Έντυπη Έκδοση

Φύγε τώρα, κομμωτή κομητών

Παρουσιάζονται πιο κάτω τρεις ποιητικές ανθολογίες και ένα ποιητικό έργο συνοδεία δοκιμίου. Οι ανθολογίες αφορούν γάλλους δημιουργούς που διαμόρφωσαν σε μεγάλο βαθμό συγκεκριμένες αισθητικές αναζητήσεις στην ελληνική ποιητική σκηνή, ενώ Το Κοράκι και η φιλοσοφία της σύνθεσης του Εντγκαρ Αλαν Πόε υπενθυμίζει μέρος της ποιητικής καταγωγής τους.

Χριστόφορος Λιοντάκης

Ανθολογία Γαλλικής Ποίησης: Από τον Μπωντλαίρ έως τις μέρες μας

εκδόσεις Καστανιώτη, σ. 397, ευρώ 36,75

Συμπληρώνονται φέτος, με την τέταρτη έκδοση της Ανθολογίας Γαλλικής Ποίησης, 20 χρόνια παρουσίας (1η έκδ. 1988) ενός έργου αναφορά για τη γαλλική ποίηση και τη μεταφρασμένη στα ελληνικά παρακαταθήκη της. Οι γάλλοι ποιητές βρέθηκαν τους δύο τελευταίους αιώνες στην εμπροσθοφυλακή πρωτοποριών, που καθόρισαν σε κρίσιμο βαθμό την εξέλιξη τόσο της ευρωπαϊκής όσο και της ελληνικής ποίησης. Ρεύματα όπως ο παρνασσισμός, ο συμβολισμός, ο σουρεαλισμός χωνεμένα μέσα σε κείμενα αντιπροσωπεύονται επαρκώς.

Ο Χριστόφορος Λιοντάκης, με πλούσιο ποιητικό και μεταφραστικό έργο από τα γαλλικά, λειτουργεί, εδώ, πρωτίστως ως ανθολόγος.

Ειδικότερα, από τον Μποντλέρ (1821 -1867) έως τον παρασιωπημένο, ή απλώς εκτός κανόνα, Ιβ Μπερζερέ (γενν. 1948) η Ανθολογία Γαλλικής Ποίησης περιλαμβάνει σε χρονολογική σειρά 60 ποιητές με ποιήματα μεταφρασμένα από 66 έλληνες ομότεχνούς τους. Σημαίνοντες ποιητές της γενιάς τους, οι μεταφραστές, απέβλεπαν σ' έναν διπλό στόχο: να εμπλουτίσουν την ελληνική γραμματεία, και ανακλαστικά, φανερώνοντας τις εκλεκτικές τους συγγένειες, να φωτίσουν το δικό τους έργο. Τέτοιες εύφορες στοχεύσεις υπηρέτησαν: ο Καρυωτάκης, οι Ελύτης, Εμπειρίκος, Κάλας από τη γενιά του '30, οι Βαρβέρης, Λιοντάκης, Φωστιέρης από τη γενιά του '70, οι Πασχάλης, Χατζόπουλος από τη γενιά του '80. Γνώριμος ο θεματολογικός άξονας της ανθολογίας (ύπαρξη, έρωτας, θάνατος), ενδύεται τις απειράριθμες γλωσσικές παρεκβάσεις της φαντασίας.

Ενδεικτικοί στίχοι, αγαπημένοι «Φύγε τώρα, κομμωτή κομητών / Χόρτα στον άνεμο τα μαλλιά σου. / Φωσφορισμούς θ' αφήνουν τα βαθιά σου / άδεια μάτια, φωλιές των ερπετών», Τριστάν Κορμπέρ «Μικρός που πέθανε στ' αστεία», μτφρ. Κ. Καρυωτάκης.

* Η Ανθολογία Γαλλικής Ποίησης προσφέρει απόλαυση και λειτουργεί ως κιβωτός διάσωσης μιας κυρίαρχης, ιστορικής, ποιητικής αλυσίδας. Αν με κάτι μία επόμενη έκδοση θα μπορούσε να εμπλουτιστεί, θα ήταν η συμπερίληψη πειραματικών ποιημάτων της ομάδας του Oulipo1 καθώς και νεαρότερων σύγχρονων ποιητών.

Σκιές στο φως

Apollinair, Baudelaire, Bertrand, De Nerval, Lautreamont, Mallarme, Proust, Verlaine

ανθολ., επιμ., εισ.: Εφη Κορομηλά, μτφρ.: Απ. Γαλιάτσου, Μ. Sklavos, Αλ. Σχοινά, Μ. Ζάχου, Β. Σμπυρούνια, Γ. Μπουγά, Εύα Σαββίδη, Φ. Σωφρονίδου, Κ. Γούλα, εκδ. Νεφέλη, σ. 167, ευρώ 15,07

Η επιλογή οκτώ γάλλων συγγραφέων (οι περισσότεροι με ποιητικό, κυρίως ή αποκλειστικά, έργο) και η μετάφραση εμβληματικών κειμένων τους από εννέα σπουδάστριες-μεταφράστριες του Εργαστηρίου Λογοτεχνικής Μετάφρασης του Γαλλικού Ινστιτούτου Αθηνών αποτελεί την ύλη του βιβλίου. Τι είδους κείμενα; Πεζά ποιήματα και ποιητική πρόζα. Ποιοι συγγραφείς; Σύμφωνα με τα κριτήρια της ανθολόγου, ο Βερλέν, διότι εισήγαγε τον όρο «καταραμένοι ποιητές», ο Μπερτράν, ο Λοτρεαμόν και ο Νερβάλ ως προδρόμοι, τρόπον τινά, του σουρεαλισμού, ο Μποντλέρ για την επιβολή του πεζού ποιήματος, ο Μαλαρμέ διότι χρίστηκε «πρίγκιπας των ποιητών», και ο Προυστ, απλώς, ως πολύ μεγάλος συγγραφέας.

Τι συναντούμε εντός; Ενδεικτικά: Κλίμακες ευαισθησίας του βλέμματος στην Περιπλάνηση της Σκιάς του Απολινέρ. Ψήγματα βιογραφίας και κοινωνικής δυσανεξίας στα δύο διηγήματα του Βερλέν. Την αγριότητα και τον σαρκασμό του εφήβου σε δύο από τα Ασματα του Μαλντορόρ του Λοτρεαμόν. Τη συσσωρευμένη, κοινωνική μνησικακία του Μποντλέρ στις Βολές. Την πλούσια, εσωτερική ζωή που προσφέρει η λογοτεχνία στις Ημέρες Ανάγνωσης του Προυστ. Τη φαντασμαγορία των λέξεων, πέρα από τις ιδέες, στα Ποιητικά Πεζά του Μαλαρμέ. Ονειρα και αλλόκοτες εικόνες στα αφηγήματα του Μπερτράν, παραληρηματικά οράματα σε εκείνα του Νερβάλ.

* Τα εργαστήρια λογοτεχνικής μετάφρασης (Γαλλικό Ινστιτούτο, ΕΚΕΜΕΛ), κυοφορούν και παράγουν τα τελευταία χρόνια ολοένα περισσότερες, επικαιροποιημένες γλωσσικά, μεταφράσεις κλασικών κειμένων.

Πολ Βερλέν

Οι καταραμένοι ποιητές

Ρεμπό, Κορμπιέρ, Μαλαρμέ

επιμ.- μτφρ.: Αλέξης Ζήρας, εκδ. Αιγόκερως, σ. 127, ευρώ 8,40

Οι Καταραμένοι ποιητές [Les poetes maudits, 1884] αποτελούν ένα κλασικό βιβλίο της γαλλικής ποίησης. Συμβολίζει την αποδοχή ορισμένων σπουδαίων κωλόπαιδων αλλά και καινοτόμων ποιητών που με τον βίο τους και τα ποιήματά τους τόλμησαν να αμφισβητήσουν την καθεστηκυία τάξη της κοινότητας και της γραφής: Τριστάν Κορμπιέρ (1845 -1875), Αρθούρος Ρεμπό (1854 -1891), Στεφάν Μαλαρμέ (1842 - 1898) καθώς και ο Πολ Βερλέν (1844 -1896) που έριξε τους προβολείς επάνω τους.

Η ελληνική έκδοση διατηρεί σ' έναν βαθμό τη μορφή του βιβλίου (1884) που ο Βερλεν πρότεινε στον εκδότη Λεόν Βανιέ με την εισαγωγή και τα ενδοκειμενικά σχόλιά του. Επιπροσθέτως, παρατίθενται: σημείωμα του φιλολόγου Ροζέ Πιερό, από έκδοση, πιθανόν, του 1979, παράρτημα με τους Κίτρινες Ερωτες (1875) του Τριστάν Κορμπιέρ και σχόλιο για τον ποιητή τού Αντρέ Μπρετόν. Η επιμέλεια και η μετάφραση είναι του Αλέξη Ζήρα. Συμπεριλαμβάνονται μεταφράσεις των: Δικταίου, Σημηριώτη, Καραβασίλη, Πατριαρχέα, Παναγιωτόπουλου.

Ο Βερλέν παρουσιάζει τον Κορμπιέρ ως «χλευαστή της δόξας, με γλώσσα γεμάτη δύναμη και στίχο που δρα ακαριαία», ενώ ο Μπρετόν (Ανθολογία Μαύρου Χιούμορ) αρκετά αργότερα θα επισημάνει πως «ο Κορμπιέρ είναι ίσως ο πρώτος από καταβολής κόσμου που αφέθηκε στο κύμα των λέξεων πέρα από από κάθε συνειδητή κατεύθυνση». Παρουσιάζει τον Ρεμπό ως «έκπτωτο αγγέλο, μεγαλοφυή, με στίχους γεμάτους Χάρη και Δύναμη», που στο «Μεθυσμένο Καράβι» βρίσκει την ιδεώδη έκφρασή του: «την έξαλλη αυγή που έρχεται σαν σμήνος περιστέρια / κι ό,τι πίστεψεν ο άνθρωπος που είδεν εγώ το 'δα». Τέλος, ο Βερλέν παρουσιάζει τον Μαλαρμέ ως «παραγνωρισμένο εργάτη των γραμμάτων», με ποιήματα γεμάτα «μουσικότητα και χρώμα μεγάλης πυκνότητας», φωτίζοντας, μεταξύ άλλων, το σονέτο του «Ο Τάφος του Εντγκαρ Πόε».

* Ενα πλατύτερο βιβλίο στο μέλλον θα άφηνε ακέραιο το μήκος των στίχων βελτιώνοντας την αισθητική πρόσληψη, ειδικά του σονέτου και της μπαλάντας. Η δραστικότητα του έργου, όμως, παραμένει ζωντανή: εξαγνίζει τους «καταραμένους» ποιητές και υπενθυμίζει ποιητικά επιτεύγματα επί των οποίων ο μοντερνισμός βρήκε τον δρόμο του.

Edgar Allan Poe

Το κοράκι και η φιλοσοφία της σύνθεσης

μτφρ. Τζίνα Πολίτη, εκδ. Αγρα, ευρώ 12,50

Το Κοράκι (1845) και η Φιλοσοφία της σύνθεσης (1846) του Εντγκαρ Αλαν Πόε συνίσταται στο πασίγνωστο ποίημα και στο δοκίμιό του για την τέχνη της συγγραφής, με τη χρήση του πρώτου ως παράδειγμα. Η γραφή του Πόε, πεζογραφήματα αρχικά, μεταλαμπαδεύτηκε στη Γαλλία (1845 - 1865) από τον Μποντλέρ, ο οποίος, επίσης, μετέφρασε τη Φιλοσοφία της σύνθεσης το 1853 (περ. L' Artiste). Τα κείμενα αυτά σφυρηλάτησαν σ' έναν βαθμό τα λογοτεχνικά ζητούμενα του Βερλέν και τις φωτοσκιάσεις εντός των οποίων κατέστησαν διακριτοί οι «καταραμένοι ποιητές».

Τη μετάφραση έχει κάνει η Τζίνα Πολίτη με μεγάλη προσφορά στη θεωρία της λογοτεχνίας και ειδικότερα στην προσέγγιση της αγγλικής γραμματείας.

Το Κοράκι αποτελείται από 108 στίχους χωρισμένους σε 18 ίσες στροφές. Εξιστορεί, στον ρυθμό που δίνουν το τροχαϊκό μέτρο και η πλούσια ομοιοκαταληξία, τον χαμό της αγαπημένης Λενόρ και τον θρήνο του νεαρού εραστή της, ο οποίος οδηγείται στην τρέλα. Συνεχώς ως αντιφωνητής το Κοράκι εισχωρεί και του υπενθυμίζει πικρά «Nevermore» (Ποτέ πια) - τη διασημότερη επωδό της αγγλικής γλώσσας.

Στη Φιλοσοφία της Σύνθεσης ο Πόε ουσιαστικά προκρίνει τη μέθοδο έναντι της αυθορμησίας, ως λογοτεχνικής συνθήκης δημιουργίας, κομίζοντας ως ξεχωριστούς παράγοντες του πετυχημένου τεχνουργήματος την έκταση και την επίδραση στον αναγνώστη. Συγκεγκριμένα, πιστεύει πως η κατάλληλη έκταση ενός έργου συνάδει με τη μικρή φόρμα ή το ποίημα, αφού οφείλει να διαρκεί όσο μια «καθισιά» του αναγνώστη. Σχετικά με την επίδραση [effect] ενθαρρύνει τον συγγραφέα μόνον αφού γνωρίζει, πρωθύστερα, το συναίσθημα που θα επιφέρει το έργο του, να το εμπλουτίζει αναδρομικά με τόνο, ρυθμό, μοτίβα, χαρακτήρες.

* Ο Πόε άφησε με Το Κοράκι ένα κορυφαίο, ποιητικό δείγμα μουσικότητας και στυλιζαρισμένου μυστικισμού. Με τη Φιλοσοφία της σύνθεσης, όμως, τάραξε τις λογοτεχνικές πένες. Αμφισβήτησε την άκριτη εμπιστοσύνη των δημιουργών στις Μούσες και αργότερα, σε ιδιωτική στιγμή, το περιεχόμενο αυτού καθεαυτό του δοκιμίου του ως «μη αυθεντική περιγραφή».

1. Συντομογρ. του Ouvroir du Litterature Potentielle (Εργαστήριο Δυνητικής Λογοτεχνίας), που ιδρύθηκε το 1960 από τον Raymond Queaneau και τον Francois Le Lionnais.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Αιώνας δικηγορίας και ιστορίας
Η Αλίκη στη Χώρα των Αλλων
Με μελαγχολίες καθημερινότητας, φαντασίες και εφηβείες
Μήδεια ή το πάντρεμα του έρωτα με την τρέλα
Το ονειρόδραμα του Πετρούσκα
Αναμνήσεις από τον σπασμένο καθρέφτη
Μουσικών πάθη
Ο Αριστοφάνης και ο Χρήστος Λεοντής
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Περιβάλλον
Γράμμα από το Πάπιγκο για ένα τεράστιο περιβαλλοντικό έγκλημα
Κριτική βιβλίου
Αιώνας δικηγορίας και ιστορίας
Η Αλίκη στη Χώρα των Αλλων
Φύγε τώρα, κομμωτή κομητών
Με μελαγχολίες καθημερινότητας, φαντασίες και εφηβείες
Μήδεια ή το πάντρεμα του έρωτα με την τρέλα
Το ονειρόδραμα του Πετρούσκα
Αναμνήσεις από τον σπασμένο καθρέφτη
Μουσικών πάθη
Ο Αριστοφάνης και ο Χρήστος Λεοντής
Όψεις της ανάγνωσης
Βλέπω τα βιβλία σαν ενιαία αντικείμενα
Προδημοσίευση
Ο Μέγας Αλέξανδρος προ των πυλών των βιβλιοπωλείων / Προδημοσίευση
Συνέντευξη: Γιάννης Βουλτσίδης
Ο καραγκιοζοπαίχτης Γιάννης Βουλτσίδης λέει ...
Κινηματογράφος
Δύο βιβλία για τα 50 χρόνια Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης
Από τις 4:00 στις 6:00
Οι Τσιγγάνοι τραγουδιούνται απ' όλους
Αλλος ένας μάχιμος 65άρης