Έντυπη Έκδοση

Η πτώση του Τείχους και τα αναδυόμενα ταλέντα

Τα όρια μεταξύ τρέλας και ιδιοφυΐας δεν είναι πάντα ευκρινή. Μας το υποδεικνύουν αρκετές μεμονωμένες περιπτώσεις μεγάλων δημιουργών (στα καθ' ημάς τρανταχτό παράδειγμα η περίπτωση του Γιαννούλη Χαλεπά), αλλά και οι κρυφοί ή φανεροί «θησαυροί» των σύγχρονων ψυχιατρικών ιδρυμάτων.

Στο τεράστιο υλικό της έκθεσης του Ζαν Κλερ, «Ταυτότητες-Ετερότητες», το 1995 στην Μπιενάλε Βενετίας, που είχε συγκεντρώσει από ιατρικούς φακέλους και νοσηλευτικά ιδρύματα, κάπου διαφαινόταν και η νόσος του εγκεφάλου αποτυπωμένη στο σώμα.

Εδώ, ωστόσο, όλα φανερώνονται μέσα από το αρχεία της Κλινικής της Χαϊδεμβέργης, στη λογική του σημαντικού γιατρού του Μεσοπολέμου Καρλ Σνάιντερ και στη σαδιστική αντίληψή του περί θεραπείας. Δηλαδή, καταστροφή της «νοσηρής» τέχνης, όρος που επικράτησε σε όλη τη διάρκεια του κλέους του Χίτλερ και κατέστρεψε έργα αριστουργηματικά του γερμανικού εξπρεσιονισμού.

Ο γιατρός, λοιπόν, ο οποίος δεν ήταν σε θέση να διακρίνει οποιοδήποτε συσχετισμό ανάμεσα στις κληρονομικές καταβολές και τον κονστρουκτιβισμό ή τον ντανταϊσμό, κατέστρεψε έργα και ανθρώπους. Ο εθνικοσοσιαλισμός, στην έσχατη βαθμίδα της βίας, με μέσον νοσηρούς ψυχιάτρους, εκρίζωσε την όποια δυσμενή καταβολή ώστε η γερμανική φυλή να αποτελείται μόνο από υψιπετείς και υγιείς ανθρώπους.

Θάλαμοι αερίων

Θανατώνοντας στους θαλάμους αερίων καλλιτέχνες-ασθενείς, όπως ο Πάουλ Γκες, στο χιτλερικό πρόγραμμα εξολόθρευσης της εκφυλισμένης τέχνης και του μαζικού αφανισμού των ασθενών των ασύλων, φτάνουμε στο ζήτημα της «τρελής τέχνης», της Brut Art δηλαδή, όπως διασώθηκε από το σημαντικό καλλιτέχνη Ζαν Ντιμπιφέ αφ' ενός, και στο τελευταίο στάδιο της ανθρώπινης κτηνωδίας του φασισμού αφ' ετέρου.

Η έκθεση της Αθήνας αφορά κυρίως το δεύτερο κομμάτι, την κτηνωδία που ονομάστηκε «Ευθανασία». Αποτελεί έναν τόπο συνάντησης της σύγχρονης ιστορίας της τέχνης, της ψυχιατρικής και της δολοφονίας μέσω της ιδεολογικής εκτροφής. Η Ελληνική Ψυχιατρική Εταιρεία συνεργάστηκε με τη συλλογή Prinzhorn, που παίρνει το όνομά της από τον εμπνευστή της, τον ψυχίατρο και ιστορικό τέχνης Hans Prinzhorn [1886-1933], ο οποίος καταγράφεται ως ο πρωτοπόρος στην ανάδειξη της ουσιαστικής σημασίας που έχει για την ίδια την τέχνη η υψηλής ποιότητας εκφραστικότητα ατόμων που πάσχουν από ψυχικά νοσήματα.

Ο Πρίντζχορν προσέγγισε τη σχιζοφρενική αίσθηση της ύπαρξης, όπως αυτή αποτυπωνόταν στη σύγχρονή του εξπρεσιονιστική τέχνη, πεπεισμένος ότι η κατανόηση της δημιουργικότητας μέσω της τέχνης και κατ' επέκταση η ανθρώπινη ύπαρξη σχετίζεται με την αμεσότητα των εικαστικών διατυπώσεων των ψυχασθενών. Η συμβολή του έγκειται στο ότι συνέδραμε στη διαφορετική κατανόηση και στον ευρύτερο κοινωνικό διάλογο και ότι, εκδίδοντας το 1922 ένα βιβλίο με έργα ασθενών, όχι μόνο αποτύπωσε τη συλλογή του αλλά και την ερμήνευσε, βάζοντάς την στο πλαίσιο της κυρίαρχης κουλτούρας της εποχής.

Η συλλογή αυτή, φευ, εμπλουτίστηκε. Η πτώση του Τείχους, το 1989, έφερε στο φως ένα όγκο υλικού και συνέβαλε στην καλλιτεχνική και ιστορική έρευνα. Οι αριθμοί είναι αμείλικτοι, όπως οι 30.000 ασθενείς μέσα στις 70.000 γυναίκες που δολοφονήθηκαν σε θάλαμο αερίων, όπως τεκμηριώνεται στο βιβλίο-κατάλογο των θυμάτων που πήγαν στους θαλάμους. Τα έγγραφα πλαισιώνουν το περίφημο χειρόγραφο του Αδόλφου Χίτλερ τον Οκτώβριο του 1939 (ημέρα έναρξης του πολέμου), όπου οι αρχηγοί του Ράιχ Μπούλερ και Δόκτωρ (ιατρικής) Μπραντ αναλαμβάνουν το ύψιστο καθήκον να διευρύνουν τις αρμοδιότητες προσδιορισμένων ονομαστικώς ιατρών, ώστε να καταστεί εφικτή η διενέργεια ευθανασίας σε ασθενείς με ανίατα, κατά την ανθρώπινη κρίση, νοσήματα, κατόπιν εκτιμήσεως της κατάστασής τους.

Με την έναρξη του πολέμου, το σώμα του λαού έπρεπε να καθαρθεί για την αποτροπή γέννησης απογόνων με κληρονομικά νοσήματα. Παιδιά και βρέφη που προερχόταν από ασθενείς έπρεπε επίσης να εξαφανιστούν (να κοιμηθούν).

Μεγάλη τέχνη

Η έκθεση χρειάζεται τις αντοχές και το χρόνο σας. Τα έργα είναι εξαιρετικά και οι τυπωμένοι διαφωτιστικοί κατάλογοι αποτελούν τεκμήρια που πρέπει να διαβαστούν.

Αν σκέφτεστε ότι το τετράδιο σχεδίων του ασθενούς Καρλ Μόζερ «Θρήνοι και ερωτικά τραγούδια» [1902] είναι μια σημερινή ελεύθερης διάθεσης έκφραση με το μολύβι, θα συμφωνήσετε ότι η «Φαντασία» του Πάουλ Γκες και τα έργα της Γιοχάνα Αρνολντ αποτελούν δείγματα μιας μεγάλης τέχνης, που δεν διαθέτει ακριβή χρόνο. Και να μιλάμε για το χρόνο, επειδή συμπίπτει με το μεγάλο έγκλημα. *

Εδώ & εκεί

ΒΡΑΒΕΙΟ ΔΕΣΤΕ εν όψει αλλά και βραβείο εικαστικών ανήγγειλε το Μουσείο Ηρακλειδών. ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ για την εξαγωγή των Ελλήνων καλλιτεχνών να δούμε πότε θα επιβραβευθεί.

ΚΑΛΑ να φτάσει στα ύψη το «Absraktes Bild» του Γκέρχαρντ Ρίχτερ στη δημοπρασία της περασμένης βδομάδας του οίκου Sotheby's στο Λονδίνο (8 εκατ. 600 χιλιάδες ευρώ), αλλά και οι ηλιόσποροι του Αϊ Βέι Βέι; Εκατό κιλά σπόρους πορσελάνης είχε η εγκατάσταση που έφτασε στα 500.000 ευρώ, δηλαδή κάπου 4 ευρώ ο σπόρος.

ΚΑΤΑΛΑΒΑΙΝΕΙ κανείς γιατί η Tate Modern, έπειτα από μια εβδομάδα ανοιχτής και απτικής σχέσης του κοινού με το έργο, έβαλε «φράχτη». Εκείνο που έχει σημασία στο έργο του Κινέζου καλλιτέχνη είναι η έννοια του κάθε πορσελάνινου σπόρου, το χωριό (πρώην αυτοκρατορικό εργαστήριο πορσελάνης) στο οποίο έδωσε δουλειά και η ανυπακοή του ίδιου απέναντι στο σύστημα εξουσίας.

ΣΤΟ σαλόνι του νεοαστού οι σπόροι σίγουρα χάνουν τη σημασία τους. Εκτός και αν ο αγοραστής αγοράσει και την ταινία που συνοδεύει την έκθεση στην Tate, ώστε να αιτιολογεί πλήρως το απόκτημα.

ΣΤΑ χρόνια της ύφεσης τα χρήματα αλλάζουν τσέπες και οι νέοι πλούσιοι χρειάζονται την τέχνη για να ολοκληρωθεί το νέο τους image.

ΘΥΜΗΘΕΙΤΕ το ιαπωνικό μπουμ στην ευρωπαϊκή αγορά της τέχνης στη δεκαετία 1990 και τις πωλήσεις των ίδιων έργων δέκα τόσα χρόνια αργότερα, όταν άρχιζε η περίοδος των ισχνών αγελάδων για κάποιους μεγάλους χρηματιστές της αλλοδαπής.

ΠΟΛΥ σημερινή άποψη το supermarket Art Fair της Στοκχόλμης, μια διεθνής έκθεση που διαχειρίζονται οι ίδιοι οι καλλιτέχνες. Από την Ελλάδα συμμετέχουν αρκετοί νέοι και μεσαίας γενιάς καλλιτέχνες υπό την αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία Lo and Behold με έδρα την Αθήνα.

ΠΡΟΣ ανώνυμους αποστολείς ειδήσεων και σχολίων: αγαπητοί φίλοι, οι ανώνυμες καταγγελίες δεν λαμβάνονται υπ' όψιν από τη στήλη. Και, φυσικά, δεν αναπαράγονται ούτε κοινοποιούνται

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Εικαστικά
Σχετικά θέματα: Εικαστικά
Εικαστικός πόλεμος στους τοίχους της πόλης
Μπουρζουά διά χειρός Εϊμιν
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Εικαστικά
Εικαστικός πόλεμος στους τοίχους της πόλης
Μπουρζουά διά χειρός Εϊμιν
Η πτώση του Τείχους και τα αναδυόμενα ταλέντα
Συνέντευξη: Ασγκάρ Φαραντί
Μας λογοκρίνουν ακόμα και οι θεατές
Θέατρο
Παραμύθια που γυαλίζουν στο σκοτάδι
Χορογραφώντας το κενό
«Γέρασα και ακόμα με φοβούνται»
Συνέντευξη: Σταύρος Πετσόπουλος
«Με ενοχλούν τα τύπου καλά βιβλία»
Ερευνα: Η κρίση στον μουσικό χώρο
Κι η νύχτα τρίζει, σε ξενιτεύει
Κομικςοδρόμιο
«The Cape»: μια νέα τηλεοπτική σειρά
Κολατσιό παρέα με τον Σούπερμαν