Έντυπη Έκδοση

Οικονομική γενοκτονία και διαστροφή της λογικής

Vandana Shiva

Η αρπαγή της σοδειάς. Η ληστεία της παγκόσμιας παραγωγής τροφής

μτφρ.-επιμ.: Δημήτρης Κωνσταντίνου

εκδόσεις Εξάρχεια, σ. 190, ευρώ 14,27

Τη χρονιά του 1943, πάνω από το ένα πέμπτο της αγροτικής παραγωγής της Ινδίας αποσπάστηκε βίαια από τους βρετανούς αποικιοκράτες για να ικανοποιήσει τις πολεμικές ανάγκες. Πάνω από 3,5 εκατομμύρια άνθρωποι πέθαναν στον λιμό της Βεγγάλης. Είκοσι εκατομμύρια επηρεάστηκαν άμεσα. Οι πεινασμένοι αγρότες της Βεγγάλης αναγκάζονταν να παραδώσουν περισσότερο από τα δύο τρίτα της παραγωγής τους, ενώ διπλασιαζόταν το χρέος τους. Στα χωριά, λένε οι μάρτυρες, τα τσακάλια και τα σκυλιά μάχονταν για τα κορμιά των μισοπεθαμένων. Οσοι χωρικοί, ψαράδες και χειροτέχνες επέζησαν μετακινήθηκαν στην Καλκούτα. Χιλιάδες άπορες γυναίκες έγιναν πόρνες. Οι γονείς άρχισαν να πουλάνε τα παιδιά τους. Παρεμπιπτόντως, κανένας δεν σκέφτηκε να συμπεριλάβει αυτή την εκατόμβη -και άλλες ανάλογες- στις απώλειες του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Το διαστροφικότερο όμως, που έχει μολύνει αθεράπευτα κάθε λογική και ηθική επιχειρηματολογία της Δύσης: όσοι χωρικοί, μετά τον λιμό, οργανώθηκαν αρνούμενοι να παραδώσουν τη σοδειά τους στους εισπράκτορες της Βρετανικής Αυτοκρατορίας (6 εκατομμύρια άνθρωποι κινητοποιήθηκαν σε 19 περιφέρειες), συλλαμβάνονταν και κατηγορούνταν για «κλοπή ρυζιού».

Ελάχιστοι άνθρωποι σήμερα θα ήταν διατεθειμένοι να υπερασπιστούν δημοσίως τα εγκλήματα της αποικιοκρατίας. Ωστόσο, η ίδια κτηνώδης επίθεση στους παραγωγούς της γης, σε ολόκληρο τον κόσμο, επαναλαμβάνεται στις μέρες μας σε ακόμη μεγαλύτερη κλίμακα από τα πολυεθνικά μονοπώλια τροφίμων. Η μεγάλη επισιτιστική κρίση του 2008 ήταν ένα δομικώς ανάλογο φαινόμενο, όπου στη θέση της Βρετανικής Αυτοκρατορίας ήταν οι γιγάντιες πολυεθνικές εταιρείες και οι πολιτικοί τους προστάτες, Ηνωμένες Πολιτείες και Ευρωπαϊκή Ενωση, και στη θέση των ένοπλων φοροεισπρακτόρων παγκόσμιοι οργανισμοί και συνθήκες όπως ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου (ΠΟΕ) και η Γενική Συμφωνία Δασμών και Εμπορίου (GATT). Και, ακόμη πιο εφιαλτικό, η δικαιολόγηση δεν ήταν μια έκτακτη συνθήκη, όπως η πολεμική προσπάθεια, αλλά η κανονική κατοχύρωση του «δικαιώματος» των επενδυτών κεφαλαίων στην απεριόριστη κερδοφορία.

Η επισιτιστική κρίση δεν τελείωσε. Προανάκρουσμα της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης (που στο «αναπτυγμένο» κομμάτι του κόσμου εμφανίστηκε αρχικά ως χρηματοπιστωτική, για να μετατραπεί μια στιγμή μετά σε δημοσιονομική), εντείνεται με δραματικούς ρυθμούς: κάπου 100 εκατομμύρια άνθρωποι σε 30 χώρες ζουν πλέον κάτω από το όριο της φτώχειας λόγω των αυξημένων τιμών και οι φτωχές κοινότητες έχουν εξαντλήσει όλα τα μέσα - μείωση της τροφής, αύξηση των ωρών εργασίας, παιδική εργασία, αύξηση χρέους· το δεύτερο μισό του 2010 μόνο, 44 εκατομμύρια άνθρωποι «έπεσαν» κάτω από το όριο της φτώχειας και, αν οι τιμές συνεχίσουν ν' ανεβαίνουν, ανεξέλεγκτες πολιτικές και κοινωνικές αναστατώσεις προαναγγέλλονται (χωρίς να μιλήσουμε ακόμη για τις τρομακτικές επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα και το οικοσύστημα). Για ν' αντιμετωπιστεί η κρίση, ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων εθνών (FAO) υποστηρίζει ότι απαιτείται αύξηση της παραγωγής τροφίμων: η παραγωγή της Αφρικής θα πρέπει να αυξηθεί στο πενταπλάσιο, η παραγωγή της Λατινικής Αμερικής θα πρέπει να διπλασιαστεί...

Αυτή η αλχημεία των αριθμών είναι άκρως ενδεικτική της διανοητικής τυφλότητας που πλήττει τους επίσημους σύγχρονους αναλυτές. Διότι, όπως κι ένα παιδί μπορεί να δει, το αίτιο της κρίσης δεν είναι η ανεπάρκεια τροφίμων, αλλά η αδυναμία πρόσβασης ενός όλο και μεγαλύτερου μέρους του παγκόσμιου πληθυσμού σε αυτά. Με απλά λόγια, το φαγητό της ανθρωπότητας έχει κλαπεί, έχει αρπαχθεί από λίγες μεγάλες εταιρείες που διεκδικούν αποκλειστικό έλεγχο σε αυτό, ως μέσον κερδοφορίας του κεφαλαίου, και από χρηματοπιστωτικά καρτέλ, που με ακόμη πιο εφιαλτικούς τρόπους στοιχηματίζουν στις τιμές των τροφίμων -στις ζωές χωρών και πληθυσμών- προκαλώντας συνέπειες τεχνητής έλλειψης κι εντεινόμενου αποκλεισμού.

Τους μηχανισμούς αυτού του μεθοδευμένου εγκλήματος των πολυεθνικών εταιρειών και των «αναπτυγμένων» κρατών-συνεργών τους φωτίζει, με εξαιρετική ψυχραιμία αλλά και ακρίβεια, η ινδή περιβαλλοντολόγος Vandana Shiva. Διακεκριμένη επιστήμων και ακτιβίστρια, διευθύντρια του Ιδρύματος Research Foundation for Science, Technology and Natural Resource Policy, ηγετικό στέλεχος του International Forum on Globalization (μαζί με τους Ralph Nader και Jeremy Rifkin), έχει επίσης από τις αρχές της δεκαετίας του '90 ιδρύσει στην πατρίδα της τη Navdanya, ένα κίνημα για τη διάσωση των σπόρων, την προστασία της βιοποικιλότητας και την αποτροπή της μονοπώλησης των σπόρων και της γεωργίας.

Αυτές ακριβώς οι αθέμιτες πρακτικές -γενετικές επεμβάσεις σε ζωντανούς οργανισμούς και «πατέντες» που αφαιρούν από τους αγρότες δικαιώματα σε πατρογονικά αγαθά και μέσα, βιομηχανική γεωργία, κτηνοτροφία και ιχθυοκαλλιέργεια, που καταστρέφουν την παραγωγική αυτάρκεια εκατομμυρίων κοινοτήτων και μετατρέπουν τους μικροπαραγωγούς σε ανίσχυρους καταναλωτές κι εξαθλιωμένους προλετάριους, διαταράσσοντας επίσης το οικοσύστημα εις βάρος κατώτερων οργανισμών, ωμές παρεμβάσεις των παγκόσμιων οργανισμών, που καθιστούν το λεγόμενο «ελεύθερο εμπόριο» εργαλείο κατάφωρης επιβολής των ισχυρών, υπερσυσσώρευσης του πλούτου και καταλήστευσης των φτωχών- και οι συγκεκριμένοι φορείς τους -Cargill, Archer Daniels Midland (ADM), Novartis, Aventis, Monsanto (η ίδια που κατασκεύαζε το φονικό βιοχημικό όπλο Agent Orange στον πόλεμο του Βιετνάμ) και οι αναρίθμητες θυγατρικές τους- είναι το αντικείμενο αυτού του βιβλίου. Τα παραδείγματα που αναλύει σε βάθος προέρχονται σε συντριπτικά μεγαλύτερο μέρος από την Ινδία, όχι μόνον επειδή τα γνωρίζει καλύτερα, αλλά κι επειδή τα αγροτικά μεγέθη αυτής της χώρας την καθιστούν ένα είδος μοντέλου, ωστόσο πετυχαίνει να εκθέσει με αφοπλιστική διαύγεια τη δομή της κεφαλαιοκρατικής παγκοσμιοποίησης, ειδικά στο πεδίο της τροφοπαραγωγής.

Η Vandana Shiva δεν είναι απαισιόδοξη. Εναποθέτει πολλές ελπίδες στην παγκόσμια κινητοποίηση με στόχο την αλλαγή των κανόνων του διεθνούς εμπορίου και των εθνικών πολιτικών που αφορούν τα τρόφιμα και τη γεωργία, και βλέπει στο κίνημα του Σιάτλ την απαρχή μιας νέας εποχής ελπιδοφόρων αγώνων για την ισότητα και τη δημοκρατία. Ευχόμαστε όλοι βέβαια τη νίκη αυτών των κινημάτων, μολονότι η δύναμη των αντιπάλων τους εγγυάται ότι δεν θα είναι εύκολη ούτε, δυστυχώς, αναίμακτη.

Το ερώτημα πάντως που οφείλει να τεθεί θεωρητικά, είναι: αν τα μείζονα σύγχρονα πολιτικά μορφώματα, κράτη και συνασπισμοί κρατών, ήταν πιστά στο πνεύμα των ιδρυτικών τους διακηρύξεων και των συνταγματικών τους αρχών, δεν θα έπρεπε να επεξεργαστούν νομικά εργαλεία για την ποινικοποίηση της δράσης των πολυεθνικών εταιρειών, για τη συντριβή των μονοπωλιακών συνασπισμών ισχύος και των χρηματοπιστωτικών τους εταίρων, πραγματικών συνδικάτων οργανωμένου εγκλήματος, που επιτίθενται με λυσσαλέα αρπακτικότητα στην ανυπεράσπιστη ανθρωπότητα και τη φύση; Και το ότι στο όνομα ενός υποτιθέμενου ρεαλισμού απαξιώνουμε το ερώτημα πριν καν τεθεί, δεν ισοδυναμεί με βουβή παραδοχή τού ότι οι διαχειριστές τους είναι διορισμένα όργανα των ίδιων αυτών συμφερόντων και δεν τίθεται πλέον ζήτημα ότι «εκπροσωπούν» οιαδήποτε συλλογικότητα - κοντολογίς, ότι η λεγόμενη πολιτική έκλεισε άδοξα την ιστορική της σταδιοδρομία ως προσάρτημα του γενοκτονικού στρατηγήματος που λέγεται κεφαλαιοκρατική οικονομία;

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Πολυσχιδείς ταλαντεύσεις, εδώ κι εκεί
Ιδεολόγοι και αισθηματίες
Θεμέλιος λίθος για τη μελέτη των ελληνικών τοπωνυμίων
Η ψυχή και η αφύπνιση του σύγχρονου ανθρώπου
Ψυχαναλύοντας και φιλοσοφώντας σε αστυνομικό όχημα
Η μάχη του Μαραθώνα ακόμη συγκινεί...
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Από τις 4:00 στις 6:00
Ενας Αμερικανός στο Παρίσι
James Dean
Κριτική βιβλίου
Πολυσχιδείς ταλαντεύσεις, εδώ κι εκεί
Ιδεολόγοι και αισθηματίες
Θεμέλιος λίθος για τη μελέτη των ελληνικών τοπωνυμίων
Η ψυχή και η αφύπνιση του σύγχρονου ανθρώπου
Οικονομική γενοκτονία και διαστροφή της λογικής
Ψυχαναλύοντας και φιλοσοφώντας σε αστυνομικό όχημα
Η μάχη του Μαραθώνα ακόμη συγκινεί...
Λογοτεχνία
Ο κύκλος ποιητών συμμετέχει στο παγκόσμιο γεγονός «100.000 ποιητές για αλλαγή»
Εικόνες της Αθήνας τώρα
«Το ιδανικό βιβλιοπωλείο: ένα σενάριο «βιβλιοφιλικής φαντασίας»»
Πλατεία Ουάσιγκτον
Συνέντευξη: Σάμης Γαβριηλίδης
Το νέο «σπίτι» των εκδόσεων Γαβριηλίδης
Συνέντευξη: Χάιντς Ρίχτερ
Μια διαφορετική ανάγνωση - περιγραφή