Έντυπη Έκδοση

Διαλεκτικές φαντασίες για βιβλία ανέμελων παρατηρητών

**Δημοσθένης Βουτυράς

Το καράβι του θανάτου και άλλες ιστορίες

επιλ. - επιμ.: Βάσιας Τσοκόπουλος

εκδόσεις Τόπος, σ. 160, 13,90 ευρώ

Ο Δημοσθένης Βουτυράς (1872-1958) υπήρξε ένας πρωτοποριακός συγγραφέας και με το έργο του προσπάθησε να κατασκευάσει μια τοιχογραφία της μετασχηματιζόμενης Ελλάδας, από το 1897 μέχρι και την Εθνική Αντίσταση. Παράλληλα με τη λογοτεχνία κοινωνικού προβληματισμού, ο Βουτυράς ασχολήθηκε με ένα είδος λιγότερο γνωστό στα χρόνια εκείνα, τη μαύρη λογοτεχνία, και, ειδικότερα, το αφήγημα τρόμου, που χαρακτηρίζεται από ύφος gothic. Τα διηγήματα που βρίσκονται συγκεντρωμένα σε αυτό το βιβλίο, συντίθεται από εξπρεσιονιστικά στοιχεία, μεταφυσικές υποβολές και ψυχιατρικές κλινικές εικόνες για να φανεί ένας κόσμος πεισιθάνατης αγριότητας.

**Χατούμ Μίλτον

Μια Ανατολή στον Αμαζόνιο

μτφρ.: Σπύρος Παντελάκης

εκδόσεις Αλεξάνδρεια, σ. 204, 14 ευρώ

Η ηρωίδα, μια μοναχική γυναίκα, επιστρέφει στο Μανάους των παιδικών της χρόνων, ένα αστικό κέντρο της Βραζιλίας. Εκεί θα ξανασυναντήσει παλιούς λιβανέζους μετανάστες αλλά και μια σειρά εμβληματικές φιγούρες: τη μακρινή πατρίδα, τη σιωπηλή κόρη, τον άσωτο υιό, τη μεγάλη μητέρα της οικογένειας, τον γερμανό φωτογράφο που αποτυπώνει τη ζωή τους... Η αφήγησή της είναι ένας χείμαρρος εκπλήξεων για τον αναγνώστη, απ' όπου ξεπηδούν οι πιο μύχιες πτυχές ενός εξωτικού κόσμου και μια πολυκύμαντης οικογενειακής ιστορίας. Ενα γοητευτικότατο πεζογράφημα με σπάνια πλαστικότητα ύφους και έντονο λυρισμό, του οποίου η κύρια αρετή είναι η ρυθμική και πεντακάθαρη φράση.

**Σταύρος Αβδούλος

Νίκος Ζαχαριάδης

Μύθος και πραγματικότητα

εκδόσεις Παρασκήνιο, σ. 353, 22 ευρώ

Με αυτό το βιβλίο ολοκληρώνεται η μελέτη του Σταύρου Αβδούλου για το κίνημα του ΕΑΜ και τους αγωνιστές της ΕΑΜικής Αντίστασης. Στα βιβλία Γιατί χάθηκε η νίκη (1994) και Το Φαινόμενο Μακρόνησος (1998) ο συγγραφέας και ΕΑΜίτης αναφέρεται στην πολιτική που ακολούθησε ο Νίκος Ζαχαριάδης από τις 29.5.1945, που επέστρεψε από το στρατόπεδο Νταχάου και ανέλαβε την ηγεσία του ΚΚΕ. Η θέση του Αβδούλου είναι ότι ο Ζαχαριάδης με την αλλοπρόσαλλη πολιτική που ακολούθησε, ενέπλεξε το προοδευτικό κίνημα της χώρας στον Εμφύλιο και προκάλεσε την οριστική συντριβή του.

**David Galula

Ο αντεπαναστατικός πόλεμος

Θεωρία και πρακτική

μτφρ.: Δημήτρης Παυλάκης

εκδόσεις Οδυσσέας, σ. 204, 15 ευρώ

Οι ήττες των δύο υπερδυνάμεων του 20ού αιώνα, των Ηνωμένων Πολιτειών στο Βιετνάμ και της Σοβιετικής Ενωσης στο Αφγανιστάν, κατέδειξαν τα τρωτά σημεία του ανορθόδοξου, μη συμβατικού πολέμου, αποδεικνύοντας περίτρανα πως όταν ο ελαφρά εξοπλισμένος μαχητής έχει τη λαϊκή υποστήριξη και είναι πολιτικά οργανωμένος, το αποτέλεσμα είναι αβέβαιο. Ο David Galula (1919-1967), στρατιωτικός και πολεμικός παρατηρητής, αναλύει τις ιδιομορφίες αυτής της κατηγορίας πολέμου και προτείνει συγκεκριμένες στρατηγικές και τακτικές ενέργειες από τη μεριά του αντεπαναστάτη. Γι' αυτό τον λόγο είναι ένα έργο χρήσιμο, τόσο από τη μεριά του αντεπαναστάτη όσο και από τη μεριά του επαναστάτη.

**Gavin Pretor-Pinney

Οδηγός του ανέμελου παρατηρητή των νεφών

μτφρ.: Μαρία-Αριάδνη Αλαβάνου

εκδόσεις Κέδρος, σ. 416, 22 ευρώ

Η παρατήρηση των νεφών είναι μια άσκοπη, αλλά άκρως αναζωογονητική δραστηριότητα. Μπορεί κανείς κοιτώντας ψηλά να δει τηγανίτες, μαλλιά της γριάς, ιπτάμενους δίσκους, κι ακόμη, τον Αλμπερτ Αϊνστάιν ή τον Μπομπ Μάρλεϊ. Ο συγγραφέας, ιδρυτής της Cloud Appreciation Society (Κοινωνία Εκτίμησης των Νεφών), μέσα από εντυπωσιακές φωτογραφίες, μας συστήνει τα μέλη της «συννεφένιας» οικογένειας, που, ευτυχώς γι' αυτά και για εμάς, διαφέρουν κατ' όψιν.

**Σοφία Κ. Σπανούδη

Στα παλάτια του Χαμίτ Η πραγματικότητα χωρίς θρύλους

μέριμνα-επιμ.: Αλέξιος Σαββάκης

εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου, σ. 270, 18,80 ευρώ

Η Σοφία Σπανούδη (1878-1952), μουσικολόγος, μουσικοκριτικός και πιανίστρια, που σημάδεψε την κοινωνική και πνευματική ζωή της Ελλάδας στα χρόνια του Μεσοπολέμου, έζησε ώς το 1922 στην Κωνσταντινούπολη. Εκεί, χάρη στη μουσική της φήμη, προσκλήθηκε στην αυλή του σουλτάνου Αβδούλ Χαμίτ και της δόθηκε η μοναδική ευκαιρία να ζήσει από κοντά την ατμόσφαιρα του παλατιού. Οι εμπειρίες της καταγράφτηκαν σε αυτό το βιβλίο, που δεν εμμένει μόνον στη νατουραλιστική απεικόνιση της πραγματικότητας, με την αυστηρή εθιμοτυπία, τα χαρέμια, τις επισκέψεις ευρωπαϊκών προσωπικοτήτων, τις συνωμοσίες, τις αντιζηλίες και τα ερωτικά πάθη, αλλά με μεγάλη διεισδυτικότητα σχολιάζει τις κοινωνικές και πολιτικές εξελίξεις και προβάλλει μια τεράστια τοιχογραφία της εποχής. Ενα έργο σπάνιας ομορφιάς, που ξεχωρίζει τόσο για το λογοτεχνικό όσο και για το ιστορικό του ενδιαφέρον.**Γιώργος Ρουσόπουλος

Γνωσιολογία, φιλοσοφία και επιστήμη - Υπό το καθεστώς της παράστασης

εκδόσεις Gutenberg, σ. 416, 28 ευρώ

Από το 1970 και μετά η γνωσιολογία βρίσκεται αντιμέτωπη με δύσκολα ερωτήματα. Ενώ τα ερωτήματα αυτού του κλάδου δεν έχουν αλλάξει από την εποχή του πλατωνικού Θεαίτητου, το ιδιότυπο καθεστώς κάτω από το οποίο τελεί η έννοια της παράστασης κατά τους νεότερους χρόνους έχει επιφέρει σημαντικά αδιέξοδα στις γνωσιοθεωρητικές εξελίξεις, και αυτό εν πολλοίς οφείλεται σε αλλαγές στις σχέσεις φιλοσοφίας και επιστήμης. Τα ερωτήματα: Τι είναι γνωσιολογία; Ποιο είναι το αντικείμενό της; Μπορεί να νοηθεί ως αυτόνομος και διακριτός φιλοσοφικός κλάδος; και Ποιο είναι το μέλλον της; ζητούν άμεση ανταπόκριση. Ο καθηγητής Φιλοσοφίας στην Επιστημολογία, στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, εξετάζει, αναρωτιέται πώς έχει ασκηθεί η φιλοσοφική πρακτική στο γνωσιοθεωρητικό πεδίο από τον 19ο αιώνα και μετά, και με εμβριθή και εμπεριστατωμένο τρόπο σκύβει πάνω στα ζητήματα αυτά.

**Τζούντιθ Μπάτλερ

Λογοδοτώντας για τον εαυτό

μτφρ.: Μιχάλης Λαλιώτης

επιμ.: Αθηνά Αθανασίου

εκδόσεις Εκκρεμές, σ. 228, 18 ευρώ

Η Τζούντιθ Μπάτλερ είναι μία από τις σημαντικότερες θεωρητικούς της εποχής μας και με το έργο της έχει συμβάλει καθοριστικά στην ανάπτυξη και εξέλιξη της φεμινιστικής θεωρίας, της πολιτική φιλοσοφίας και της ψυχαναλυτικής θεωρίας, καθώς και στα πεδία της κοινωνικής και πολιτισμικής κριτικής. Σε αυτό το βιβλίο διερευνά τις έννοιες της ταυτότητας και της ευθύνης, που σχετίζονται με κοινωνικές και ηθικές νόρμες που αμφισβητούνται, συνομιλώντας με ορισμένους από τους διαπρεπέστερους διανοητές της εποχής μας, τον Αντόρνο, τον Φουκό, τον Λεβινάς, τον Λαπλάνς κ.ά. Η θέση που προτείνει είναι να επανεξετάσουμε την ευθύνη σε σχέση με τα όρια κατανόησης του εαυτού.

**Διονύσης Κ. Μαγκλιβέρας

Η αξιοπρέπεια του ανθρώπου - Στοχασμοί σε θέματα των καιρών μας

εκδόσεις Παπαζήση, σ. 186, 10 ευρώ

«Η αξιοπρέπεια αποτελεί καίριο συστατικό του πολιτισμού μιας κοινωνίας, έλλογη αποτίμηση εφαρμογής κανόνων αξιών, είναι ουσιαστικό στοιχείο για τον άνθρωπο, προσωπική υπευθυνότητα απέναντι του εαυτού του, το ωραίο στη ζωή. Η αξιοπρέπεια έχει πραγματολογικό κύρος στην ενδοχώρα του ατομικού ψυχισμού». Εν αντιθέσει με τις έννοιες της ελευθερίας και των ατομικών δικαιωμάτων, η αξιοπρέπεια, παρότι βρίσκεται στη βάση της άσκησης των εννοιών αυτών, καθώς και της λειτουργίας των οικονομικοκοινωνικών συστημάτων, δεν έχει μελετηθεί επαρκώς. Τα 26 δοκίμια του ακαδημαϊκού κοινωνιολόγου, που απαρτίζουν αυτό το βιβλίο, πραγματεύονται την έννοια αυτή σε συσχετισμό με την καθημερινή ζωή της σύγχρονης ελληνικής κοινωνίας, και με θέματα ελευθερίας, ταυτότητας, μεταναστών και επικοινωνίας, μεταξύ πολλών άλλων, που προβληματίζουν τη χώρα μας. Το βιβλίο χωρίζεται σε δύο μέρη. Στο πρώτο, ο συγγραφέας εξετάζει την αξιοπρέπεια με βάση την προσωπική του αίσθηση και προσπαθεί να τη μεταφέρει στην κοινωνική πραγματικότητα «ως λόγο με εσωτερική λογική, που να συμβαδίζει με τον πολιτισμό και τις εξελίξεις του». Στο δεύτερο μέρος, αναπτύσσεται η θέση πως παρότι ζούμε σ' έναν εγωτικό κόσμο, τα κοινωνικά θέματα απαιτούν ολοένα και περισσότερο την προσοχή μας και πως οι λύσεις σε αυτά δεν «έρχονται από αφαιρέσεις, από ιδεολογικές ή άλλες τοποθετήσεις, αλλά αποτελούν καρπό σεβασμού στα πιστεύω τού άλλου, σηματοδοτούν την ελευθερία της επιλογής». Τέλος, όπως τονίζει ο συγγραφέας, τα κείμενα του βιβλίου αυτού αποβλέπουν να ενδυναμώσουν το κοινωνικό ήθος μέσα πάντα από την αξιοπρέπεια, που δεν αντιμετωπίζεται ως κοινωνική συμπεριφορά / ηθικολογία, αλλά «ως διαπροσωπική τιμή, που οδηγεί στην αυτοεπιβεβαιώση και τη συνεργασία».

**Αλέξανδρος Αργυρίου

Τάκης Παπατσώνης

εκδ. Γαβριηλίδη, σ. 224, 12,54 ευρώ

Στον τόμο Νεωτερικοί ποιητές του Μεσοπολέμου (1979, 1990), ο κριτικός Αλέξανδρος Αργυρίου τοποθετεί τον Τάκη Παπατσώνη χρονικά πρώτο, και τεκμηριώνει την άποψη πως ήταν ο πρώτος που έγραψε νεωτερικά ποιήματα, γιατί είχε βαθύτατα την αίσθηση της συμμετρικής εκφοράς του λόγου, που είναι αναγκαία συνθήκη προκειμένου η ποιητική γλώσσα να λειτουργήσει ως αναφορικός παράγοντας. Τα δύο από τα τρία κείμενα αυτού του τομιδίου είναι αναδημοσιεύσεις, που είχαν μάλιστα την έγκριση του ποιητή. Το τρίτο και εκτενέστερο κείμενο ήταν ανέκδοτο, εκτός από ένα απόσπασμα, δημοσιευμένο στο περιοδικό η λέξη.

**Για τα πράγματα που λείπουν

με την Κατερίνα Ζαχαροπούλου

εκδόσεις Αγρα, σ. 328, 19 ευρώ

Δεκαοκτώ κείμενα από δεκαοκτώ καλλιτέχνες, δημιουργούς μουσείων και επιμελητές τέχνης, που προέρχονται από απομαγνητοφωνήσεις τηλεοπτικών εκπομπών στην ΕΤ1, απαρτίζουν τα κεφάλαια αυτού του βιβλίου. Κείμενα που μας μιλάνε απ' ευθείας στην καρδιά και χωρίς τη διαμεσολάβηση της εικόνας. Κείμενα που μας μαθαίνουν πράγματα για μεγάλους δημιουργούς (όπως ο Κώστας Τσόκλης, ο Γιάννης Κουνέλης, ο Χουάν Μουνιόζ, η Γκλεν Λάουρι), τους λόγους που κάνουν τέχνη, ή είναι μέσα σ' αυτήν.

**Μάρτιν Τζέυ

Η διαλεκτική φαντασία

Μια ιστορία της Σχολής της Φρανκφούρτης και του Ινστιτούτου Κοινωνικής Ερευνας, 1923-1950

προοίμιο: Max Hokheimer

πρόλογος, μτφρ.: Φώτης Τερζάκης

εκδ. Αλεξάνδρεια, σ. 384, 30 ευρώ

Η Σχολή της Φρανκφούρτης και η Κριτική θεωρία είναι συγκοινωνούντα δοχεία και η πρώτη δεν μπορεί να κατανοηθεί χωρίς τη δεύτερη. Η Σχολή της Φρανκφούρτης ήταν μια νεο-μαρξιστική κοινωνική θεωρία, που από πολύ νωρίς έδειξε την άρνησή της να συμβιβαστεί τόσο με τον καπιταλισμό όσο και με τον σοβιετικό σοσιαλισμό, προωθώντας εναλλακτικές λύσεις για τη βελτίωση της κοινωνικής πραγματικότητας. Οι επιδράσεις της Σχολής ήταν πολλές η αντιθετικιστική κοινωνιολογία, η ψυχανάλυση, η υπαρξιακή φιλοσοφία, μεταξύ άλλων. Ομως το βασικό στήριγμα της σχολής υπήρξε η κριτική θεωρία που στόχο είχε την αναμόρφωση της κοινωνικής πραγματικότητας μέσω της κριτικής της και αντιτίθετο στις παραδοσιακές (επιστημονικές, θετικιστικές) θεωρίες που λένε μόνο πώς τα πράγματα είναι και όχι πώς οφείλουν να είναι.

Το Ινστιτούτο Κοινωνικής Ερευνας, εντός του οποίου γεννήθηκαν οι ιδέες της Σχολής τής Φρανκφούρτης, προσπάθησε να αναδιαμορφώσει τη διαλεκτική ως μέθοδο. Η διαλεκτική μέθοδος, σύμφωνα με τον Χέγκελ, είναι η τάση της Εννοιας να αρνείται τον εαυτό της ως αποτέλεσμα της εσωτερικής αντίφασης που τη διέπει· η Ιστορία κινείται διαλεκτικά, μέσα από θέσεις και αντιθέσεις (αντιφάσεις), προς τη σύνθεση του παρόντος, πράγμα που σημαίνει πως η Ιστορία για τον Χέγκελ είναι το καθεστώς τής εν τω χρόνω έλλογης πραγμάτωσης της ανθρώπινης ελευθερίας. Αυτή η άποψη αντιμετωπίστηκε σκωπτικά από τους Νεοεγελιανούς, που έβλεπαν σε αυτήν την έμμεση νομιμοποίηση της χριστιανικής θεολογίας και του πρωσικού κράτους, καθώς κι έναν εξεζητημένο τρόπο να προστατευτεί με κάθε κόστος η Εννοια του Απολύτου. Γι' αυτούς η πραγματικότητα του παρόντος ήταν κατά πολύ πιο παράλογη, και σταδιακά, μέσω του Μαρξ, οδηγήθηκαν στην έννοια του διαλεκτικού ματεριαλισμού, που αποδέχεται τη θέση πως οι υλικές και διαλεκτικές αντιφάσεις του καπιταλισμού θα οδηγήσουν αυτομάτως στην άρση του και στην κατάργησή του. Για τους θεωρητικούς της Φρανκφούρτης η υιοθέτηση της διαλεκτικής μεθόδου προϋποθέτει να εφαρμοστεί το σχήμα που προτάσσει στον ίδιο της τον εαυτό. Με αυτό τον τρόπο, αν δηλαδή υπάρξει μια μέθοδος που να «διορθώνει» εσφαλμένες διαλεκτικές ερμηνείες, μπορεί να βελτιωθεί η πραγματικότητα. Ετσι, αντίθετα με τους ορθόδοξους μαρξιστές που προτάσσουν την πράξη, η Σχολή της Φρανκφούρτης υποστηρίζει πως πράξη και θεωρία είναι αλληλένδετες.

Το βιβλίο του Μάρτιν Τζέυ, καθηγητή της Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας, στο Μπέρκλεϊ, Η διαλεκτική φαντασία μελετά το πνευματικό, πολιτιστικό και πολιτικό εγχείρημα που αποτέλεσε τη Σχολή της Φρανκφούρτης, από την ίδρυση του το 1923 στη Γερμανία και τη μετεγκατάστασή το 1934 στις ΗΠΑ μέχρι την επιστροφή του στη Γερμανία το 1950, και είναι μια πολυδιάστατη ανασύνθεση των ιδεών και του έργου σημαντικών φυσιογνωμιών της σύγχρονης σκέψης, όπως ο Αντορνο, ο Μπένγιαμιν, ο Μαρκούζε, ο Φρομ, ο Λόβενταλ, με κύριο άξονα την προβολή του κοινού υπόβαθρου παραδοχών και εννοιών, που διαμεσολαβεί ακόμη και τις πιο αιχμηρές διαφωνίες των πρωταγωνιστών του.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Το σύντομο χρονικό της αιωνιότητας
Οσο διαρκεί μια νύχτα
Τουρισμός στον Αδη
Μέσω του Φρόυντ, πέρα από τον Φρόυντ
Τι θα είχε να πει ο Δάντης σήμερα;
Κλασική μουσική
Ο πάγος πάνω από το σκοτάδι
Από τις 4:00 στις 6:00
Η κόπωση και η επιρροή της στο τραγούδι
Πιστός στις μουσικές ρίζες του
Άλλες ειδήσεις
Διαλεκτικές φαντασίες για βιβλία ανέμελων παρατηρητών
Συνταγές μαγειρικής για γυναίκες συγγραφείς