Έντυπη Έκδοση

Βιβλίο

ΡΩΣΙΑ, ΛΙΓΟ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ

ΛΕΟΝΙΝΤ ΑΝΤΡΕΓΕΦ

«Εκείνος» και «Το κόκκινο γέλιο»

μετάφραση από τα ρωσικά Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ (εκδόσεις Αγρα).

ΓΙΑ ΠΟΛΛΟΥΣ είναι ο «μεγάλος λησμονημένος» της ρωσικής λογοτεχνίας. Στις αρχές του 20ού αιώνα η κριτική εκθείαζε τις νουβέλες του Λεονίντ Αντρέγεφ (1871-1919), ενώ αρκετοί τις θεωρούσαν ανώτερες κι από του Τσέχοφ. Το έργο του μεταφράστηκε νωρίς σε πολλές γλώσσες, αλλά βυθίστηκε στη λήθη μετά το 1917. Ο Γκόρκι, που υπήρξε ανταγωνιστής και φίλος του, έγραφε: «Το ταλέντο του τον εξουσίαζε, τον κατείχε· ήταν βαθιά ριζωμένο μέσα του. Η διαίσθησή του, από την άλλη, ήταν ιδιαίτερα οξυμένη. Η διορατικότητά του για οτιδήποτε άγγιζε τις σκοτεινές πτυχές της ζωής, τις αντιφάσεις της ανθρώπινης ψυχής ή τους αναβρασμούς του ενστίτκου, ήταν μοναδική».

Λάτρης της φύσης αλλά και του αλκοόλ, εκκεντρικός και καταθλιπτικός -μάλιστα έκανε αρκετές απόπειρες αυτοκτονίας- ο Αντρέγιεφ πειραματίστηκε με τη ζωγραφική και τη φωτογραφία, αρχικά με τη λήψη ασπρόμαυρων στερεοσκοπικών φωτογραφιών. Μετά την αποφοίτησή του από τη Νομική Σχολή της Αγίας Πετρούπολης έγινε δικαστικός ανταποκριτής στον «Ταχυδρόμο της Μόσχας», όπου δημοσίευσε και τις πρώτες του νουβέλες.

Αν και είχε προσχωρήσει με ενθουσιασμό στις ιδέες του σοσιαλισμού, τα γραπτά του χαρακτηρίζονται από πνεύμα πεσιμιστικό, ελάχιστα συμβατό με την ιδέα ενός ρόδινου μέλλοντος. Οι νουβέλες και τα θεατρικά του απέκλιναν από τον ρεαλισμό και το συμβολισμό που ήταν σε άνοδο, ενώ με σαρκαστική πικρία αποτύπωσε τη «φρίκη του κόσμου και το παράλογο της ύπαρξης».

Ανάλογο είναι το κλίμα σε αυτές τις δύο νουβέλες που μετέφρασε αριστοτεχνικά από τα ρωσικά η Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ. Το «Κόκκινο γέλιο», που κυκλοφόρησε το 1905, θεωρείται η πιο φιλόδοξη και πειραματική νουβέλα του Αντρέγεφ. Εδώ εμφανίζεται πρώτη φορά «η τραχιά και νευρική, σχεδόν πυρετώδης γραφή, που πολλοί κριτικοί τη θεώρησαν πρόδρομο του εξπρεσιονισμού». Μάλιστα ο Αντρέγεφ ήθελε να εικονογραφήσει το κείμενο με αναπαραγωγές από τη σειρά χαρακτικών του Γκόγια «Τα δεινά του πολέμου».

Το «Κόκκινο γέλιο» αποτελείται από 19 αποσπάσματα και χωρίζεται σε δύο μέρη. Στο πρώτο μέρος ο αφηγητής είναι ένας αξιωματικός του ρωσικού στρατού που πολεμά στη Μαντζουρία, στον καταστροφικό ρωσοϊαπωνικό πόλεμο του 1904. Τραυματίζεται βαριά και επιστρέφει στην οικογενειά του σωματικά αλλά και πνευματικά ανάπηρος. Στο δεύτερο μέρος την αφήγηση αναλαμβάνει ο αδελφός του αξιωματικού. Ο Αντρέγεφ στρέφεται εναντίον του ρωσοϊαπωνικού πολέμου, πιστεύει δε πως οι αποτρόπαιες πράξεις αυτής της νέας μορφής πολέμου μαρτυρούν την υπέρτατη αξαχρείωση μιας κοινωνίας για την οποία ο ίδιος είχε ήδη βγάλει διάγνωση: ασθένεια ανίατη.

Στο αφήγημα «Εκείνος» του 1913 ο συγγραφέας ανοίγει διάλογο με τον Εντγκαρ Αλαν Πόε και το «Στρίψιμο της βίδας» του Χένρι Τζέιμς. Ενας άφραγκος φοιτητής της Πετρούπολης βρίσκει αναπάντεχα δουλειά ως οικοδιδάσκαλος σε ένα απομονωμένο σπίτι, κοντά στη θάλασσα, όπου κυριαρχούν η θλίψη και η μελαγχολία. Ο κύριος του σπιτιού φέρεται παράξενα. Μια του κόρη έχει πνιγεί και η γυναίκα του παίζει πιάνο από κάποιο κλειστό δωμάτιο. Ωσπου εμφανίζεται στον νεαρό φοιτητή «εκείνος», ένα αλλόκοτο, φασματικό πρόσωπο κι αρχίζει το παράξενο παιχνίδι του συγγραφέα με τον ήρωά του, οδηγώντας τον σε παραλήρημα.

«Θέλω με το βιβλίο μου να επηρεάσω τη λογική, τα συναισθήματα, τα νεύρα του ανθρώπου, ολόκληρη τη ζωώδη του φύση», έγραφε το 1891 ο Αντρέγεφ στο ημερολόγιό του. «Θα ήθελα ο άνθρωπος να χλομιάσει από τρόμο διαβάζοντας το βιβλίο μου, να είναι για κείνον κάτι σαν ναρκωτικό, σαν ένας τρομακτικός εφιάλτης, να χάσει τα λογικά του, να με καταραστεί, να με μισήσει, αλλά παρ' όλα αυτά να ολοκληρώσει την ανάγνωση, προτού αυτοκτονήσει. Εχω διάθεση να χλευάσω την ανθρωπότητα, να γελάσω ηχηρά με την ανοησία της, με τον εγωισμό της, με την ευπιστία της».

Μετά την επανάσταση του 1905 ο Αντρέγεφ αναγκάζεται να φύγει με την οικογένειά του για το Βερολίνο, περιπλανιέται στην Ευρώπη και τελικά εγκαθίσταται στη Φιλανδία, όπου δεν παύει να δημοσιεύει κείμενα για τους κινδύνους του μπολσεβικισμού. Το όνειρό του για φυγή στις Ηνωμένες Πολιτείες διέκοψε μια εγκεφαλική αιμορραγία. Πέθανε τον Σεπτέμβριο του 1919 σε ηλικία 48 ετών.

ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΣ ΣΤΗ ΣΚΙΑ ΤΩΝ ΕΛΑΤΩΝ

ΖΑΧΑΡΙΑΣ ΠΑΠΑΝΤΩΝΙΟΥ

«Τα ψηλά βουνά»

(εκδ. Εστία)

ΚΑΠΟΙΑ βιβλία μοιάζουν αναντικατάστατα. Παράδειγμα, τα «Ψηλά βουνά». Οσοι διανύουν την πέμπτη δεκαετία της ζωής τους κι είχαν την τύχη να μάθουν τα πρώτα τους γράμματα μέσα απ' αυτό το διαμαντάκι του Ζαχαρία Παπαντωνίου (1877-1940), ίσως να μη θυμούνται άλλο σχολικό εγχειρίδιο τόσο απολαυστικό στο διάβασμα, τόσο μεστό σε νοήματα, τόσο γήινο και δροσερό. Ομως και τα δικά τους παιδιά, τα εθισμένα στις εικόνες του υπολογιστή τους, έτσι και το πιάσουν στα χέρια τους, θα γοητευτούν. Οπως επισημαίνει ο Ν. Δ. Τριανταφυλλόπουλος στο επίμετρο της νέας, συμπληρωμένης έκδοσης της «Εστίας», «Τα ψηλά βουνά» βρίσκονται μακριά από κάθε ψευτιά: «Η μόνη τους πρόθεση είναι να φέρουν στις ψυχές των εννιάχρονων αναγνωστών τους το θρόισμα των πεύκων και των ελατιών, τα τραγούδι του νερού και τη χαρά μιας αλλιώτικης ζωής. Και όλα αυτά με μια γραφή απόλυτα θελκτική και απροσποίητη, δίχως ίχνος ακαμψίας και διδακτισμού».

Παιδιά πρωταγωνιστούν και στο βιβλίο. Παιδιά που, το καλοκαίρι της αποφοίτησής τους από το δημοτικό, υπό την προτροπή του δασκάλου τους και με τη συγκατάθεση των γονιών τους, περνούν τις καλοκαιρινές τους διακοπές στις κορφές της Ευρυτανίας, μαθαίνοντας τι σημαίνει ομαδική ζωή στην πράξη και τι λαϊκός πολιτισμός, πώς να επιβιώνουν μακριά από τις ανέσεις του σπιτιού, πώς να συντονίζονται με τους ρυθμούς και τις απαιτήσεις της φύσης, πώς να καθυποτάσσουν τους φόβους τους, πώς να διαλέγουν αρχηγό...

«Τα ψηλά βουνά» πρωτοκυκλοφόρησαν ως αναγνωστικό το 1918 στο πλαίσιο της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης επί Βενιζέλου, αλλά τρία χρόνια αργότερα εξοβελίστηκαν κατασυκοφαντημένα από τις τάξεις με επιχειρήματα όπως αυτό: ότι η γραφή του Παπαντωνίου περιέχει «βδελυράς και βωμολόχους αστειότητας, οποίας ασμένως μεταχειρίζονται οι μόρτηδες, οι χασισοπόται, οι λωποδύται και εν γένει οι φαυλόβιοι»! Ως κι η Γαλάτεια Καζαντζάκη, μολονότι δημοτικίστρια κι η ίδια, χαρακτήριζε το κείμενο «αναίσθητο και άψυχο»... Το 1933 και το 1974 «Τα ψηλά βουνά» επανεντάχθηκαν στο εκπαιδευτικό σύστημα, αλλά και πάλι για λίγο. Η αντοχή τους φάνηκε ως εξωσχολικό βιβλίο κυρίως, κι αυτήν την αντοχή επιβεβαιώνει κι η φετινή τους επανέκδοση.

ΝΕΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ

ΧΟΡΧΕ ΜΠΟΥΚΑΪ

«Ο δρόμος της ευτυχίας»

(μετ. Κ. Επισκοποπούλου,

εκδ. Opera)

Η αναζήτηση της ευτυχίας δεν είναι απλώς δικαίωμα ορισμένων αλλά φυσική υποχρέωση όλων, υποστηρίζει ο δημοφιλής συγγραφέας και ψυχοθεραπευτής από την Αργεντινή. Πώς ορίζεται όμως η ευτυχία; Πώς εξασκείται κανείς για να τη γευτεί; Τι ρόλο παίζει η αυτογνωσία για την κατάκτησή της; Στον τέταρτο και τελευταίο τόμο των «Φύλλων πορείας», με το γνώριμο, διαφωτιστικό και συχνά διασκεδαστικό του ύφος, ο Μπουκάι αναζητάει το κλειδί της ισορροπίας ανάμεσα στις προσδοκίες και τα επιτεύγματά μας, με στόχο μια γεμάτη νόημα ζωή.

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΑΙΔΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ

«Παιδί και εκπαίδευση στο μουσείο»

(εκδ. Πατάκη)

Συλλογικός τόμος, επιμελημένος από τη Δέσποινα Καλεσοπούλου, αντιπροσωπευτικός των προβληματισμών για τον σύγχρονο κοινωνικό ρόλο του μουσείου και για το πώς οι εκπαιδευτικές του υπηρεσίες μπορούν να ανταποκριθούν καλύτερα στις ανάγκες και τα ενδιαφέροντα των μικρών και των μεγάλων παιδιών. Μια πλειάδα πανεπιστημιακών, μάχιμων εκπαιδευτικών και μουσειολόγων καταθέτουν τις γνώσεις και τις εμπειρίες τους, απευθυνόμενοι όχι μόνο στους ειδήμονες αλλά και σε κάθε «ψαγμένο» γονιό.

ΤΖΟΝ ΛΕ ΚΑΡΕ

«Ο ποιοτικός φόνος»

(μετ. Ι. Διονυσοπούλου,

εκδ. Καστανιώτη)

Σ' ένα παμπάλαιο, αυτάρεσκο, εκκλησιαστικό κολέγιο, περήφανο για την αυστηρότητα και τις κοινωνικές του διακρίσεις, εντοπίζεται νεκρή η σύζυγος ενός καθηγητή. Το μυστήριο της δολοφονίας της καλείται να εξιχνιάσει ο βετεράνος κατάσκοπος Τζορτζ Σμάιλι, φέρνοντας παράλληλα στο φως όλους τους ανταγωνισμούς και τα μίση που υποβόσκουν κάτω από τη λουστραρισμένη επιφάνεια της σχολής. Το πιο «αστυνομικό» έργο του μετρ του κατασκοπευτικού μυθιστορήματος, που πρωτοεκδόθηκε μισόν αιώνα πριν.

ΕΥΑ ΑΘΑΝΑΣΟΠΟΥΛΟΥ

«Μέλαν σώμα, λευκό»

(εκδ. Διαπολιτισμός)

Μυθιστόρημα αφιερωμένο σ' όσους ενηλικιώθηκαν κατά τη δεκαετία του '80 που επιχειρεί να συνδυάσει τις εφηβικές ερωτικές περιπέτειες της κεντρικής του ηρωίδας με τον κοινωνικό-πολιτικό απολογισμό των χρόνων που ακολούθησαν. Πολιτικός μηχανικός με διδακτορικό στην πολεοδομία από το πανεπιστήμιο του Βερολίνου, η Αθανασοπούλου δίνει την πρώτη της λογοτεχνική απόπειρα, αξιοποιώντας στοιχεία της προσωπικής της διαδρομής και με συχνές αναφορές στην εποχή του Μνημονίου.

ΜΕ ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ

* Τη «Φόνισσα» του Παπαδιαμάντη διαβάζει ο ποιητής Στρατής Πασχάλης αύριο (8 μ.μ.) στον «Ιανό» (Σταδίου 24), με αφορμή την ομώνυμη παράσταση που θα ανέβει στο Θέατρο της Οδού Κεφαλληνίας.

* Στην αίθουσα της Παλαιάς Βουλής οι εκδόσεις Εστία παρουσιάζουν την Πέμπτη (7 μ.μ.) το βιβλίο του Γιώργου Γιαννικόπουλου «Χριστόφορος Στράτος-Ενας ευπατρίδης της πολιτικής».

* Ραντεβού με το κοινό δίνει ο Γιάννης Καλπούζος με την ευκαιρία της έκδοσης του νέου του βιβλίου «Αγιοι και δαίμονες - Εις ταν Πόλιν» (εκδ. «Μεταίχμιο») που παρουσιάζεται την Πέμπτη (8.30 μ.μ.) στο βιβλιοπωλείο «Βιβλιοθήκη» (26ο χλμ. Λ. Μαραθώνος, Ν. Βουτζάς Αττικής).

* Στους μικρούς βιβλιόφιλους απευθύνεται η εκδήλωση που θα γίνει το Σάββατο, στις 12 το μεσημέρι, στον Πολυχώρο Μεταίχμιο (Ιπποκράτους 118), με αφορμή το βιβλίο της Λίνας Μουσιώνη «Ενας ασπρόμαυρος ζωγράφος».

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Στη στήλη
Ατζέντα
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Κινηματογράφος
Ενας Αμερικανός στο Παρίσι
Ο Ρατατούης στον αληθινό κόσμο
«Γάλα» και στην οθόνη
Μουσική
Απέναντι στα ψεύτικα τα λόγια, τα μεγάλα
Υπουργείο Πολιτισμού
Ο πολιτισμός σε εφεδρεία
Φωτογραφία
Οι πειρασμοί του Μεϊπλθορπ
Εικαστικά
Μάθε παιδί μου χρώματα
Συνέντευξη: Χαβιέ Λιμόν
«Η επιτυχία κρίνεται αύριο»