Έντυπη Έκδοση

BARRY EICHENGREEN (παγκόσμια αυθεντία στο διεθνές οικονομικό και νομισματικό σύστημα)

«Οι Ευρωπαίοι πολιτικοί απέτυχαν παταγωδώς»

«Τα παράλληλα νομίσματα είναι μια πρόταση ανέφικτη. Οδηγεί σε έξοδο από την Ευρώπη και σε διάλυση της Ευρωζώνης»

Η εμμονή στη λιτότητα και οι άστοχες πολιτικές τους οδηγούν σε αδιέξοδο την Ευρώπη και τρέφουν τα δεξιά αντισυστημικά κόμματα. Αν υπάρχει ένα και μοναδικό στοιχείο που μπορεί να περιγράψει με απόλυτη ευκρίνεια την κατάσταση που επικρατεί στην Ευρώπη σχεδόν τέσσερα χρόνια μετά το ξέσπασμα της κρίσης στην Ευρωζώνη, αυτό δεν είναι άλλο από την παταγώδη αποτυχία των ευρωπαϊκών φορέων χάραξης πολιτικής, σύμφωνα με την εκτίμηση του Barry Eichengreen - παγκόσμιας αυθεντίας σε θέματα σχετικά με το διεθνές οικονομικό και νομισματικό σύστημα και ενδεχομένως του σημαντικότερου εν ζωή οικονομικού ιστορικού.

Επιστροφή στη δραχμή πρακτικά δεν γίνεται χωρίς να προκαλέσει τη μητέρα όλων των χρηματο-οικονομικών κρίσεων Επιστροφή στη δραχμή πρακτικά δεν γίνεται χωρίς να προκαλέσει τη μητέρα όλων των χρηματο-οικονομικών κρίσεων Από την κριτική του για την αποτυχία των σημερινών κυβερνήσεων και των κεντρικών τραπεζών να συμβάλουν στην ανάκαμψη της οικονομίας δεν εξαιρούνται ούτε οι Ηνωμένες Πολιτείες. Ο Barry Eichengreen είναι καθηγητής στην έδρα Οικονομικών και Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο του Μπέρκλεϊ της Καλιφόρνιας, με ένα τεράστιο συγγραφικό έργο, που αποτελείται από πολλές εκατοντάδες ερευνητικά συγγράμματα και κείμενα πολιτικής και περίπου 40 βιβλία. Δίδαξε επίσης στο Χάρβαρντ και έχει διατελέσει ανώτατος σύμβουλος του ΔΝΤ.

* Η παγκόσμια χρηματοοικονομική κρίση του 2008 ήταν μία από τις πιο καταστροφικές κρίσεις των τελευταίων 80 ετών. Τι έχει αλλάξει από τότε;

- Η αίσθηση της ασφάλειας και της άνεσης που προκάλεσε τους επενδυτές να αναλάβουν υπερβολικούς κινδύνους σίγουρα δεν έχει επιστρέψει. Η νέα συνειδητοποίησή τους ότι τα πράγματα μπορούν πράγματι να πάνε στραβά είναι τουλάχιστον ένας παράγοντας που κάνει λιγότερο πιθανή την ανανέωση της κρίσης. Πέρα απ' αυτό όμως δεν έχουν αλλάξει πολλά. Στις Ηνωμένες Πολιτείες δεν έχει γίνει τίποτα με το πρόβλημα των «πολύ μεγάλων για να καταρρεύσουν» τραπεζικών και χρηματοοικονομικών ιδρυμάτων. Η Ευρώπη εξακολουθεί να απέχει έτη φωτός από μια ουσιαστική τραπεζική ένωση. Αν πιστεύετε, όπως εγώ, ότι ο κύριος παράγοντας που αυξάνει τον κίνδυνο μια οικονομική κάμψη να μετατραπεί σε μια μεγάλη οικονομική και χρηματοπιστωτική κρίση είναι τα προβλήματα στο τραπεζικό σύστημα, τότε πολύ λίγα πράγματα έχουν αλλάξει από το ξέσπασμα της κρίσης του 2008.

* Κρίνοντας από τα ποσοστά ανάπτυξης και τα σημερινά επίπεδα ανεργίας, η κρίση δεν έχει τελειώσει ούτε στις ΗΠΑ ούτε στην Ευρώπη. Είναι αυτό απλά αποτέλεσμα κακών πολιτικών εκ μέρους των υπευθύνων χάραξης πολιτικής, ή υπάρχουν βαθύτεροι παράγοντες που παίζουν ρόλο στις προηγμένες καπιταλιστικές οικονομίες τού σήμερα;

- Οι οικονομικές τάσεις γενικά έχουν πολλαπλές αιτίες και η τελευταία δεν αποτελεί εξαίρεση. Η απομόχλευση των αμερικανικών νοικοκυριών συμβάλλει έντονα στην πτώση της ζήτησης. Η αποτυχία μιας πιο δυναμικής ανακεφαλαιοποίησης των τραπεζών και τώρα οι επικείμενες ασκήσεις αντοχής (stress tests) συμβάλλουν στους χαμηλούς ρυθμούς του τραπεζικού δανεισμού προς τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, ιδίως στην Ευρώπη. Αυτοί είναι οι κύριοι λόγοι -η απομόχλευση από τα νοικοκυριά και η επανεξισορρόπηση από τις τράπεζες- που κάνουν την ανάκαμψη από μια χρηματοοικονομική κρίση να είναι ασθενέστερη από μια κανονική ανάκαμψη.

* Ποιοι ευθύνονται γι' αυτό;

- Θα καταλόγιζα το μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης στους φορείς χάραξης πολιτικής. Στις ΗΠΑ η δημοσιονομική πολιτική ήταν ιδιαίτερα περιοριστική τα τελευταία δύο χρόνια και η Ομοσπονδιακή Τράπεζα έχει κάνει πολύ λίγα προκειμένου να αντισταθμιστούν οι συνέπειες της κρίσης. Το Κογκρέσο έχει δημιουργήσει περιττό θόρυβο και αβεβαιότητα με το κλείσιμο της ομοσπονδιακής κυβέρνησης και τη συζήτηση γύρω από το «ταβάνι» του χρέους - δύο προβλήματα που μπορεί να επιστρέψουν στις αρχές του νέου έτους. Στην Ευρώπη έχει υπάρξει υπερβολική λιτότητα, πολύ λίγη αναδιάρθρωση χρέους και διαγραφή και ανεπαρκής στήριξη της ανάπτυξης από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ).

* Η κρίση στην Ευρωζώνη έχει χαρακτηριστεί από πολλούς οικονομολόγους τριπλή κρίση: τραπεζική, κρίση του ισοζυγίου πληρωμών και κρίση χρέους. Τι έχουν κάνει μέχρι σήμερα οι Ευρωπαίοι ηγέτες για την αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων;

- Εχουν κάνει απλά βασικά πράγματα προκειμένου να διατηρήσουν ζωντανή την Ευρωζώνη και τίποτα περισσότερο. Οι τράπεζες παραμένουν τρομερά υποκεφαλαιοποιημένες και υπερμοχλευμένες. Η αξιολόγηση ποιότητας περιουσιακών στοιχείων και οι ασκήσεις αντοχής υπόσχονται να αντιμετωπίσουν αυτό το πρόβλημα, αλλά είχαμε και στο παρελθόν τέτοιες υποσχέσεις. Οι Γερμανοί συνεχίζουν να υπαναχωρούν στο θέμα της τραπεζικής ένωσης, που οι ειδικοί συμφωνούν ότι είναι ουσιαστικής σημασίας για μια περισσότερο ομαλή λειτουργία της ευρωπαϊκής νομισματικής ένωσης στο μέλλον.

Ομοίως, η κρίση του χρέους παραμένει άλυτο πρόβλημα. Η άποψή μου είναι ότι το χρέος της Ελλάδας προς την ΕΚΤ και τα άλλα θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ενωσης κάποια στιγμή τελικά θα αναδιαρθρωθεί. Το ίδιο θα συμβεί και με το δημόσιο χρέος άλλων κρατών-μελών στην Ευρωζώνη. Το μεγάλο πρόβλημα, προφανώς, είναι η Ιταλία, μια οικονομία με πολύ άσχημα δημογραφικά στοιχεία, κακή πολιτική και κακές προοπτικές ανάπτυξης. Οι Ευρωπαίοι χαράκτες πολιτικής βρίσκονται ακόμη μία φορά σε άρνηση. Σε κάποιο φάση θα πρέπει να αντιμετωπίσουν το αναπόφευκτο ζήτημα της αναδιάρθρωσης του ιταλικού δημόσιου χρέους.

* Και η κρίση του ισοζυγίου πληρωμών;

- Τα μόνα καλά νέα εδώ είναι ότι υπάρχει τελικά μια προθυμία να αναγνωριστεί η ύπαρξη του προβλήματος, με το εξωτερικό πλεόνασμα της Γερμανίας να φθάνει σε επίπεδα ρεκόρ. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει δηλώσει ότι πρόκειται τώρα να επανεξετάσει την κατάσταση. Τα άσχημα νέα, βέβαια, είναι ότι η Γερμανία θα αγνοήσει τα πορίσματά της.

* Η λιτότητα έχει αποτύχει φρικτά στην Ευρώπη, ωστόσο παραμένει το επίσημο δόγμα της Ε.Ε. Δεν θα επιφέρει περαιτέρω λιτότητα, υψηλότερα ποσοστά ανεργίας και περισσότερα κοινωνικά δεινά η εμμονή της Ε.Ε. σε ισοσκελισμένους προϋπολογισμούς;

- Οπου υπάρχουν αφόρητα φορτία χρέους, θα πρέπει να αντιμετωπιστούν. Αυτό θα πρέπει να γίνει είτε με αναδιάρθρωση είτε με διαγραφή. Δεδομένης της απροθυμίας του επίσημου τομέα να εξετάσει την αναδιάρθρωση, η αποπληρωμή του χρέους, με άλλα λόγια η λιτότητα, παραμένει η στρατηγική της Ε.Ε. Φυσικά, υπάρχει ένας τρίτος δρόμος, που είναι η αύξηση της ικανότητας των ευρωπαϊκών οικονομιών να εξυπηρετήσουν τα χρέη τους. Με άλλα λόγια, ο τρίτος τρόπος είναι να αυξηθεί ο παρονομαστής της αναλογίας του χρέους προς το ΑΕΠ. Η τεράστια αποτυχία στην Ευρώπη είναι συνεπώς η αδυναμία της να αποκαταστήσει την οικονομική ανάπτυξη. Φαντάζομαι ότι αυτή η αναφορά μπορεί να φαίνεται κοινότοπη προς τους αναγνώστες σας, αλλά παραμένει ένα σημαντικό γεγονός. Αν οι χώρες που κουβαλούν αφόρητα φορτία χρέους πρέπει να ακολουθήσουν πολιτικές λιτότητας, τότε άλλες χώρες που διαθέτουν δημοσιονομική πολιτική θα πρέπει να χρησιμοποιήσουν αυτό το εργαλείο προκειμένου να αναπτυχθεί η ευρωπαϊκή οικονομία. Εάν όλες οι κυβερνήσεις επιβάλλουν το μοντέλο της λιτότητας, τότε η ΕΚΤ θα πρέπει να ενεργοποιηθεί δυναμικά με τα εργαλεία της νομισματικής πολιτικής προκειμένου να στηρίξει την ανάπτυξη. Στην Ευρώπη τού σήμερα, ωστόσο, δεν φαίνεται να γίνεται τίποτα από αυτά, με όλους τους φορείς (εθνικές κυβερνήσεις και θεσμικούς παράγοντες της Ε.Ε.) να είναι προσηλωμένοι στην πολιτική της λιτότητας. Αυτό δεν υποδηλώνει ότι η ανάγκη για λιτότητα δεν είναι αναγκαία ορισμένες φορές και σε ορισμένα μέρη. Αλλά, για να έχει επιτυχία, θα πρέπει να συνοδεύεται από άλλες πολιτικές που στηρίζουν την οικονομική ανάπτυξη. Και εδώ είναι που έχει αποτύχει η Ευρώπη.

* Ο αυταρχισμός και ο πολιτικός εξτρεμισμός είναι σε άνοδο στα οικονομικά πολιορκούμενα έθνη της Ευρωζώνης, ειδικά στην Ελλάδα, όπου η κυβέρνηση μάλιστα έχει ενισχύσει σημαντικά την κατασταλτική μηχανή του κράτους. Θεωρείτε ότι υπάρχουν κίνδυνοι για τη δημοκρατία;

- Η άνοδος του αντισυστημικών κομμάτων, ιδίως από τη Δεξιά, είναι βαθύτατα ανησυχητική. Κατά την άποψή μου, αυτό είναι το πιο σοβαρό πρόβλημα που έχουν προκαλέσει στον ίδιο τους τον εαυτό οι ευρωπαϊκοί φορείς χάραξης πολιτικής μέσα από τις άστοχες πολιτικές τους. Την ίδια στιγμή, η στήριξη για πρωτοφασιστικά κόμματα είναι σημαντικά μικρότερη απ' ό,τι συνέβη στην κρίση της δεκαετίας του 1930, το οποίο είναι τουλάχιστον αόριστα καθησυχαστικό. Παρά ταύτα, είναι ένα σοβαρό κοινωνικό πρόβλημα, που εμπεριέχει σημαντικό πολιτικό κίνδυνο, και αυτό είναι κάτι που η τρόικα, εν τη σοφία της, εντελώς αμέλησε να λάβει υπόψη.

Υποθετικά η δραχμή είναι πλεονέκτημα, αλλά...

* Η Ελλάδα βιώνει μια οικονομική καταστροφή γιγαντιαίων ιστορικών αναλογιών, αλλά η τρόικα επιμένει ότι η χώρα πρέπει να παραμείνει προσηλωμένη στο δρόμο της λιτότητας. Μήπως είναι αυτό ένα είδος πολιτικής τιμωρίας για ένα δήθεν «σπάταλο» κράτος-μέλος της Ευρωζώνης;

- Σαφώς, ένας παράγοντας που ευνόησε την επιδίωξη των σημερινών πολιτικών είναι η επικράτηση των εθνικών στερεοτύπων, συμπεριλαμβανομένων και των στερεοτύπων των «φειδωλών Γερμανών» και των «σπάταλων Νότιων Ευρωπαίων» οι οποίοι χρειάζονται ένα «μάθημα για τις αμαρτίες τους». Θα περίμενε κανείς ότι τα εν λόγω εθνικά στερεότυπα θα είχαν εξαφανιστεί μετά 50 χρόνια ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Ωστόσο τα πρόσφατα γεγονότα δείχνουν ότι η κατάσταση είναι τελείως διαφορετική. Αλλά θα ήθελα επίσης να σημειώσω ότι δεν βοηθά καθόλου όταν οι ελληνικές εφημερίδες εμφανίζουν την καγκελάριο Μέρκελ να φορά ναζιστική στολή.

* Θα είχε καλύτερες πιθανότητες επιβίωσης η Ελλάδα με το ευρώ, τη δραχμή ή και τα δύο;

- Υποθετικά, η επιστροφή στη δραχμή θα είχε κάποια πλεονεκτήματα για την Ελλάδα. Αλλά πρακτικά δεν υπάρχει τρόπος για τη χώρα να επιστρέψει στη δραχμή χωρίς να προκαλέσει τη μητέρα όλων των χρηματοοικονομικών κρίσεων. Η περίπτωση μου θυμίζει τον τουρίστα που στέκεται στο ένα χείλος του Γκραν Κάνιον. Μπορεί να θεωρεί ότι η θέα είναι πολύ καλύτερη από την άλλη πλευρά, αλλά υπάρχει ένα μεγάλο χάσμα μεταξύ τού εδώ και του εκεί.

Οσον αφορά τα παράλληλα νομίσματα, κατά την άποψή μου είναι μια ανέφικτη πρόταση. Αποτελεί το πρώτο βήμα προς το δρόμο που οδηγεί στην έξοδο από το ευρώ ή τη διάλυση της Ζώνης του ευρώ, και οι συνέπειες της εξόδου από το ευρώ ή της διάλυσης της Ευρωζώνης θα είναι όντως η μητέρα όλων των οικονομικών κρίσεων. Βλέποντας την ελληνική κυβέρνηση να αρχίζει να εκδίδει ένα παράλληλο νόμισμα σε περιορισμένες ποσότητες, οι αποταμιευτές θα προσδοκούν ότι θα υπάρξει συνέχεια με απεριόριστες ποσότητες του παράλληλου νομίσματος. Θα καταλάβουν ότι το παράλληλο νόμισμα τελικά θα υποτιμηθεί σημαντικά έναντι του ευρώ και αυτό θα τους ωθήσει να εγκαταλείψουν μαζικά τις ελληνικές τράπεζες. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, το μόνο πράγμα που θα μπορούσε να αποτρέψει τη μαζική φυγή των αποταμιεύσεων από τη χώρα θα ήταν οι περιορισμοί στις αναλήψεις και οι αυστηροί έλεγχοι στη διακίνηση κεφαλαίων.

Τα σχόλια έχουν κλείσει για αυτό το άρθρο

Κανένα σχόλιο

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας 0

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Πολιτική
Με λέξεις-κλειδιά
Απασχόληση και ανεργία
Ευρωπαϊκή Ένωση
Οικονομική και δημοσιονομική πολιτική
ΔΝΤ
Παγκόσμια οικονομία
Συνεντεύξεις
Οικονομική κρίση
Σχετικά θέματα: Συνεντεύξεις
Ούτε επανάσταση ούτε εναλλαγή. Κράτος θα γίνουμε
Άλλα θέματα στην κατηγορία Πολιτική της έντυπης έκδοσης
Τρόικα
Δέσμιοι της τρόικας μέχρι το 2047!
Κρυφτούλι με την τρόικα
Συνεντεύξεις
Ούτε επανάσταση ούτε εναλλαγή. Κράτος θα γίνουμε
«Οι Ευρωπαίοι πολιτικοί απέτυχαν παταγωδώς»
Αναλύσεις
Οι εκλεκτικές συγγένειες Σαμαρά- Μέρκελ
Αντιμνημονιακό μέτωπο σε όλη την Ελλάδα
Το Κυπριακό μπορεί να περιμένει;
Κυβέρνηση
Τον έστειλε στον... Μάιο
Κρατικός προϋπολογισμός
Συν 1.600 ευρώ η λυπητερή για κάθε οικογένεια
Τοπική Αυτοδιοίκηση
Ονόματα και συμμαχίες που παίζουν για δήμους - περιφέρειες
Στις κάλπες χωρίς αλλαγές στο νόμο
ΣΥΡΙΖΑ
Ο ευρωπαϊκός Δεκέμβρης του Τσίπρα
Ανεξάρτητοι Έλληνες
«Αυτοί που με απειλούν δεν είναι ανώνυμοι»
ΔΗΜΑΡ
ΔΗΜΑΡ: αναζητώντας πυξίδα και στρατηγική
Κύπρος
Σπάει ο πάγος στη νεκρή ζώνη
Δικαστικό ρεπορτάζ
Χρυσή Αυγή: ακόμη τρεις βουλευτές στη Δικαιοσύνη