Έντυπη Έκδοση

Το περίστροφο του Μαγιακόφσκι φωτίζει τρεις νέους έλληνες ποιητές

Δημήτρης Αγγελής, Δημήτρης Ελευθεράκης, Σταμάτης Πολενάκης

Με το περίστροφο του Μαγιακόφσκι: Μια συζήτηση για την ποίηση μεταξύ ποιητών

εκδόσεις Ερατώ, σ. 75, ευρώ 8,54

Ποιητές εγγύτερα στη γενιά του 2000 (ψηφιακή, Τ(e)ΧΤ, των ΧΧΧ, γενιά της διαμεσολάβησης ή όπως αλλιώς ονομαστεί στο μέλλον), οι: Αγγελής (γενν. 1973 - τελ. συλλογή: Επέτειος, 2008, Βραβείο Λάμπρου Πορφύρα Ακαδημίας Αθηνών)· Ελευθεράκης (γενν. 1978 - τελ. συλλογή: Στέππα, 2006)· Πολενάκης (γενν. 1970 - τελ. συλλογή: Νοτρ Νταμ, 2008), με ανθρωπιστικές σπουδές (Θεολογία-Φιλοσοφία, Λογοτεχνία-Φιλολογία, Ισπανική φιλολογία, αντίστοιχα) και παρουσία στις ανθολογίες σύγχρονων ελλήνων ποιητών (περ. Ποίηση τ. 25, 2005· Karaoke Poetry Bar, 2007· Hellenica: Το Καινούργιο εντός και πέραν της γλώσσας, 2009), φίλοι μεταξύ τους, παρουσιάζουν στο βιβλίο Με το περίστροφο του Μαγιακόφσκι τις απόψεις τους περί ποίησης. Το καλαίσθητο τομίδιο, με τίτλο που μετωνυμικά προειδοποιεί για τα έσχατα όρια κάθε δράσης, συνιστά την καταγραφή μιας συζήτησης σχετικά με τις αφετηρίες και τις απολήξεις της ποίησης και της γραφής. Η διαλεκτική διερεύνηση ξεδιπλώνεται σε οκτώ διακριτές ενότητες με τίτλους όπως «Η ποίηση και η σιωπή του Θεού», «Ιστορία και μνήμη», «Ποίηση και πολιτική». Το τελικό κείμενο επιτρέπει την έκταση ορισμένης πυκνότητας επιχειρημάτων και, ταυτόχρονα, την άμεση απόκριση και τις συνειρμικές διαδρομές που ο προφορικός λόγος και ο διάλογος κρατούν ζωντανές. Την πολεμική των παραδειγμάτων συμπληρώνει η θέρμη μιας συγκλίνουσας πρότασης πρόσληψης του ποιητικού φαινομένου.

Οι ποιητές ξεκινούν τη συζήτηση με την επιτακτικότητα μιας «ηθικής κλήσης της ποίησης» σήμερα που το «εμείς καταργήθηκε εμπρός στις πολλαπλασιαζόμενες οθόνες». Συνεχίζουν, αναφερόμενοι, μεταξύ άλλων, στη σιωπή και στην απουσία του Θεού, στη διάψευση των οραμάτων του Διαφωτισμού, καθώς και στην τραγική κληρονομιά του 20ού αι. (τόσο στον ευρωπαϊκό όσο και στον ελληνικό χώρο) ως σημεία που ψηλαφούνται στη σύγχρονη συνθήκη, εντός της οποίας τίκτεται ο ποιητικός λόγος. Τέλος ανιχνεύουν την, από τούδε και στο εξής, δυνατότητα στενότερων και ευρύτερων ηθικών, πολιτικών και πολιτισμικών σκοπεύσεων της ποιητικής γραφής.

Παραδειγματικοί βίοι και έργα ευρωπαίων, αλλά κυρίως ελλήνων ποιητών, όποτε χρειάζεται, ως οδόσημα, δείχνουν τον δρόμο (Τσέλαν, Λάγιος, Παπαδίτσας, Λεοντάρης, Καρούζος). Οι ρώσοι λογοτέχνες κρατούν το δικό τους μερίδιο, ειδικά στον Πολενάκη και στον Ελευθεράκη. Κάποτε η συζήτηση αναμοχλεύει τον θησαυρό που κάθε ποιητής φυλάει στον σάκο του: κλασικά μυθιστορήματα, αγαπημένες ποιητικές συλλογές, σκόρπιους στίχους. Μετά την παρέκβαση της προσωπικής μυθολογίας ο λόγος επανέρχεται στις δυνάμεις της γλώσσας να αναβαπτίζει τα πράγματα, στις έννοιες του καθήκοντος, της ειλικρίνειας, της ακεραιότητας, της υπαρξιακής ανάγκης, της τελικής (απέλπιδος;) προσπάθειας να καταλάβει (με τη διπλή σημασία της λέξεως) η ποίηση το άρρητο. Οπως αποφωνεί ο Αγγελής με λόγια δανεικά «τη ματαιότητα/ αυτήν, αυτήν μόνο αγαπήσαμε...»

Η συζήτηση Με το περίστροφο του Μαγιακόφσκι επαναφέρει στο προσκήνιο από πού ορμώμενοι και για τι γράφουμε σήμερα. Οπως παρατηρεί και γενικεύει ο Β. Χατζηβασιλείου (Ελευθεροτυπία «7», 4/7/2010), «αν η αμέσως προηγούμενη γενιά (εννοεί του '80, διότι του '90 ως αθέατη συγχωνεύεται με εκείνη του 2000) όδευσε ταχύτατα προς την ιδιώτευση, ετούτη μοιάζει να ασφυκτιά σ' ένα τέτοιο πλαίσιο». Ειδικότερα, με ζέση (στη θερμότητα του λόγου, στη φιλία των προσώπων, στην αγάπη για την ποίηση) και γνώση (αναφορές, συνδέσεις, αιτιολογήσεις) οι ποιητές φωτίζουν τη σωτηριολογική θεώρηση της ποίησης, συζητούν για την, αυτόκλητη εν πολλοίς, ευθύνη (πολιτική, πολιτισμική, αξιολογική) που επιφορτίζονται οι ποιητές έναντι της ευρύτερης κοινότητας, και όχι μόνο, αποδεχόμενοι πως η βαθύτερη ανθρώπινη επιθυμία εύρεσης ενός Λόγου καθολικού, εποπτεύοντος και θείου, μπορεί να εξυπηρετηθεί από την Ποίηση με Π κεφαλαίο. Στον αντίποδα έχουν υποτονιστεί η Αισθητική, ως πεδίο στο οποίο λογοδοτεί συνηθέστερα η ποιητική τέχνη -παρότι υπάρχει η ενότητα «Αισθητική της ανάγνωσης»-, το ποίημα ως τεχνούργημα [artifact], και το προϊόν της σχέσης αναγνώστη-κειμένου ως αισθητική εμπειρία.

Το βιβλίο Με το περίστροφο του Μαγιακόφσκι λειτουργεί ως πρόσκληση προς τους φίλους αναγνώστες της ποίησης και ως πρόκληση προς υπόλοιπους νέους ποιητές. Τραβάει, προς χάριν των μεν, την κουρτίνα του ποιητικού εργαστηρίου εκθέτοντας την πάλη των ιδεών, υπό το βάρος της οποίας ζυμώνεται η γραφή. Την ίδια ώρα ενθαρρύνει τους δε να στοχαστούν τα εργαλεία της δικής τους δουλειάς και να συμβάλουν στο δευτερογενές έργο παραγωγής δοκιμίων -θεωρώντας πρωτογενές αυτό καθαυτό το ποιητικό έργο. Με έναν τρόπο αποφαίνεται πως εμείς (Αγγελής, Ελευθεράκης, Πολενάκης) αυτά θεωρούμε κειμενικά κριτήρια απόλαυσης της ποίησης και εξωκειμενικά αιτήματά της· η σειρά σας να τοποθετηθείτε τώρα!

Φοίβη Γιαννίση

Ομηρικά

εκδόσεις Κέδρος, σ. 84, ευρώ 16

Η τέταρτη ποιητική συλλογή της Φοίβης Γιαννίση (η πρώτη, Αχινοί, το 1995 την καταχώρισε στη γενιά του '90, η οποία ως αθέατη προσχωρεί πλέον στη γενιά του 2000) επικυρώνει το ποιητικό πρόγραμμα των τελευταίων ετών της ποιήτριας για τη σχέση φωνής, τόπου και ποίησης. Με ακαδημαϊκό πεδίο την αρχιτεκτονική η Γιαννίση -λέκτορας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας- επιχειρεί να βρει σημεία σύγκλισης των δύο πεδίων. Με δημοσιεύσεις σε περιοδικά (Ποίηση, Ποιητική, e-poema, Poeticanet) και «κοντά» στην πλατφόρμα Poetry Now, αν και η ίδια ζει στον Βόλο, διερευνεί με ποικίλους τρόπους τη φύση των πραγμάτων και τη φυσικότητα των τρόπων που τοποθετεί κάτω από το ποιητικό μικροσκόπιό της.

Στα Ομηρικά βιβλιοδετείται και μαγνητοφωνείται η ποίηση της Γιαννίση, ως κείμενο και ως δράση, αντίστοιχα -περιλαμβάνεται cd με απαγγελίες in situ, σε φυσικούς χώρους του Πηλίου (Αργαλαστή, Λύρη κ.α.). Οπως σημειώνεται στην τελευταία σελίδα του βιβλίου, η οποία ταυτόχρονα αποτελεί εισαγωγή της ακρόασης, «γραφή και εκφώνηση συνθέτουν ένα έργο». Τα Ομηρικά, ως κείμενα, άλλοτε εκμεταλλεύονται, θεματολογικά, κάποιο πρόσωπο, τόπο, μοτίβο ή έννοια της Οδύσσειας (λιγότερο της Ιλιάδας), και των ιδιαίτερα φορτισμένων συνδηλώσεών τους κι άλλοτε ο λόγος τους επιχειρεί απρόσωπες περιγραφές, με μηδενική εστίαση του «αφηγητή», καταγράφοντας τα υλικά του περιβάλλοντος κόσμου (βότσαλα, κύματα, χόρτα, τζιτζίκια) και τους αναβαθμούς του φωτός ή του ήχου τους. Τα Ομηρικά, ως φωνή, αποσκοπούν με τη ρυθμική, εξηζητημένη εκφορά τους να υποβάλουν την προφορική καταγωγή της ποίησης. Τα κείμενα με τις ομηρικές αναφορές, έμπλεα ρημάτων, με σκηνές αρμολογημένες από δεκάδες ταχύτατες λήψεις/στιγμιότυπα επιχειρούν να θέσουν σε λειτουργία τον μηχανισμό της μυθογένεσης, υπονοώντας την πλοκή εμβληματικών σκηνών του ομηρικού έργου «έχει πάθος με την πισίνα / κάθε μέρα στην πισίνα πάνω κάτω / την ίδια διαδρομή ξανά και ξανά / η πισίνα την κρατά στη ζωή / το κολύμπι στην πισίνα τη συντηρεί / το συνεχές πήγαιν'-έλα» από το ποίημα «Πηνελόπη - Ι am addicted to you». Συνηθέστερα όμως, κι εδώ έγκειται το στοίχημα του βιβλίου-cd, τα ποιήματα που ονοματίζουν άμεσα το προϊόν πρόσληψης των αισθήσεων, χωρίς χρήση μεταφορών, στοχεύουν να γίνουν αδιαχώριστα από την κεκαθαρμένη φωνητική εκδοχή τους και να αποδοθούν, ως μακρόσυρτα φωνήματα, στον φυσικό τους κόσμο, απ' όπου προήλθαν.

Η ποίηση της Γιαννίση μοιάζει να θέλει να ελευθερωθεί από τη σύνταξη και τη στίξη, οδηγώντας τη φωνή στην ονοματοποιία των πραγμάτων και του παρόντος. Απουσία εκφραστικών μέσων ο στίχος αρκείται σε «ρήματα και ουσιαστικά» -όπως προέτρεπε η αμερικανίδα ποιήτρια του μοντερνισμού Μάριαν Μουρ-, την ίδια ώρα που η Μούσα πρέπει να επικληθεί εντός ενός project - και αυτό δεν είναι ειρωνεία. *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Γυναίκες τύπου μπονσάι
Θραύσματα Μνήμης και Ιστορίας
Οι Ινκας μας δείχνουν τα ποιήματά τους
Ερωτες στον Παράδεισο
Ακανθώδη ερωτήματα για κάθε εποχή
Τρεις ευτυχείς στιγμές της Μικρής Αρκτου
Δημοκρατία ή καπιταλισμός; Το θανάσιμο δίλημμα
Ποίηση και εικόνα
Βιβλία από την Κρήτη για όλο τον κόσμο
Με τα φαντάσματα ή τις σκιές της βιβλιοθήκης
Ενα βιβλίο - μία (ή πολλές) ιστορία
Βιβλία σε στόματα λεόντων τις γιορτές
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Γυναίκες τύπου μπονσάι
Θραύσματα Μνήμης και Ιστορίας
Οι Ινκας μας δείχνουν τα ποιήματά τους
Ερωτες στον Παράδεισο
Ακανθώδη ερωτήματα για κάθε εποχή
Τρεις ευτυχείς στιγμές της Μικρής Αρκτου
Δημοκρατία ή καπιταλισμός; Το θανάσιμο δίλημμα
Ποίηση και εικόνα
Βιβλία από την Κρήτη για όλο τον κόσμο
Με τα φαντάσματα ή τις σκιές της βιβλιοθήκης
Το περίστροφο του Μαγιακόφσκι φωτίζει τρεις νέους έλληνες ποιητές
Ενα βιβλίο - μία (ή πολλές) ιστορία
Βιβλία σε στόματα λεόντων τις γιορτές
Συνέντευξη: Γιώργος Αλισάνογλου
Εκδόσεις ΣΑΙΞΠΗΡΙΚόΝ, Θεσσαλονίκη
Η τρίτη ανάγνωση
Αγαθόν το εξομολογείσθαι
Litteraterra
Ενα περιοδικό στη Γη της Λογοτεχνίας
Από τις 4:00 στις 6:00
Ανοίγοντας τις πόρτες με τα μουσικά κλειδιά
Αξιος του ονόματός του
Άλλες ειδήσεις
Στο δυνατό φώς των πρώτων εντυπώσεων
Μάθημα Ελπίδας στο Πανεπιστήμιο;
Καρτ ποστάλ Πρωτοχρονιά 2011
Ημιτελικός
Είναι στενόμυαλοι και αλαζόνες οι βραβευμένοι βρετανοί συγγραφείς
Κυοφορούμε τους νεκρούς για να υπάρξουμε απ' αυτούς
Οταν έρχονται τα σύννεφα