Έντυπη Έκδοση

Ο βρετανός δημοσιογράφος Α. Ντ. Μίλερ για το πρώτο του μυθιστόρημα

Εγκλημα χωρίς τιμωρία στη Ρωσία

Στη Ρωσία δεν υπάρχουν ιστορίες για μπίζνες, πολιτική και έρωτα. Μόνο για εγκλήματα. Αυτή τη σκληρή διαπίστωση κάνει στο μυθιστόρημα «Κάτω από το χιόνι» («Snowdrops»), του Α. Ντ. Μίλερ, ένας κυνικός, παλαίμαχος Βρετανός ανταποκριτής στη Ρωσία του Πούτιν.

Το νυχτερινό κλαμπ «Οπερα» στη Μόσχα (φωτογρ.) θα μπορούσε να είναι το σκηνικό δράσης του φανταστικού ήρωα Νικ Σπατ Το νυχτερινό κλαμπ «Οπερα» στη Μόσχα (φωτογρ.) θα μπορούσε να είναι το σκηνικό δράσης του φανταστικού ήρωα Νικ Σπατ Δεν είναι αυτός το κύριο πρόσωπο του δράματος, αν και η ταυτότητα του συγγραφέα θα το επέτρεπε. Ηταν και ο Α. Ντ. Μίλερ επί 4 χρόνια (2004-2007) ανταποκριτής του «Economist» στη Ρωσία -σήμερα είναι επικεφαλής του βρετανικού γραφείου του περιοδικού.

Το ρωσικό πόστο του δεν τον έσπρωξε απλώς στο να γράψει μυθοπλασία. Το πρώτο του μυθιστόρημα, που δεν περίμενε «καν να εκδοθεί», μπήκε «προς μεγάλη του ευχαρίστηση και έκπληξη», στη βραχεία λίστα του Μπούκερ 2011, αυτήν που σνόμπαρε τους στιλίστες και καθιερωμένους Αλαν Χόλινγχερστ και Σεμπάστιαν Μπάρι. Μεταφράστηκε και σε 19 ξένες γλώσσες. Στα ελληνικά κυκλοφορεί από την «Ωκεανίδα», που μυρίστηκε έγκαιρα ότι μπορεί να γίνει ανάρπαστο από στόμα σε στόμα.

Εχει δίκιο. Ποτέ δεν φανταζόμουν ότι θα έσερνα ένα υποψήφιο για τέτοιο σνομπ βραβείο μυθιστόρημα σε λεωφορεία και μετρό, χωρίς ένα μολυβάκι να σημειώνω στα περιθώρια, χωρίς να επανέρχομαι σε καμία φράση του, αλλά ορμώντας ακάθεκτη στην επόμενη. Για «διαβαστερά και απολαυστικά» βιβλία δεν έψαξε φέτος η κριτική επιτροπή; Το «Κάτω από το χιόνι» ταιριάζει απόλυτα σ' αυτά τα κριτήρια, που ήδη ξεσήκωσαν, μπορεί και δικαίως, την οργή μερίδας Βρετανών κριτικών.

Ο Α. Ντ. Μίλερ αρνείται να σχολιάσει τις επικρίσεις. Επιμένει, όμως, ότι το «Κάτω από το χιόνι» δεν είναι ένα crime novel, δεν ανήκει σε κανένα λογοτεχνικό gente, από αυτά που σνομπάρουν ακόμα και οι κριτικοί-συμπατριώτες τού Τζον Λε Καρέ. «Θα το περιέγραφα ως ένα ηθογραφικό θρίλερ, μια ιστορία "χαρακτήρων", χωρίς και να με ενοχλεί η ετικέτα "αστυνομικό". Είναι ένα βιβλίο για το πώς ένας κανονικός, συνηθισμένος ανθρώπος, φτάνει να κάνει κάτι πολύ κακό, βιώνει ένα είδος ηθικής παρακμής», μου λέει.

Ο Νικ Σπατ, τριαντάρης δικηγόρος στη Μόσχα, βγάζει πολλά χρήματα μεσολαβώντας σε δάνεια ευρωπαϊκών τραπεζών προς ύποπτες ρωσικές επιχειρήσεις, που σχεδιάζουν μαφιόζοι και κυβερνητικά στελέχη. Συχνάζει σε πολυτελή εστιατόρια και στριπτιζάδικα με θαμώνες γκάνγκστερ και δολοφόνους. Οι γυναίκες γύρω του είναι όλες σχεδόν πόρνες ή δεν έχουν ίχνος ηθικών αναστολών. Μέχρι που ερωτεύεται μια καλλονή που γνωρίζει στο μετρό. Το ότι η Μάσα είναι -τι ανακούφιση για τον αναγνώστη- πωλήτρια, δεν την εμποδίζει να κυκλοφορεί, άμα λάχει, χωρίς το κυλοτάκι της και να κρατάει μυστικά. Θα παρασύρει με μαεστρία τον αξιοθρήνητο Νικ στο έγκλημα, αλλά όχι στην τιμωρία.

Τυπικός άνδρας

Είχε άραγε συναντήσει στη Μόσχα πολλούς δυτικούς τόσο παθητικούς και επιρρεπείς στη γηγενή διαφθορά; Ο Α. Ντ. Μίλερ δεν το αρνείται. Πιστεύει, όμως, «ότι τέτοιους ανθρώπους μπορείς σήμερα να βρεις παντού. Ο Νικ είναι ένας τυπικός σύγχρονος άνδρας, που ζει μοναχικά, αλλά θέλει να έχει συναρπαστική ζωή. Παρασύρεται από τον πειρασμό, χωρίς να κάνει πολλές ερωτήσεις. Αλλά, ίσως, τελικά και να μην είναι τόσο κακός. Σε αντίθεση με άλλους, είναι σε θέση να αναγνωρίσει την προσωπική του ευθύνη, δεν δίνει συγχωροχάρτι στον εαυτό του».

Αναρωτιέμαι πώς δέχτηκαν οι Ρώσοι αναγνώστες μια τόσο ισοπεδωτική εικόνα της πατρίδας τους την εποχή που ο Πούτιν ήταν πρόεδρος. Μαθαίνω ότι το «Κάτω από το χιόνι» δεν έχει μεταφραστεί ακόμα στα ρωσικά. «Αλλά, ναι, μερικοί έχουν ενοχληθεί από τη ζοφερή εικόνα της Ρωσίας», παραδέχεται ο Α. Ντ. Μίλερ. «Είναι, όμως, στην πλειονότητά τους Βρετανοί. Οι περισσότεροι Ρώσοι ξέρουν ότι η διαφθορά και τα εγκλήματα που περιγράφω είναι πραγματικά. Θα τα δέχονταν αδιαμαρτύρητα. Αν σκεφτείτε τι έγραψε για τη Ρωσία ο Ντοστογιέφσκι, το βιβλίο μου είναι υπερβολικά αισιόδοξο».

Μήπως, όμως, όλα αυτά τα εγκληματικά στερεότυπα περί Ρωσίας ανήκουν σήμερα στο παρελθόν; Μήπως η κατάσταση είναι καλύτερη; «Φοβάμαι ότι τίποτα δεν έχει αλλάξει», έρχεται η απάντηση. «Η Ρωσία είναι μια χώρα στην οποία η διαφθορά είναι απόλυτη και μαζική, όπου αν δεν έχεις ισχυρούς φίλους θα βρεθείς πολύ γρήγορα σε δύσκολη θέση. Ο νόμος δεν παίζει και σπουδαίο ρόλο, μόνο η εξουσία. Η κατάρρευση του κομμουνισμού γέννησε μια κοινωνία πέραν κάθε ηθικής. Υπάρχει εξήγηση. Στις περιόδους που βασίλευε η μυστική αστυνομία, οι άνθρωποι αναγκάστηκαν να φοβούνται και να μην εμπιστεύονται τον διπλανό τους. Ο κομμουνισμός δημιούργησε μια κοινωνία εντελώς αντίθετη από αυτή που πρέσβευε».

Τα παραπάνω δεν σημαίνουν ότι ο Α. Ντ. Μίλερ δεν αγαπάει τους Ρώσους. «Οι καλύτεροι και οι πιο γενναίοι άνθρωποι που γνωρίζω είναι Ρώσοι», λέει. «Γιατί αντιμετωπίζουν δύσκολα ηθικά διλήμματα.

Στο Λονδίνο φτάνει να δίνεις λίγα χρήματα σε φιλανθρωπίες και να κάνεις εθελοντισμό για να θεωρείσαι καλός άνθρωπος. Στη Ρωσία "καλός άνθρωπος" πολλές φορές σημαίνει ότι βάζεις σε κίνδυνο τη ζωή σου».

Οι μόνοι θετικοί, άλλωστε, ήρωες στο βιβλίο είναι δύο ηλικιωμένοι Ρώσοι. «Οσο ζούσα στη Μόσχα συναντούσα συχνά ανθρώπους που είχαν επιζήσει από τον πόλεμο, τον σταλινισμό, είχαν περάσει από καταστάσεις αδιανόητες για μας τους Δυτικούς. Τρέφω απέραντο σεβασμό γι' αυτούς τους ηλικιωμένους, που θυμούνται ακόμα την εποχή που ο κομμουνισμός ήταν ένα ιδεώδες, στο οποίο άξιζε να πιστεύεις. Και ήθελα να μεταφέρω στο βιβλίο μου αυτή την αίσθηση», καταλήγει ο Α. Ντ. Μίλερ. *

info:Ο νικητής του Μπούκερ θα ανακοινωθεί στις 18 Οκτωβρίου.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Λογοτεχνία
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Κινηματογράφος
Το ελληνικό καλοκαίρι του Κουστουρίτσα
Κομικ(ς)οδρόμιο
Πρώτος Κατάλογος Ελληνικών Εκδόσεων Κόμικς
Κριτική θεάτρου
Η τραγικότητα της πολιτικής
Λογοτεχνία
Εγκλημα χωρίς τιμωρία στη Ρωσία
Μουσική
Ο ροκ ήχος που στοίχειωσε μια γενιά
Ο Μάριος Φραγκούλης ερμηνεύει «Κάρμινα Μπουράνα»
Ηλεκτρονικές ονειροπαγίδες
Συνέντευξη: Ρούλα Πατεράκη
Ρομάντζο με φόντο την πτώχευση
Φωτογραφία
Ο προκλητικός της αβανγκάρντ