Έντυπη Έκδοση

Οργή ενάντια σε όλα

Εδώ και πολλές δεκαετίες διεθνοποιημένος, ο πολυγραφότατος Φερνάντο Πεσόα, που πρόλαβε να δημοσιεύσει μόνο ένα βιβλίο κατά τη διάρκεια της σύντομης ζωής του (1888-1935), αφήνοντας την τύχη του στους επιμελητές και τους μεταφραστές του, δεν απέκτησε τυχαία την παγκόσμια επιτυχία του.

Πολέμιος της πορτογαλικής και ευρωπαϊκής ποιητικής παράδοσης, ο Πεσόα συνδύασε τη χαμηλότονη, σαφώς αντιλυρική του έκφραση, όπως και την αγάπη του για τον λαϊκό ή τον δημώδη ποιητικό λόγο με μια γενναία υπεράσπιση του φουτουρισμού, που γεννήθηκε στις αρχές του 20ού αιώνα και επηρέασε ποικιλοτρόπως την ιστορία της σύγχρονης τέχνης.

Ο τόμος «Ultimatum. Η ηθική της δύναμης και άλλα σημαντικά κείμενα», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Αρμός», σε μετάφραση, επιλογή, εισαγωγή και σημειώσεις Γιάννη Σουλιώτη, πρόλογο Θάνου Βερέμη και επιμέλεια Ντίνας Σαμοθράκη, μας θυμίζει την καταστατική, θεωρητικά θεμελιωμένη σχέση του Πεσόα με το φουτουριστικό κίνημα, αφού περιλαμβάνει μια διακήρυξη αρχών την οποία συλλαμβάνει και συντάσσει ο ίδιος εν έτει 1917.

Το «Ultimatum», γραμμένο σε υψηλόφωνο και φανερά στρατευμένο τόνο, υπογράφεται όχι από τον Πεσόα, αλλά από τον ετερώνυμό του Alvaro de Campos, που μαζί με τον άλλο του ετερώνυμο, τον Ricardo Reis, θα προβάλουν με άκρατη θέρμη και επιμονή τη φουτουριστική τους πίστη, προετοιμάζοντας την έλευση των πορτογάλων υπερρεαλιστών κατά τη δεκαετία του 1930.

Ο Πεσόα θα λατρέψει στο «Ultimatum» την κατάργηση του λογοτεχνικού κανόνα, θα υμνήσει την οικουμενική δύναμη των μηχανών και του μέλλοντος, θα απαιτήσει την επανίδρυση του πολιτισμού και θα βροντοφωνάξει την ανάγκη για καθιέρωση μιας νέας ευαισθησίας, ζητώντας την πληρότητα της ανθρώπινης ύπαρξης.

Ενας φουτουριστής με βούλα και σφραγίδα. Ενας φουτουριστής, ωστόσο, ο οποίος μόλις απομακρύνεται από τις καταστατικές του δεσμεύσεις (βλ. τα συνοδευτικά κομμάτια που επιλέγει ο μεταφραστής) σπεύδει να περιπέσει σε μεγαλειώδεις αντιφάσεις, συνομιλώντας ενδεχομένως με μια μερίδα του ιταλικού φουτουρισμού.

Σε μια τέτοια τροχιά, ο Πεσόα θα πει πως η Αναγέννηση κατακερμάτισε την αδελφοσύνη των ανθρώπων με τη δημιουργία των εθνών, αλλά θα τοποθετηθεί υπέρ της εθνικής συνέχειας. Θα εναντιωθεί στο χριστιανισμό, αλλά θα προασπίσει την έννοια της αντεπανάστασης, που αποκαθιστά τις διαταραγμένες παραδοχές και αξίες, ενώ δεν θα διστάσει να επιτεθεί στις ιδέες της κοινωνικής δικαιοσύνης και της δημοκρατίας ή να υμνολογήσει σε βαθμό αφελείας τη θαλασσοκράτειρα Πορτογαλία.

Δεν χρειάζεται να δικαιολογήσουμε ή και να πάρουμε πολύ στα σοβαρά τις αντιφάσεις του πολιτικοκοινωνικά ασταθούς και εμφανώς συντηρητικού (έως και αντιδραστικού) Πεσόα. Προσωπικά μου αρκεί το κείμενο του «Ultimatum»: για την ιστορική του σημασία, αλλά και για τη νεανική ορμή, τόλμη και οργή του.

Η μαγεία του Παπατσώνη

Ο Αλέξανδρος Αργυρίου, που έφυγε πλήρης ημερών το περασμένο καλοκαίρι, αφήνοντας πίσω του μιαν ογκώδη γραμματολογική προσπάθεια, αλλά και ένα σημαντικό κριτικό έργο, συγκεντρωμένο κατά καιρούς σε διαφόρους τόμους ή ακόμη διασκορπισμένο σε εφημερίδες και περιοδικά, κυριάρχησε στη μεταπολεμική λογοτεχνική σκηνή, συνδέοντας το όνομά του όχι μόνο με τα πρόσωπα και τα κείμενα της γενιάς του, αλλά και με κάποιους από τους μεσοπολεμικούς ποιητές οι οποίοι άλλαξαν ριζικά τη μοίρα των ελληνικών γραμμάτων.

Στο τομίδιο «Τάκης Παπατσώνης», που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Γαβριηλίδη λίγες ημέρες πριν από τον θάνατό του, ο Αργυρίου εξετάζει την ποίηση ενός τεχνίτη ο οποίος παρά τις πρωτοποριακές καλλιτεχνικές του επιδόσεις δεν κατόρθωσε ποτέ να μπει στο κέντρο των ενδιαφερόντων της συντεχνίας και του κοινού. Το βιβλίο αποτελείται από τρία κείμενα, προερχόμενα από τις δεκαετίες του 1960, του 1970 και του 1980. Και τα τρία δείχνουν με ποιον τρόπο ο Τ. Κ. Παπατσώνης υπηρέτησε και προώθησε τις επιταγές του μοντερνισμού χωρίς αφενός να εγκλωβιστεί στην καθολική του πίστη (που θα μπορούσε να τον οδηγήσει σε μια πρόδηλη στενότητα) και χωρίς αφετέρου να αποβάλει από τον στίχο του τη μυστική γοητεία και χάρη της - ο κριτικός σε ώρες θαυμαστής ευστοχίας και καθαρότητας.

Νέες εκδόσεις

«Τεργέστη.

Η έννοια του πουθενά»

JAN MORRIS

Μετάφραση: Αθηνά Δημητριάδου.

Εκδοτικός Οργανισμός «Πάπυρος».

Η Τεργέστη από την εποχή της αυτοκρατορίας των Αψβούργων μέχρι τα χρόνια της επιβολής του φασισμού, αλλά και του ψυχρού πολέμου. Η Τζαν Μόρις είναι μια από τις σημαντικότερες εκπροσώπους της σύγχρονης ταξιδιωτικής λογοτεχνίας και η «Τεργέστη» της το αποδεικνύει περίτρανα.

«Οι πρωινοί περίπατοι των Βασιλείων Βουλγαροκτόνων»

ΒΑΣΙΛΗΣ Χ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ

Νουβέλα.

Βιβλιοπωλείον της «Εστίας».

Ενας σύγχρονος επιχειρηματίας, που προσπαθεί να γλιτώσει από τη χρεοκοπία, συναντά ένα αγόρι της δεκαετίας του 1950 στη Δράμα, το οποίο παίζει αχαλίνωτα με τη φαντασία του και μεταμορφώνεται άλλοτε σε Ιβανόη και άλλοτε σε Βασίλειο Βουλγαροκτόνο.

«Τι λούκι!»

ΖΑΝ-ΠΑΤΡΙΚ ΜΑΝΣΕΤ

Μυθιστόρημα.

Μετάφραση: Γιάννης Καυκιάς.

«Ελληνικά Γράμματα».

Η εξαφάνιση μιας τυφλής κοπέλας οδηγεί τον Ευγένιο Ταρπόν, ιδιωτικό ντετέκτιβ, που λατρεύει το ουίσκι και διαβάζει με τις ώρες εφημερίδες, σ' ένα ζοφερό σύμπαν: των ναζί, των παραθρησκευτικών οργανώσεων και της χαρτοπαιξίας.

«Η ασθένεια της πεταλούδας»

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ

Εκδόσεις «Αγκυρα».

Κρυμμένα πιστόλια, προαναγγελθέντες θάνατοι και κανόνες που γκρεμίζονται, για να δώσουν τη θέση τους σε καινούριες καταστάσεις. Ενα αστυνομικό μυθιστόρημα που αναζητεί τα εσωτερικά αδιέξοδα και τη μοίρα των ούτως ή άλλως ιδιαιτέρως περίπλοκων ηρώων του.

«Ο Μέγας Αλέξανδρος στη γη των Κελτών.

Ο Δρυΐδης από τη Σιγγιδώνα»

ΒΛΑΝΤΙΣΛΑΒ ΜΠΑΓΙΑΤΣ

Μετάφραση: Μαρία Κεσίνη.

Εκδόσεις «Κέδρος».

Ο μέγας στρατηλάτης συναντά τον Δρυΐδη μιας κέλτικης φυλής κι ο Βλάντισλαβ Μπάγιατς βρίσκει την ευκαιρία να αντιπαραβάλει ερεθιστικά δύο κόσμους και δύο πολιτισμούς.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Στη στήλη
Τυπογραφείο
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Συνέντευξη: Τζορτζ Κλούνεϊ
«Μην παίρνετε τον εαυτό σας πολύ στα σοβαρά»
Κινηματογράφος
Ο φόβος που φέρνει κέρδος
Εγκλημα στον κήπο
Ολοι δικοί μας είμαστε;
22ο Πανόραμα Ευρωπαϊκού Κινηματογράφου
Η Ευρώπη των δέκα
Συνέντευξη: Ατόμ Εγκογιάν
«Αλλο το Ιντερνετ, άλλο οι ανθρώπινες σχέσεις»
Φεστιβάλ ταινιών μικρού μήκους
Δράμα χωρίς κωμωδία
Μουσική
Ο άσωτος Μπάνι και ο Νικ Κέιβ
Οι πατριώτες της πενιάς
Μουσική παράσταση
Σάτιρα με τις μπάντες
Θέατρο
Οι καλύτερες της τάξης τους
Συνέντευξη: Γιάννης Τσίρος
Παράσταση κατά της Αρχής
1ο Διεθνές Φεστιβάλ Θεάτρου Δρόμου
Αμλετ στο Θησείο, Κάρμεν στην Ερμού
Φωτογραφία
Μέσα από τα μάτια των γυναικών
Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών
ΑΣΚΤ: Ζητείται προσωπικό
Εικαστικά
Η Αρ Νουβό επιστρέφει
Βιογραφία
Μια ζωή στο κόκκινο
Εκθεση
Δεν πάμε πλατεία
Βιβλίο
«Η τέχνη κλέπτεται»