Έντυπη Έκδοση

«Η τέχνη είναι γεμάτη υποκρισία και σνομπισμό»

Ο Ελληνοαμερικανός εικαστικός Φίλιπ Τσιάρας μιλά στην «Ε» με αφορμή την έκθεσή του στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Κρήτης

Οποιος Ελληνας φεύγει από την Ελλάδα γίνεται πετυχημένος. Γιατί ο Ελληνας έχει ταλέντο σαν τον Οδυσσέα. Αλλά ειδικά στη σημερινή διεφθαρμένη Ελλάδα, πνίγεται

Ενας ποιητής τιμημένος με το The American Academy Award for Poetry, που όμως κατέκτησε τη σύγχρονη εικαστική σκηνή -έργο του βρίσκεις ακόμα και στο Metropolitan Museum-, έχοντας καταγωγή από τη Λάρισα, πατέρα καπετάνιο του Αρη Βελουχιώτη, δάσκαλο τον διεθνή εικαστικό μας Λουκά Σαμαρά και συμφοιτητές τον Αντώνη Σαμαρά και τον Γιώργο Παπανδρέου.

Δεν χρειάζεται άλλο κίνητρο από τη βιογραφία του Φίλιπ Τσιάρα, για μια εφ' όλης της ύλης συνέντευξη μαζί του. Αλλά η συζήτηση που ακολουθεί, θίγοντας όλους τους «σταθμούς» της, έχει άλλη αφορμή. Το συναρπαστικό έργο του που εκτίθεται στον «Κύκλο της ζωής», την έκθεση που επιμελείται στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Κρήτης στο Ρέθυμνο η Μαρία Μαραγκού.

Ο θεατής της παρακολουθεί μια συνοπτική αναδρομή στη διάσημη σειρά έργων του «Supereal » μαζί με τις ολοκαίνουργιες συνθέσεις του «Ο κύκλος της ζωής», αλλά και την τολμηρή σύμπραξή του με το φωτογράφο Χριστόφορο Δουλγέρη.

- Μοιάζει να αναζητάτε διαρκώς μια αφορμή, κύριε Τσιάρα, για να επιστρέφετε στην Ελλάδα...

«Αισθάνομαι 100% Ελληνας με αμερικανικό διαβατήριο -αν και γεννήθηκα στην Αμερική. Είμαστε τέσσερα αγόρια, αλλά μόνον εγώ διατηρώ σχέση με την Ελλάδα. Ο πατέρας μου, που ήταν αντάρτης με τον Βελουχιώτη, έφυγε από την Ελλάδα με το πιστόλι στον κρόταφο. Ομως οι διωγμένοι πονάνε πιο πολύ την Ελλάδα. Εγώ, έτυχε και πήρα και μια υποτροφία, όταν τελείωσα το πανεπιστήμιο, για να μεταφράσω Ρίτσο, Καρυωτάκη, Ελύτη. Κι έμεινα στην Ελλάδα σχεδόν ένα χρόνο».

- Σε ποια χρονιά αναφέρεστε;

«Ηταν το '77. Τότε γνώρισα και τον γκαλερίστα Μπερνιέ και πραγματοποίησα μια έκθεση φωτογραφίας. Το '80 άρχισα και να ζωγραφίζω, αν και είχα ήδη ξεκινήσει να κάνω επεμβάσεις με χρώμα πάνω στις φωτογραφίες. Η έκθεση στον Μπερνιέ άνοιξε πολλές πόρτες. Ο visual κόσμος, σε αντίθεση με τον κόσμο της ποίησης, έχει και χρήμα και γκλάμουρ».

- Αυτό, τελικά, σας έσπρωξε στις visual τέχνες;

«Ακόμα και την ποιητική συλλογή σου μόνος σου έπρεπε να την τυπώσεις. Εβλεπα, δηλαδή, ότι η πίτα της ποίησης ήταν πολύ μικρή. Μην ξεχνάς, όταν προέρχεσαι από οικογένεια που φεύγει από την Ελλάδα πεινασμένη, δεν γυρνάς σε αυτή για να πεινάσεις πάλι. Ειδικά όταν έκανα την έκθεση με τον Μπερνιέ κατάλαβα ότι με τις visual τέχνες θα μπορούσα να ζήσω. Δεν θέλω να πω ότι γι' αυτό μόνο τις διάλεξα. Αλλά, τι άνδρας, είσαι; Κάποτε πρέπει να κάνεις κι εσύ μια προκοπή!».

Μια από τις ρεθυμνιακές φωτογραφίες του Χρ. Δουλγέρη πάνω στις οποίες επενέβη ο Φ. Τσιάρας Μια από τις ρεθυμνιακές φωτογραφίες του Χρ. Δουλγέρη πάνω στις οποίες επενέβη ο Φ. Τσιάρας - Με την ποίηση έχετε ακόμα ανοιχτούς λογαριασμούς;

«Γράφω. Και όχι μόνο γράφω. Θα βγάλω από τον Γαβριηλίδη ένα βιβλίο με ποιήματα 20 χρόνων».

- Η ποιητική διάστασή σας επηρέασε καθόλου την εικαστική δημιουργία σας;

«Η γονιμότερη φαντασία, το καύσιμο για την καλλιτεχνική δημιουργία, βρίσκεται στη λογοτεχνία και όχι στις ακαδημίες τέχνης, όπου διδάσκεσαι την τεχνική και την ιστορία της τέχνης. Αν έχεις εκπαιδευτεί στην ποίηση και στη λογοτεχνία -όπως εγώ- έχεις μια πλούσια κοιτίδα, μια πλούσια πηγή. Με άλλα λόγια, για μένα η ποίηση πάντα ήταν μια δύναμη. Διότι ο καλλιτέχνης πρέπει να αφηγηθεί μια ιστορία. Υπάρχει πιο αβανγκάρντ πηγή από το να διαβάσεις τον Σοφοκλή, ο οποίος πριν από 2.500 χρόνια μιλούσε για το βάρος μιας αγελάδας πάνω στη γλώσσα; Μια εικόνα τόσο σουρεαλιστική, κι όμως γραμμένη στην αρχαιότητα; Αυτό που στερούνται οι περισσότεροι καλλιτέχνες είναι η φαντασία. Δείτε τι κάνει ο Φασιανός. Εχει ανακαλύψει μια - δυο εικόνες και τις αναπαράγει πάντα. Δεν έχει τον ενθουσιασμό να ανακαλύψει κάτι νέο. Οι περισσότεροι καλλιτέχνες το ίδιο κάνουν. Ψάχνουν να βρουν ένα κλειδί που να ανοίγει μια πόρτα και μετά επαναπαύονται».

- Εσάς η περιέργεια ή η πρόκληση για το νέο δεν σας αφήνει να περιοριστείτε σε ένα μέσο;

Από τη σειρά των «Αλόγων» Από τη σειρά των «Αλόγων» «Είμαι ένα δύσκολο άτομο. Βαριέμαι αν επαναλαμβάνομαι. Θέλω να επινοώ ξανά τον εαυτό μου. Δεν λέω ψέματα. Λειτουργώ προσβλέποντας και στη δική μου ψυχαγωγία. Ακριβώς επειδή οι καλλιτέχνες δεν το κάνουν, είναι μίζεροι και δυστυχισμένοι. Η τέχνη όμως εμένα μου δίνει μεγάλη χαρά».

- Πειραματιζόμενος από τη φωτογραφία μέχρι το γλυπτό, ποιο «υλικό» δαμάζετε ευκολότερα;

«Ανάλογα. Αυτό τον καιρό μ' αρέσει να δουλεύω στο γυαλί. Γιατί το γυαλί μέσα σε μια στιγμή εγκλωβίζει τα πάντα, την υγρασία και τη ζεστασιά που υπάρχει στη γέννηση. Μέσα σε μια ώρα μπορείς να δημιουργήσεις με αυτό κάτι άλλο, χωρίς να αφήσεις πίσω ίχνος. Ολα τα ίχνη εξαφανίζονται όταν γεννιέται ο νέος συμπαγής, στέρεος σχηματισμός» .

- Στο Ρέθυμνο παρουσιάζετε 80 έργα από τα 200 της σειράς «Supereal». Είναι δουλειά 30 χρόνων. Τι συνδέει ένα τόσο μεγάλο διάστημα δημιουργίας;

«Η ενότητα περιγράφει ό,τι έχω κάνει ως καλλιτέχνης μέχρι σήμερα. Ο,τι έχω κάνει ως ζωγράφος θα το δείτε στις φωτογραφίες μου. Οπως και ό,τι έχω κάνει ως ποιητής. Είναι ένα τεράστιο σώμα από πληροφορίες, στο οποίο υπάρχει ένα κοινό νήμα».

Η Duomo στο Μιλάνο. Επόμενος «αρχιτεκτονικός» στόχος του είναι ο Παρθενώνας Η Duomo στο Μιλάνο. Επόμενος «αρχιτεκτονικός» στόχος του είναι ο Παρθενώνας - Τι συμβολίζει στο έργο σας ο κύκλος;

«Η σειρά "Aqua Antica" ξεκίνησε από μια πρόσκληση του δημάρχου της Βενετίας να κάνω κάτι για τα νερά της πόλης. Κάθε χρόνο καλούν έναν διεθνή καλλιτέχνη να ερμηνεύσει τα νερά της Βενετίας. Δεν ήθελα να καταφύγω σε κάτι μπανάλ. Αλλωστε, από τον Καναλέτο και μετά, τα έχουν κάνει όλα. Και προσπάθησα να κάνω το νερό να φαίνεται παλιό. Πραγματικά αρχαίο, επινοώντας μια τεχνική που με νερό και με θερμότητα "σπάει" το έργο, δημιουργώντας την εντύπωση της έκρηξης. Ακόμα δουλεύω τη σειρά. Σκεπτόμενος να μην επαναλάβω το ίδιο, σκέφτηκα τη γη, ως στρογγυλή φόρμα διαπλανητικά και πνευματιστικά, μέσα από τη θεωρία του Big Bang και την ανατολίτικη πνευματικότητα της μάνταλα και του γιν - γεν. Οταν με ρώτησε η Μαρία Μαραγκού τι να κάνουμε στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης του Ρεθύμνου τής είπα ότι η σειρά "Supereal" έχει ολοκληρωθεί. Ας κάνουμε κάτι νέο. Αυτή η δουλειά είναι κάτι νέο, αλλά η ιδέα του έλκεται από παλιά. Ετσι δουλεύω, πάντα. Παίρνω ένα αντικείμενο, το επεξεργάζομαι χρόνια, το παραμορφώνω. Αλλάζει ασταμάτητα. Στο Ρέθυμνο, πέρα από τη σειρά "Supereal" και τον κύκλο "Aqua Antica", που είναι 12 μεγάλα έργα, βλέπετε και τη σύμπραξή μου με το νεαρό φωτογράφο Δουλγέρη. Τράβηξε φωτογραφίες από σημεία της παλιάς πόλης του Ρεθύμνου με διαφορά 20 χρόνια και εγώ επενέβηκα επάνω τους».

- Είναι ενδιαφέρον το ότι ως καλλιτέχνης «ανοίγεστε» στο έργο συναδέλφων σας. Οπως κάνατε και με το έργο του Τούρκου Μπαϊκάν.

«Ο καλλιτέχνης είναι εγωιστής και ανασφαλής. Εγώ εχω βρει τον τρόπο να μη γίνω ένας φρικτός εγωιστής. Συνεργάζομαι με άλλους, ακόμα και με πολύ νεότερους».

- Τα σύμβολα ποια θέση έχουν στο έργο σας; Δουλεύετε τον κύκλο ενώ με τον Μπεντρί Μπαϊκάν δουλέψατε πάνω στη σημαία και στο άλογο.

«Η δουλειά μου διακρίνεται για τις θεματικές ενότητες, στις οποίες θα βρείτε, επίσης, το πιστόλι ή την ψηλοτάκουνη γόβα, που δουλεύω και σε κεραμικό και σε σχέδιο. Θέλω τα θέματά μου να αναγνωρίζονται από το θυρωρό μέχρι τον επιστήμονα και η δουλειά μου να είναι προσβάσιμη από τον καθένα. Η σύγχρονη τέχνη είναι γεμάτη από υποκρισία και σνομπισμό. Αν δεν "πιάσεις" τον κοινό άνθρωπο, τότε η τέχνη χάνει το νόημά της. Οι σημερινοί καλλιτέχνες θέλουν να σοκάρουν -όχι μόνο μέσα από την πολιτική σκοπιά-, χωρίς να έχουν υπόβαθρο αφού η πηγή τους είναι περιορισμένη. Ξοδεύεις ολόκληρη μέρα στις Μπιενάλε και φεύγεις με κενό. Με το τίποτα. Ο Λουκάς Σαμαράς υποστηρίζει ότι παρατηρώντας ένα γλυπτό του Ροντέν μπορεί να αλλάξει η ζωή σου. Αν έστω ένα από τα έργα σου δεν αλλάξει τη ζωή ενός άλλου ανθρώπου -έστω ένα!-, τότε δεν δικαιούσαι να λέγεσαι καλλιτέχνης. Πήγαινε να φτιάχνεις τυρόπιτες».

- Η θητεία σας δίπλα στον Σαμαρά τι σας άφησε;

«Ηταν ο πιο δύσκολος καθηγητής του κόσμου. Ημουν βοηθός του χρόνια. Κι αυτό που έμαθα δίπλα του είναι να μη συμβιβάζομαι και να αποφεύγω το εμπορικό.Το εύκολο γυρνά πίσω και σε κυνηγάει. Ο Σαμαράς μού έδειξε πώς μπορεί ένας καλλιτέχνης να εκφράζεται με διαφορετικούς τρόπους χωρίς να μένει κολλημένος στη ζωγραφική. Παλαιότερα, ήσουν ή γλύπτης ή ζωγράφος».

* Η έκθεση στο Ρέθυμνο θα διαρκέσει μέχρι το τέλος Νοεμβρίου.

«Η Ελλάδα θα βγει από την κρίση πιο δυνατή»

- Η κρίση πώς επηρέασε την τέχνη και την αγορά της;

«Μια κρίση είναι ευκαιρία να λάμψουν τα αληθινά ταλέντα, πράγμα αδύνατο σε ιδανικές συνθήκες. Επιπλέον, αν καταφέρεις να επιβιώσεις στην κρίση, μετά βγαίνεις πιο δυνατός. Η Ελλάδα όταν θα βγει από αυτή την κρίση θα είναι πολύ πιο δυνατή, πολύ πιο καθαρή. Νομίζω ότι ο Αντώνης Σαμαράς είναι καλός και θα βγάλει την Ελλάδα από την "τρύπα" αν παραμείνει πρωθυπουργός».

- Η πίστη σας στο πρόσωπό του απορρέει από το ότι τον γνωρίζετε από το Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ, όπου ήσασταν συμφοιτητές;

«Ημασταν πάντα καλοί φίλοι. Ημουν φίλος και με τον Γιώργο Παπανδρέου. Ηταν κι αυτός στο πανεπιστήμιο».

- Δεν παραμένετε φίλος μαζί του;

«Είμαι ακόμη φίλος του. Και τους δυο τούς βλέπω ως φίλους που απλώς έτυχε να γίνουν ισχυροί πολικοί άνδρες και πρωθυπουργοί. Αλλά ειδικά για τον Αντώνη, πάντοτε ήξερα ότι θα γίνει πρωθυπουργός. Ηξερα ότι είναι στο πεπρωμένο του».

- Κάτι που δεν πιστεύατε και για τον Γιώργο Παπανδρέου;

«Ο Γιώργος ήταν να γίνει ό,τι έγινε γιατί ήταν η δυναστεία του».

- Από τα χρόνια του πανεπιστημίου εκδήλωναν και οι δύο τη φιλοδοξία να γίνουν πρωθυπουργοί;

«Ο Αντώνης, νομίζω, είχε πιο πολύ την επιθυμία να γίνει πρωθυπουργός, παρά ο Γιώργος, του οποίου μάλλον βάρος τού ήταν. Ο πατέρας του τότε τον "μάζευε" και πήγαιναν σε πολιτικές συγκεντρώσεις. Νομίζω πως αυτός με το ζόρι πήγαινε».

- Τι άνθρωποι ήταν στα νιάτα τους; Αλλαξαν από τότε;

«Ημασταν νέοι, 18 χρόνων. Τι έχεις τότε στο μυαλό; Τη φιλία, τη διασκέδαση και τις γκόμενες».

- Ποιος ήταν πιο bon viveur από τους δύο;

«Ο Σαμαράς, φυσικά».

- Και από εσάς;

«Από εμένα, δύσκολα. Γενικά, όμως, όποιος Ελληνας φεύγει από την Ελλάδα γίνεται πετυχημένος. Ακόμη και στην Αφρική να βρεθεί. Γιατί ο Ελληνας έχει ταλέντο σαν τον Οδυσσέα. Αλλά μέσα στη χώρα του, ειδικά τη σημερινή διεφθαρμένη Ελλάδα, ο Ελληνας πνίγεται».

- Ο πατέρας σας αναφερόταν στον Αρη Βελουχιώτη και στους αγώνες του ή το απέφευγε;

«Μας τα αφηγείται όλα - γιατί ζει ακόμη, είναι 91 ετών! Και ο Λιβάνης πρόσφατα με ρωτούσε αν θα κάνουμε ένα βιβλίο με τη ζωή του. Είχε τραυματιστεί τρεις φορές, τον συνέλαβαν δύο φορές οι Γερμανοί και τους ξέφυγε. Το '45 του ζήτησε ο Αρης να πάει στο Μέτσοβο. Ηταν από τους πρώτους 60 που γύρισαν πίσω. Αλλά κατάλαβε πως ήταν αδιέξοδη η κατάσταση. Οι εμφύλιοι πόλεμοι είναι κακό πράγμα».

- Πώς περιγράφει τον Αρη;

«Υποστηρίζει πως ήταν ένας από τους αγνότερους ανθρώπους που γνώρισε ποτέ. Ο Ελληνας Τσε Γκεβάρα. Δεν έχει ούτε ένα, για δείγμα, κακό να του καταλογίσει».

- Μετάνιωσε ποτέ για εκείνα τα χρόνια;

«Ποτέ. Ο μπαμπάς μου ήταν από τους πατριώτες Ελληνες που πολέμησε τους Γερμανούς και τους Εγγλέζους».

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Σύγχρονη Τέχνη
Συνεντεύξεις
Κρήτη
Εικαστικά
Ποίηση
Μουσεία και Αρχαιολογικοί χώροι
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Συνεντεύξεις
«Η τέχνη είναι γεμάτη υποκρισία και σνομπισμό»
Μυθιστορήματα
Λολίτα γένους αρσενικού
Αρχαιολογικοί χώροι
Στέρεψε από νερό αλλά αναβλύζει Ιστορία
Σινεμά
Ο έρωτας δεν έχει φύλο
Γκέι, οι μεγάλες ερωτικές ιστορίες
Βιβλίο
Το λάθος αστέρι
Με μαύρο και πνευματώδες χιούμορ
Δεν ωραιοποιεί τα βάσανα των ηρώων του
Το μαύρο διαμάντι της παγκόσμιας λογοτεχνίας
Πικρή σάτιρα για το μέλλον της λογοτεχνίας
«Ισορροπώ μεταξύ αυτοβιογραφίας και επινόησης»
Υγεία
Η μελαγχολία μετά τις διακοπές
Εξαντλημένοι οι νέοι μπαμπάδες, ακόμη και για σεξ
Σήμα κινδύνου ο προδιαβήτης
Στη Θεσσαλονίκη το «Διαβητικό Χωριό»
Οταν το μέγεθος μετράει
Ενας διάλογος για τα ψυχιατρικά φάρμακα
Χτυπήστε τον πόνο με βότανα!
Οταν η καριέρα «τρώει» το θηλασμό!
Ρόδι: το ελιξίριο της νεότητας