, καινοτομιών και ερευνητικών προϊόντων. Προϋποθέτει μεταξύ άλλων και την παροχή κινήτρων από την Πολιτεία για την ανάπτυξη της κοινωνικής έρευνας (social oriented research, με την ευρύτερη δυνατή έννοια) και με έμφαση σε απομονωμένες περιοχές, ορεινούς όγκους, νησιά άγονων γραμμών όπως και σε κοινωνικά ευπαθείς και κοινωνικά ευάλωτες ομάδες.

    Προτείνεται μεταξύ άλλων η χορήγηση πιστώσεων 407/80 από το υπουργείο Παιδείας για την πρόσληψη εξειδικευμένων επιστημόνων, τόσο για διδακτικούς όσο και για ερευνητικούς σκοπούς. Μια τέτοια εξέλιξη αποτελεί conditio sine qua non για την προώθηση του εγχειρήματος modularization (μέσω σχετικών οριζόντιων μαθημάτων) των κοινωνικών, πολιτικών και πολιτισμικών παραμέτρων της τοπικής ανάπτυξης και της συσχέτισης πανεπιστημίου και κοινωνίας.

    ΙΙ. Θεσμοποίηση και γενίκευση (μέσω οικονομικής ενίσχυσης και συναφών υποστηρικτικών δράσεων) των υπαρχουσών καλών πρακτικών.

    Προτείνεται λοιπόν η ίδρυση, σε όσα πανεπιστήμια το επιθυμούν, Ινστιτούτων (τύπου ΕΠΙ), τα οποία αξιοποιούν τη διεπιστημονική προσέγγιση και συνέργεια μεταξύ φυσικών, κοινωνικών και ανθρωπιστικών επιστημών για τη μελέτη κρίσιμων προβλημάτων που αφορούν αστικές, ορεινές και νησιωτικές περιοχές, τη μελέτη των πολιτικών διαχείρισης των ορεινών και παράκτιων περιοχών, τη μελέτη και εκπόνηση σχεδίων για την ανάπτυξη στρατηγικής για την κοινωνική ενσωμάτωση και αντιμετώπιση της κοινωνικής ευπάθειας και την έρευνα και ανάπτυξη προγραμμάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης και με την αξιοποίηση νέων τεχνολογιών.

    Συγχρόνως προτείνεται η ενσωμάτωση στο νέο νόμο-πλαίσιο για την Ανώτατη Εκπαίδευση της διάστασης του Society at Large και σειρά συνοδευτικών υποστηρικτικών μέτρων δράσεων (όπως τα ΕΠΙ που προτείνονται άνωθεν).

    ΙΙΙ. Ανάπτυξη σχετικού ανθρώπινου δυναμικού και επιμόρφωση του υπάρχοντος σε αυτά τα θέματα.

    Πιο συγκεκριμένα προτείνονται ενδεικτικά:

    - η ανάπτυξη ενός συστήματος κινήτρων για μεταπτυχιακούς φοιτητές, προκειμένου να εκπονήσουν έρευνες στα προαναφερθέντα πεδία,

    - η ενίσχυση σχετικών διατμηματικών ΠΜΣ

    - η συνεργασία με το ΕΚΔΔΑ και τα ΠΙΝΕΠ για την επιμόρφωση κομβικών παικτών στα ΑΕΙ και στους ΟΤΑ στα ζητήματα που ανακινεί η εμβάθυνση της σχέσης πανεπιστημίου και τοπικής κοινωνίας,

    - η συστηματοποίηση διεθνών συνεργασιών μέσω των υφιστάμενων ευρωπαϊκών προγραμμάτων,

    - η διαμόρφωση ενός εξειδικευμένου ERASMUS MUNDUS με coordinators ελληνικά πανεπιστήμια (και φυσικά τη συμμετοχή αναγνωρισμένων ξένων πανεπιστημίων) και με την υποστήριξη της πολιτείας για τη δημιουργία ενός European Master on «University and Society at Large».

    IV. Πανεπιστήμια, Περιφέρειες και ΕΣΠΑ.

    Τα πανεπιστήμια οφείλουν να θεσμοποιηθούν ως οι επίσημοι σύμβουλοι των περιφερειών και των ΟΤΑ για τη διαχείριση των σχετικών κονδυλίων, για τη βέλτιστη δυνατή πολυπαραμετρική ανάπτυξη των περιφερειών. Παρέχοντας τεχνογνωσία και αξιοποιώντας υφιστάμενες ή και νέες δομές, όπως τα προτεινόμενα ΕΠΙ, τα πανεπιστήμια μπορούν να συμβάλουν τόσο στον εξορθολογισμό όσο και στη διασφάλιση διαφάνειας και δημοσιότητας στην αξιοποίηση του ΕΣΠΑ, ενόσω μια τέτοια εξέλιξη αναμένεται να συμβάλει περαιτέρω στη θεσμική και επιχειρησιακή εμβάθυνση της σχέσης πανεπιστημίου και τοπικότητας.

    * Πρύτανης Παν. Κρήτης

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Ελλάδα
Άλλα θέματα στην κατηγορία Ελλάδα της έντυπης έκδοσης
Υπουργείο Υποδομών
«Ξήλωμα» στις παράνομες πινακίδες
Λεύκωμα
Χριστούγεννα στους φάρους
Κατολισθήσεις βράχων
Τέμπη: Λύση από τις... ράγες
Ν. Μουδανιά - Κασσάνδρεια: κλειστή για 2 μήνες
Κέντρο Σίτισης Αστέγων & Αλλοδαπών
Γιώργος, Ιερώνυμος στο Κέντρο Απόρων
Πορτοφολάδες
Το πάρτι των ελαφροχέρηδων
Προσωπικά δεδομένα
Στις ΗΠΑ τα... προσωπικά μας δεδομένα
Ξέφραγο αμπέλι το Διαδίκτυο για τους επιτήδειους
Δικαστικός εφιάλτης να βρεθεί το δίκιο μας
Νέα γρίπη
«Πιο φονικό το νέο κύμα της γρίπης»
Ομοσπονδία Καρκινοπαθών Ελλάδας
«Οχι χημειοθεραπείες από μη ειδικούς»
Εκπαίδευση
Στα θρανί@ της πρωτοπορίας
Μετανάστες
Σπούδασαν στη Νομική Αθηνών, απαγορεύεται να γίνουν δικηγόροι!
Κλωστοϋφαντουργία
Νέα «βόμβα» στην κλωστοϋφαντουργία
Ιστορία
Η αντάρτικη κυβέρνηση και η μάχη της Κόνιτσας
Λαθρομετανάστευση
Αραξαν με 135 λαθραίους
Δικαστικό ρεπορτάζ
Εδώλιο για 11
Βατοπέδι: ελεύθεροι 4 κατηγορούμενοι
Αστυνομικό ρεπορτάζ
Στα τυφλά, οι έρευνες για τον τραυματισμό αστυνομικών
Άλλες ειδήσεις
Εντολή σύλληψης του Αγούδημου