Έντυπη Έκδοση

Αιώνας δικηγορίας και ιστορίας

Από αριστερά, Αλέξανδρος Λυκουρέζος, Ευαγγελία Μανθοπούλου και Παυσανίας Λυκουρέζος Από αριστερά, Αλέξανδρος Λυκουρέζος, Ευαγγελία Μανθοπούλου και Παυσανίας Λυκουρέζος Γεώργιος Π. Μαλούχος

Δικηγορικό γραφείο Κωνσταντίνου-Παυσανία- Αλέξανδρου Λυκουρέζου 1910-2010

προλογίζουν: Κωνσταντίνος Ι. Δεσποτόπουλος, Δημήτρης Θ. Τσάτσος, Αλέξανδρος Π. Λυκουρέζος

εκδοτικός οίκος Α. Α. Λιβάνη, σ. 438, ευρώ 20,10

Από ετών πολλών ο Αλέξανδρος Λυκουρέζος είναι διαπρεπέστατος δικηγόρος Αθηνών, τόσο προσηλωμένος στο λειτούργημα της δικηγορίας, που, για να παραμείνει σε αυτό, κρίθηκε έκπτωτος από το αξίωμα του βουλευτή. Συμβαίνει όμως το δικηγορικό γραφείο του να είναι φορτισμένο και από οικογενειακή παράδοση δύο πριν από αυτόν γενεών. Ιδρύθηκε από τον πάππο του Κωνσταντίνο Λυκουρέζο τον Μάρτιο του 1910, όταν αυτός άρχισε να δικηγορεί, αφού είχε απολυθεί από τη θέση του εισαγγελέα Εφετών. Το ίδιο γραφείο είχε ως δικηγόρος ο γιος τού Κωνσταντίνου και πατέρας τού Αλέξανδρου Παυσανίας Λυκουρέζος, ο οποίος διετέλεσε και υπουργός Εσωτερικών στην πρώτη κυβέρνηση του στρατάρχη Παπάγου. Το ίδιο δικηγορικό γραφείο λειτουργεί έως σήμερα και δοξάζεται από τον εγγονό τού ιδρυτή Αλέξανδρο. Συμπλήρωσε, λοιπόν, τον Μάρτιο του 2010 το ίδιο αυτό δικηγορικό γραφείο, ενεργό επί τρεις γενιές, έναν συναπτό αιώνα λειτουργίας. Και τούτο είναι φαινόμενο άξιο να επισημανθεί στην ιστορία της ελληνικής κοινωνίας: η επί τρεις γενιές συνεχιζόμενη στο ίδιο δικηγορικό γραφείο επιστημονική διακονία της Δικαιοσύνης επί έναν ολόκληρο αιώνα. Το προκείμενο λεύκωμα είναι μνημόνιό της ευλαβικό (από τον πρόλογο του ακαδημαϊκού Κωνσταντίνου Ι. Δεσποτόπουλου).

Ενα από τα τελευταία κείμενα του εκλιπόντος Δημήτρη Θ. Τσάτσου είναι και ο πρόλογος σε αυτόν τον καλαίσθητο τόμο, που καταλήγει: Θα μπορούσε κανείς να γράφει ώρες για τον Αλέξανδρο. Τελειώνω όμως με τούτο, που προσωπικά με αγγίζει κατάκαρδα: σέβεται την ελληνική γλώσσα, κι έτσι, μιλώντας, την τιμά. Και αυτό είναι σπάνιο είδος.

Ο ίδιος ο Αλέξανδρος Π. Λυκουρέζος, ως καλοαναθρεμμένος οικοδεσπότης, ευχαριστεί όλους εκείνους που συνέβαλαν στην έκδοση αυτού του ενδιαφέροντος βιβλίου και κλείνει τον δικό του πρόλογο εκδηλώνοντας τα αισθήματά του με ειλικρινή και άμεσο τρόπο: Τέλος, θέλω να εκφράσω την ευγνωμοσύνη μου στη Ζωή, την πολύτιμη σύντροφο της ζωής μου, που εδώ και τριάντα τέσσερα χρόνια με στηρίζει με την απέραντη αγάπη της.

Ο Γεώργιος Π. Μαλούχος στην εισαγωγή του τονίζει ότι δεν εκπόνησε κάποια ιστορική μελέτη, αλλά ένα χρονικό, μια προσπάθεια καταγραφής μιας ιστορίας σπάνιας, που όμοιά της δεν συναντά κανείς συχνά. Αποποιείται το επίθετο «αντικειμενικός» και προτιμά να μιλήσει για «έντιμη» καταγραφή των στοιχείων που περιήλθαν κάτω από τον μεγεθυντικό ερευνητικό φακό του. Διευκρινίζει επίσης ότι ίσως κάποιοι απογοητευθούν, αλλά θα πρέπει από την αρχή να δηλωθεί ότι «μυστικά» και «αποκαλύψεις» πρόσφατων μεγάλων υποθέσεων δεν υπάρχουν. Δεν θα μπορούσαν να υπάρχουν, ειδικά για τις χρονικά εγγύτερες προς εμάς δεκαετίες· θα ήταν αντιδεοντολογικά, ενδεχομένως και νομικά, αδιανόητο. Η σχέση ενός δικηγορικού γραφείου με τους πελάτες του παραμένει ιερή. Αλλωστε, ελπίδα των συντελεστών αυτής της εκδόσεως είναι ότι το χρονικό αυτής της οικογένειας νομικών και του δικηγορικού τους γραφείου θα καταστεί ευθέως ικανό να κερδίσει το ενδιαφέρον του αναγνώστη.

Οι Λυκουρέζοι είναι μια οικογένεια με καταγωγή από τη Μάνη, με ρίζες στον Απελευθερωτικό Αγώνα του 1821. Ο Κωνσταντίνος Λυκουρέζος σπούδασε Νομικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, απ' όπου το 1883 αναγορεύθηκε διδάκτωρ με τον βαθμό «Λίαν καλώς», και άρχισε να δικηγορεί στην Καλαμάτα. Το 1892 με προτροπή του φίλου του και μεταρρυθμιστή πολιτικού Χαρίλαου Τρικούπη, έθεσε υποψηφιότητα για εισαγγελέας και εξελέγη παμψηφεί. Από τη Λευκάδα βρέθηκε στην Πάτρα, στην Κεφαλονιά, στην Κέρκυρα, στην Κυπαρισσία, στην Ηλεία και τέλος, στην Αθήνα. Το 1910 όμως απολύθηκε από το εισαγγελικό σώμα για πολιτικούς λόγους κι επέστρεψε στη δικηγορία. Η κορυφαία στιγμή της εισαγγελικής σταδιοδρομίας του Κωνσταντίνου Λυκουρέζου έρχεται το 1898, με την απόπειρα δολοφονίας κατά του βασιλέως Γεωργίου Α' στη λεωφόρο Συγγρού, στο ύψος του σημερινού Αγιου Σώστη (που ήταν εκκλησία αφιερωμένη στη Θεοτόκο, αλλά μετονομάστηκε ακριβώς σε ανάμνηση της σωτηρίας του βασιλιά). Ο Λυκουρέζος, αγνοώντας πλήρως τις επιθυμίες του Θρόνου, αποφάνθηκε σχεδόν αμέσως ότι δεν υπήρχε εθνικός αυτουργός και απάλλαξε τον Μ. Αντύπα από τη σχετική κατηγορία. Η απόφαση του Λυκουρέζου εξέπληξε και θύμωσε το Στέμμα, που θεωρούσε ότι ο εισαγγελέας θα ενεργούσε με τις οδηγίες του Θρόνου και όχι κατά συνείδηση. Η φήμη του Κωνσταντίνου Λυκουρέζου ως ισχυρού και αυστηρού εισαγγελέα, αν και εμπεδώθηκε οριστικά μετά την υπόθεση της απόπειρας κατά του Γεωργίου Α', τον συνόδευε από πολύ νωρίτερα, από τις θητείες του σε διάφορες επαρχιακές πόλεις.

Αν ο Κωνσταντίνος Λυκουρέζος υπήρξε ένας νομικός στην πολιτική, ο γιος του ο Παυσανίας υπήρξε περίπου το αντίστροφο: ένας πολιτικός στη δικηγορία. Ο Παυσανίας Λυκουρέζος δικηγόρησε για πρώτη φορά στην Αθήνα το 1927 και πολιτεύθηκε για πρώτη φορά στη Μεσσηνία πριν από τον πόλεμο, στις εκλογές του 1932. Από το 1932 μέχρι το 1964, που ήταν η χρονιά της τελευταίας του συμμετοχής σε εκλογές, ο Παυσανίας Λυκουρέζος έλαβε μέρος ως υποψήφιος σε δώδεκα εκλογικές αναμετρήσεις στη Μεσσηνία. Στη διάρκεια της Κατοχής υπήρξε ενεργός στον αγώνα κατά των κατακτητών. Ταυτόχρονα, σε συνεργασία με τον δημοσιογράφο Αντώνη Αντωνακάκη, εξέδωσε την παράνομη εφημερίδα «Ελληνική Φωνή». Τον Ιούνιο του 1944, μήνες πριν από την απελευθέρωση, ο Παυσανίας Λυκουρέζος και ο στενός του φίλος Γ. Κυριακίδης αποστέλλουν εκτενές απόρρητο σημείωμα στον πρωθυπουργό Γεώργιο Παπανδρέου, στο Κάιρο, με το οποίο τον ενημερώνουν για όσα συμβαίνουν στην Ελλάδα. Δυστυχώς, τελικά η εμφύλια διαμάχη δεν αποφεύχθηκε. Η πρώτη εμπειρία του από τη Βουλή του 1946 απογοήτευσε αρκετά τον Παυσανία Λυκουρέζο, ο οποίος από τη φύση του ήταν αρκετά κοινοβουλευτικός. Επιθυμούσε το σώμα να είχε πιο ουσιαστική λειτουργία, ιδίως στην αρμοδιότητα του κοινοβουλευτικού ελέγχου. Διετέλεσε υπουργός Εσωτερικών, ενώ ανέλαβε προσωρινά καθήκοντα υπουργού Δικαιοσύνης και υπουργού στην Προεδρία της Κυβερνήσεως. Παρά το κυβερνητικό του έργο συνέχισε να έχει αδιάλειπτη παρουσία στη Βουλή, με αμέτρητες ομιλίες και συμμετοχές σε κοινοβουλευτικές επιτροπές, αφού στην πραγματικότητα ο Παυσανίας Λυκουρέζος ήταν ένας πολιτικός εκ πεποιθήσεως κοινοβουλευτικός. Το ίδιο επίμονος υπήρξε εντός και εκτός Βουλής, στην υπεράσπιση θέσεων για τη λειτουργία της Δικαιοσύνης, της δημοκρατίας και των θεσμών. Καθοριστικός υπήρξε ο ρόλος του στην υπεράσπιση πολιτικών. Ο εύστοχος χαρακτηρισμός που του αποδίδει ο συγγραφέας αυτού του τόμου είναι: ένας προοδευτικός συντηρητικός.

Ο τρίτος στη σειρά αυτής της νικηφόρου κι ελπιδοφόρου γενιάς είναι ο Αλέξανδρος Λυκουρέζος, ένας άνθρωπος που κέρδισε με μεγάλο αγώνα ζωής τη θέση του στην «πινακοθήκη των μοναδικοτήτων». Πολλά ήταν τα δύσκολα χρόνια, χρόνια τα οποία διέκοψαν ριζικά την πορεία του, καθώς εν μια νυκτί, με την επιβολή της δικτατορίας, τίναξε στον αέρα όσα είχε χτίσει έως τότε, για να μπει στην παρανομία και να φύγει κυνηγημένος από την Ελλάδα, αυτός ο αστός, ο προσωπικός φίλος τού βασιλιά, ο ουδέποτε αριστερός. Ο προφανής λόγος για τον οποίο τα μέσα ενημερώσεως, κατά καιρούς τουλάχιστον, επικεντρώθηκαν στον Αλέξανδρο Λυκουρέζο, στη δραστηριότητά του και στην προσωπικότητά του είναι ότι η παρουσία του σφράγισε τις περισσότερες από τις μεγάλες δίκες στην Ελλάδα των τελευταίων δεκαετιών. Ομως ένας εξίσου ουσιώδης, αν και πιο απόκρυφος, λόγος για τον οποίο απαιτούνται άλλα αναλυτικά εργαλεία ώστε να γίνει κατανοητός ο Αλέξανδρος Λυκουρέζος είναι ακριβώς το ότι εμπλούτισε αποφασιστικά την εικόνα του δικηγόρου εντός και εκτός των αιθουσών των δικαστηρίων με στοιχεία άγνωστα, αν όχι ξένα, προς αυτή την εικόνα, τουλάχιστον για τα ελληνικά ήθη: της δάνεισε κάτι από το πνεύμα, τα υπαρξιακά ερωτήματα και την ψυχή του Mahler, του Pirandello, του Kafka και του Rimbaud, χωρίς ποτέ να το αντιληφθούν ή, πολύ περισσότερο, να το μάθουν οι άνθρωποι που γέμισαν τις αίθουσες των δικαστηρίων ή οι συντελεστές των δικών. Τα αντίστοιχα ακριβώς εισέφερε και εξακολουθεί να εισφέρει ο Αλέξανδρος Λυκουρέζος και στην αθηναϊκή αστική και μεγαλοαστική ζωή, που είναι κατά κύριο λόγο ανύποπτη και αδιάφορη απέναντι στη σκέψη και στην τέχνη, αλλά γοητεύεται από την υποψία του άγνωστού της ανώτερου αυτού κόσμου, όπως τον πλησιάζει μέσα από τέτοιους ανθρώπους, ικανούς να πατούν ταυτόχρονα στους κατ' αρχήν ασύμβατους κόσμους της πεζής καθημερινότητος και της στοχαστικής ενοράσεως. Αν σήμερα ρωτήσει κάποιος τον Αλέξανδρο Λυκουρέζο ποιος είναι ο μέχρι στιγμής απολογισμός του και εκείνος θελήσει να μιλήσει εκ βαθέων, η απάντηση που θα πάρει μάλλον θα τον ξαφνιάσει, καθώς πίσω της στοιχίζονται τα θεμελιώδη και αντιφατικά στοιχεία του χαρακτήρα του: «Νιώθω ότι μέχρι σήμερα δεν έχω εξαντλήσει όλα όσα θα ήθελα και θα μπορούσα να είχα κάνει».

Το κείμενο συνοδεύει πλήθος φωτογραφιών, δημοσιευμάτων, επίσημων εγγράφων, χειρογράφων κ.λπ. Διαβάζεται σε πολλά επίπεδα και είναι τω όντι συναρπαστικό. Οι προσωπικότητες των πρωταγωνιστών μιας χρυσής γενιάς νομικών αναδεικνύονται και προβάλλονται ανάγλυφα στη συνείδηση του επαρκούς αναγνώστη. Ενδεχομένως, μια περισσότερο μυθιστορηματική βιογραφία θα φώτιζε αυτά τα σημαίνοντα πρόσωπα της δραματικής ελληνικής Ιστορίας από διαφορετικές γωνίες και με καλλιτεχνικότερο τρόπο.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Η Αλίκη στη Χώρα των Αλλων
Φύγε τώρα, κομμωτή κομητών
Με μελαγχολίες καθημερινότητας, φαντασίες και εφηβείες
Μήδεια ή το πάντρεμα του έρωτα με την τρέλα
Το ονειρόδραμα του Πετρούσκα
Αναμνήσεις από τον σπασμένο καθρέφτη
Μουσικών πάθη
Ο Αριστοφάνης και ο Χρήστος Λεοντής
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Περιβάλλον
Γράμμα από το Πάπιγκο για ένα τεράστιο περιβαλλοντικό έγκλημα
Κριτική βιβλίου
Αιώνας δικηγορίας και ιστορίας
Η Αλίκη στη Χώρα των Αλλων
Φύγε τώρα, κομμωτή κομητών
Με μελαγχολίες καθημερινότητας, φαντασίες και εφηβείες
Μήδεια ή το πάντρεμα του έρωτα με την τρέλα
Το ονειρόδραμα του Πετρούσκα
Αναμνήσεις από τον σπασμένο καθρέφτη
Μουσικών πάθη
Ο Αριστοφάνης και ο Χρήστος Λεοντής
Όψεις της ανάγνωσης
Βλέπω τα βιβλία σαν ενιαία αντικείμενα
Προδημοσίευση
Ο Μέγας Αλέξανδρος προ των πυλών των βιβλιοπωλείων / Προδημοσίευση
Συνέντευξη: Γιάννης Βουλτσίδης
Ο καραγκιοζοπαίχτης Γιάννης Βουλτσίδης λέει ...
Κινηματογράφος
Δύο βιβλία για τα 50 χρόνια Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης
Από τις 4:00 στις 6:00
Οι Τσιγγάνοι τραγουδιούνται απ' όλους
Αλλος ένας μάχιμος 65άρης