Έντυπη Έκδοση

Ο Μακρυγιάννης του 21ου αιώνα

Ο ιστορικός Νίκος Θεοτοκάς με το «Βίο του στρατηγού Μακρυγιάννη» δίνει ένα ολοκληρωμένο πορτρέτο του αγωνιστή, αποκαλύπτοντας την προσωπικότητά του βασισμένος αποκλειστικά σε ιστορικές πηγές

πό τα ισχυρότερα σύμβολα της νεότερης Ελλάδας, ο στρατηγός Μακρυγιάννης, με τον «απελέκητο» λόγο του κληροδότησε στον 20ό αιώνα ένα από τα χαρακτηριστικότερα παραδείγματα κατάχρησης ιστορικών μαρτυριών και τεκμηρίων.

Από την πρώτη βιογραφία του, διά χειρός Γιάννη Βλαχογιάννη, του ιστοριοδίφη που ανακάλυψε και αποκρυπτογράφησε τα «Απομνημονεύματά» του, αναδύθηκε το πρότυπο ενός εθνικού προγόνου, ενός «πατριδοφύλακα» της Επανάστασης, εξαιρετικά ανθεκτικού έως τη δεκαετία του '80. Σήμερα, ωστόσο, έχουμε την ευκαιρία να διαβάσουμε μια νέα βιογραφία, γραμμένη στον αντίποδα της ιδεολογικής χρήσης της Ιστορίας, με την υπογραφή του καθηγητή του Παντείου Νίκου Θεοτοκά.

Με το «Βίο του στρατηγού Μακρυγιάννη» (εκδ. Βιβλιόραμα) ο γνωστός ιστορικός, παλιός μαθητής του Σπύρου Ασδραχά, χωρίς κατεδαφιστικές διαθέσεις και στηριζόμενος αποκλειστικά στις διαθέσιμες ιστορικές πηγές, δίνει ένα ολοκληρωμένο πορτρέτο τού κατά κόσμον Ιωάννη Τριανταφυλλοδημήτρη (1797-1864), αποκαλύπτοντας κάθε πτυχή της σύνθετης προσωπικότητάς του. Αυτός που τόσο μυθοποιήθηκε από τη Γενιά του '30 στην προσπάθειά της να συγκεράσει το εθνικιστικό της όραμα με το «θαυμαστό» όσο και απλησίαστο «πράγμα» που ήταν ο κόσμος του λαού, ο αγωνιστής που ταυτίστηκε στις συνειδήσεις μας με την «αυθεντική ελληνική ψυχή», εξετάζεται εδώ υπό τις συνθήκες που έζησε και έδρασε, με τα μέτρα του δικού του και μόνο κόσμου.

Μέχρι να ξεσπάσει η Επανάσταση, ο Μακρυγιάννης ήταν ένας καλοστεκούμενος έμπορος στην οθωμανική Αρτα, που μοσχοπωλούσε αγροτικά προϊόντα τα οποία αγόραζε εγκαίρως σε χαμηλές τιμές, κι ένας δανειστής ταυτόχρονα με τεράστιο κύκλο εργασιών, χάρη στα δυσθεώρητα επιτόκια, ο οποίος κινούνταν στις παρυφές της Φιλικής Εταιρείας. Η πιθανολογούμενη δολοφονία του πατέρα του κατά την καταδίωξη κλεφταρματολών από τον Αλή πασά ήταν ένας επιπλέον λόγος για ν' αποστρέφεται ο ίδιος τις πρακτικές που συνδέονταν με τα καπετανιλίκια. Κι επειδή είχε αντιληφθεί τι διακυβευόταν με τον επερχόμενο ξεσηκωμό, φάνηκε εξαρχής διατεθειμένος να πάρει διπλό ρίσκο: και να επενδύσει χρηματοδοτώντας το δικό του μπουλούκι και να ριψοκινδυνεύσει πολεμώντας την ύπαρξή του.

Οταν το 1829 ο Μακρυγιάννης πιάνει ν' αφηγηθεί όλα εκείνα τα σημαντικά που άλλαξαν ριζικά τη μοίρα του και τη μοίρα του ρωμαίικου στα χρόνια του πολέμου, ξεφεύγει από την πεπατημένη. Η πρωτοβουλία του είναι πέρα από τα ειωθότα του κοινωνικού και πολιτισμικού του περιβάλλοντος. Κάτι που, όπως επισημαίνει ο Νίκος Θεοτοκάς, υποδεικνύει ότι είχε διαμορφώσει από πολύ νωρίς μια προωθημένη αντίληψη για το ειδικό βάρος που έχει η γραπτή αποτύπωση των γεγονότων στο πεδίο των αντιπαραθέσεων και των ανταγωνισμών. Πόσω μάλλον σε μια πατρίδα που πλέον διαθέτει «νόμους και διοίκησιν».

Σ' όλη τη διάρκεια του αγώνα για ανεξαρτησία, ο Μακρυγιάννης επέδειξε νομιμοφροσύνη προς τις διοικήσεις και βρέθηκε συχνά σε αντίπαλα στρατόπεδα από εκείνα των παραδοσιακών ενόπλων. Για τον παλιό έμπορο που έγινε μπουλουκτσής, έπειτα πολιτάρχης και, μέσα από μια σειρά εμφύλιων συγκρούσεων, χιλίαρχος και «γενναιότατος στρατηγός», η έλευση του Καποδίστρια είχε ταυτιστεί με την οριστική και αμετάκλητη ανεξαρτησία της Ελλάδας. Απ' τη μεριά του, ήταν «εξαιρετικά επιρρεπής» στις διαδόσεις ότι ο νέος κυβερνήτης ήταν υποταγμένος στις υποδείξεις διαφόρων καλοθελητών, για να περιοριστεί το νέο κράτος στην Πελοπόννησο, και η εμπιστοσύνη του προς το πρόσωπο του Καποδίστρια σταδιακά θα διαρραγεί.

Η στάση του Μακρυγιάννη απέναντι στη νέα εθνική εξουσία θα τροφοδοτείται εφεξής από την τύχη που η τελευταία επιφυλάσσει στους πολεμιστές του Αγώνα. Ωστόσο, παρά το πάθος που αναβλύζει μέσα απ' τις γραμμές των «Απομνημονευμάτων» του, ο δημόσιος λόγος του είναι μετρημένος, τονίζει ο Θεοτοκάς. Εως τα μέσα τουλάχιστον της δεκαετίας του 1840, θα πασχίζει να διατυπώσει τα δίκαια των συμπολεμιστών του υπό τα νέα δεδομένα, αναζητώντας τη χρυσή τομή του συμβιβασμού. Οσο δε κι αν υπολόγιζε το ατομικό του συμφέρον, είχε πλήρη συνείδηση ότι ανήκε στο «στρατιωτικόν» της Επανάστασης, σ' αυτό το συλλογικό σώμα που με το αίμα και τους αγώνες του σφράγισε τις εξελίξεις.

Ως προς τη βασιλική εξουσία, η στάση του Μακρυγιάννη πηγάζει από μια βαθιά ριζωμένη μέσα του αντίληψη περί δικαίου και νομιμότητας, και παρά τη δυσφορία που εκφράζει κάθε τόσο για την «αδικία» που γίνεται σε βάρος των παλιών του συμπολεμιστών. Σ' όλη την έκταση των «Απομνημονευμάτων», ο βασιλιάς εκλαμβάνεται ως ένας «αθώος» που περιτριγυρίζεται από επίβουλους και ιδιοτελείς αξιωματούχους. Μόνο πάρα πολύ αργότερα, επισημαίνει ο Θεοτοκάς, στο χειρόγραφό του «Οράματα και θάματα», θα χαρακτηρίσει τον Οθωνα «επίορκο» και «εργητή με την θέλησιν του πειρασμού».

«Ο Μακρυγιάννης», γράφει ο Θεοτοκάς, «υπήρξε μια προσωπικότητα στο μεταίχμιο της αλλαγής που σήμανε για τον παραδοσιακό κόσμο η ίδρυση του ελληνικού κράτους». Ωστόσο, παρά την πολιτικότητά του, μια πολιτικότητα και παραδοσιακή και δεκτική στους καταναγκασμούς της προσαρμογής, ο τρόπος που κατανοούσε και ερμήνευε τα πράγματα γύρω του τον έκανε να μην τον χωράει ο τόπος. Μόνο στον παλιό κόσμο μπορούσε να σταθεί, αλλά γι' αυτόν ακριβώς τον παλιό κόσμο είχε δώσει το αίμα του, μαζί με τους ομοίους του, για να τον καταστρέψει.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Ιστορία/Ιστορικά Γεγονότα
Σχετικά θέματα: Ιστορία
Σε γνωρίζω από την κόψη...
Ο γνωστός - άγνωστος Στέφανος Θ. Ξένος
Ελβετός με ψυχή Ελληνα
Ο Καρμπονάρος Ανδρέας Κάλβος
Το 1821 στο σινεμά
Απρόσμενοι φιλέλληνες
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Ιστορία
Σε γνωρίζω από την κόψη...
Ο Μακρυγιάννης του 21ου αιώνα
Ο γνωστός - άγνωστος Στέφανος Θ. Ξένος
Ελβετός με ψυχή Ελληνα
Ο Καρμπονάρος Ανδρέας Κάλβος
Το 1821 στο σινεμά
Απρόσμενοι φιλέλληνες
Θέατρο
Παιδόφιλοι κληρικοί
Ιστορίες τρελαμένων ανθρώπων
Vitrioli στο Εθνικό
Επίκαιροι «Θεατές»
Μετάλλαξη ενός ιδεαλιστή
Ταξίδι της μνήμης μέσα από τύψεις
Κινηματογράφος
Σκηνοθετώντας με διερμηνέα
Σινεμά
Τηλεοπτική Τζέιν Κάμπιον
Στην Tv και ο Ανγκ Λι με πολιτικό θρίλερ
Μαυρογένης ο Μάλκοβιτς
Συγχαρητήρια στους αισιόδοξους
Μια παρωδία φιλμ νουάρ
Μαθήματα σχολικής ζωής
Μελαγχολική Βόρεια Ευρώπη
Πήγα Cinema
Ενδιαφέρουν
Μουσική
Αυτός ο κόσμος πρέπει να καεί
Με δύναμη από το Ντιτρόιτ
Από Ανατολή μέχρι Δύση
Οι Puressence με νέα τραγούδια
Ρώσικη μουσική
Από ροκ μέχρι παραδοσιακα
Εικαστικά
Ο πρωτοπόρος του χρώματος
Τα τοπία του Μπότσογλου
Εικαστικές αποπλανήσεις με χρώμα και συναίσθημα
Τρισδιάστατα αντικείμενα
Παραμύθια
Το παραμύθι
Άλλες ειδήσεις
Η ασπρόμαυρη ματιά του Αντρέι Γκραντς