Έντυπη Έκδοση

«Ονειρα» και εφιάλτες

Αν τα μυθιστορήματα αντανακλούν, ώς ένα σημείο τουλάχιστον, την ψυχική διάθεση των δημιουργών τους, διαβάζοντας το καινούριο του Νίκου Θέμελη είναι αδύνατον να μη σκεφτείς πόση απογοήτευση έχει συσσωρευτεί μέσα του. «Πράγματι, είναι το πιο μαύρο βιβλίο μου» ομολογεί για τη «Συμφωνία των ονείρων», που κυκλοφορεί αύριο από το «Μεταίχμιο», αποτυπώνοντας τις περιπέτειες μιας γιαννιώτικης οικογένειας από τα χρόνια του Εμφυλίου ώς τις αρχές της δεκαετίας του '90.

Μιας οικογένειας εύρωστης και φαινομενικά ευυπόληπτης, η οποία αποτελεί στα μάτια του «μια μικρογραφία της κοινωνίας μας, όπως διαμορφώθηκε μεταπολεμικά».

Χτισμένο πάνω σ' ένα ανέκδοτο διήγημά του που βρήκε τη θέση του ως τέταρτο κεφάλαιο της «Συμφωνίας...», το νέο του μυθιστόρημα δίνει σάρκα και οστά σε μια πινακοθήκη αρνητικών ηρώων, αρχής γενομένης από την δεσποτική γιαγιά Μαριάνθη, κατ' εξοχήν εκπρόσωπο «της σκληρής, αφασικής δεξιάς»: μια γυναίκα που επιμένει να διαφεντεύει τις τύχες των δικών της, αδιάφορη για όσα συμβαίνουν έξω από το αρχοντικό της, πρόθυμη να καλύψει τις ανομίες του δωσίλογου γιου της, ακόμα κι όταν ο τελευταίος, εποφθαλμιώντας την οικογενειακή περιουσία, καταδίδει ως «κομμουνιστοσυμμορίτη» τον ίδιο του τον αδελφό.

«Οταν γράφεις για το απώτερο παρελθόν μπορείς πιο εύκολα να το εξιδανικεύσεις μέσα από ένα "παραμύθι". Οταν όμως αναφέρεσαι σε εποχές που έχεις ζήσει και σ' έχουν πληγώσει, τα πράγματα είναι διαφορετικά» λέει ο Θέμελης. «Από τη στιγμή που αποφάσισα να στήσω μια ιστορία πάνω στην κινητήριο δύναμη των ονείρων, που θα καλύπτει τη συγκεκριμένη περίοδο, ήξερα πως η γεύση που θα προκύψει θα 'ναι στυφή. Μεγαλώνοντας στη Νέα Φιλαδέλφεια τη δεκαετία του '50, έζησα όλο αυτό το ζοφερό κλίμα της διαιρεμένης Ελλάδας ανάμεσα σε νικητές και νικημένους, αυτόν τον φόβο των ανθρώπων ότι θα χάσουν τον επιούσιο έτσι κι αποκαλυφθούν τα πολιτικά τους φρονήματα. Σκεφτείτε ότι μετά την ήττα της ΕΡΕ, επί Γεωργίου Παπανδρέου, συλλάβανε τον πατέρα μου μόνο και μόνο επειδή είχα γραφτεί στον ελληνοσοβιετικό σύνδεσμο, για να μάθω ρωσικά! Πολύ συχνά αναρωτιέμαι, τι στο καλό νοσταλγούν ορισμένοι από εκείνα τα χρόνια ώς τη δικτατορία; Μάλλον τα νιάτα τους θα νοσταλγούν».

Υπάρχουν πολλές εκδοχές ονείρων στη «Συμφωνία». Πλάι στα κακά μαντάτα του ύπνου της που επιστρατεύει η Μαριάνθη για να εξουσιάζει τους πάντες, υπάρχει το όνειρο του εγγονού της να μορφωθεί, εκείνο του ιερωμένου γαμπρού της για έναν καλύτερο κόσμο, όπως και το «Ονειρο» που υπόσχεται ένα επαρχιακό νυχτερινό κέντρο στους στερημένους σεξουαλικά θαμώνες του μέσω της κονσομασιόν. Κι ακόμα, υπάρχει το όνειρο που τρέφει μια από τις κεντρικές ηρωίδες, η Μυρσίνη, να πάρει το νόμο στα χέρια της και να εκδικηθεί για όλα, ει δυνατόν, τα ατιμώρητα εγκλήματα που έχουν υποπέσει στην αντίληψή της. «Πόσο χρειάζεται ο άνθρωπος, όταν έχει φτάσει στα όρια των αντοχών του από το δίκιο που τον πνίγει, για να σαλτάρει και να τα ξεπεράσει; Αν το καλοσκεφτείς, μονάχα λίγη τόλμη», διαβάζουμε.

Μα κάτι ανάλογο δεν έκαναν και τα παιδιά που τα έσπαγαν στην Αθήνα τον Δεκέμβριο του 2008; «Ολη η νεωτερικότητα στήριξε το οικοδόμημά της στο ότι η δικαιοσύνη πρέπει ν' αποδίδεται στο πλαίσιο της δημοκρατικής νομιμότητας. Να όμως που, στην εποχή μας, αυτό το οικοδόμημα αμφισβητείται. Δεν τη νομιμοποιώ την αυτοδικία, ως φαινόμενο τη βλέπω που έρχεται. Και σας διαβεβαιώ -έχω μάρτυρες γι' αυτό!- οι συγκεκριμένες σελίδες γράφτηκαν πριν από τα γεγονότα που πυροδότησε η δολοφονία του Γρηγορόπουλου».

«Πίσω απ' όλους μας κρύβεται μια χωλή παιδεία»

Ο ίδιος είναι σίγουρος: «Η εκτεταμένη μεσαία τάξη που αναδύθηκε και ισχυροποιήθηκε από τη δεκαετία του '80, η ίδια αυτή τάξη που τόσο δοκιμάζεται σήμερα, δεν προέταξε καμιά ιδεολογική επιστροφή στους παραδοσιακούς συνεκτικούς δεσμούς της. Γι' αυτό και βιώνει τώρα μια διπλή αποσάθρωση, τόσο σε κοινωνικό όσο και σε οικογενειακό επίπεδο. Δεν επικοινωνούν πια τα παιδιά με τους γονείς τους. Η σχέση τους έχει συρρικνωθεί σ' ένα πλυμένο πουκάμισο κι ένα πιάτο φαγητό».

Για τι άλλο είναι σίγουρος; Πως πίσω απ' όλους μας -εργαζόμενους, διανοούμενους, πολιτικούς- «κρύβεται μια χωλή παιδεία και μια πλειοψηφικά ενιαία κουλτούρα που συνεχίζει να προκαλεί δεινά. Μια κουλτούρα που επιτρέπει στην πολιτική σκηνή την κυριαρχία των πελατειακών σχέσεων, στην οικονομία την αρπαχτή εδώ και τώρα, και στον τρόπο σκέψης μας την ιδέα ότι για όλα φταίνε οι άλλοι, αλλά ποτέ εμείς. Αλίμονο. Καμιά μειοψηφία έως τώρα δεν κατάφερε να κάνει τη μεγάλη ανατροπή». Οσο για την ελληνική οικονομική κρίση που αποκαλύφθηκε τον περσινό Οκτώβριο, «συνέπεσε με το έλλειμμα πολιτικής ηγεσίας στην Ευρώπη, εξαιτίας του οποίου γιγαντώθηκαν οι αρνητικές συνέπειες της παγκοσμιοποίησης και η ασυδοσία των χρηματοπιστωτικών παιγνίων».

Τι πιστεύει, άραγε, θα επιμηκυνθεί ο χρόνος αποπληρωμής του χρέους μας; «Ξέρω καλά πώς λειτουργεί η Ευρώπη. Βλέποντας πόσο ματώνει ο κόσμος και πώς διακινδυνεύει η κυβέρνηση την μη επανεκλογή της, δεν υπάρχει περίπτωση, θα μας βοηθήσουνε». *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Λογοτεχνία
Σχετικά θέματα: Βιβλίο
Η γυμνή αλήθεια δύο ηπείρων
Πορτρέτο ενός μοναχικού
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Τσολιάς
Μια ιστορία με πολλές πτυχές
Μουσική
Will we survive?
Κινηματογράφος
Γυναικείο ντεμπούτο στην οθόνη
Ο Δαλιανίδης από απέναντι
Βιβλίο
Η γυμνή αλήθεια δύο ηπείρων
Πορτρέτο ενός μοναχικού
«Ονειρα» και εφιάλτες
Πανόραμα Ευρωπαϊκού Κινηματογράφου
Οι άγνωστες τριλογίες
Συνέντευξη: Αλ ντι Μέολα
«Είμαι ακόμα επαναστάτης»
Συνέντευξη: Δημήτρης Παπαδημητρίου
«Τι θ' αλλάξω στο ραδιόφωνο»
Υπουργείο Πολιτισμού
Πάγια και διαρκής ομηρία
Θέατρο
«Το lifestyle μάς έκανε τατουάζ στον εγκέφαλο»
Μάνα, μητέρα, εξουσία
Ο βασιλιάς Λιρ στην εποχή της κρίσης