Έντυπη Έκδοση

Τα διηγήματα κατοικούνται από μουρμουρητά και ψιθύρους

Χουάν Ρούλφο, Ο κάμπος στις φλόγες

διηγήματα, μτφρ.: Εφη Γιαννοπούλου, εκδόσεις Πατάκη

Ο Χουάν Ρούλφο είναι ένας απ' αυτούς τους συγγραφείς που τους ακολουθεί ένας μύθος. Με δύο μόνο, ολιγοσέλιδα, βιβλία, τη συλλογή διηγημάτων Ο κάμπος στις φλόγες και το μυθιστόρημα Πέδρο Πάραμο, και παρά τα 31 χρόνια λογοτεχνικής σιωπής που τα ακολούθησαν, κατάφερε να κατακτήσει μια σημαντική θέση τόσο στην ισπανόφωνη όσο και στην παγκόσμια λογοτεχνία. Δεν είναι τυχαίο που ο Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες έγραψε για το έργο του: «Δεν είναι περισσότερες από 300 σελίδες, αλλά είναι σχεδόν τόσες, και νομίζω πως θα έχουν την ίδια διάρκεια με τις σελίδες που έχουν διασωθεί από τον Σοφοκλή».

Ποιος είναι όμως ο Χουάν Ρούλφο; Γεννήθηκε το 1917, στην επαρχία του Χαλίσκο, έζησε στα παιδικά του χρόνια την επανάσταση των Κριστέρος, κατά τη διάρκεια της οποίας δολοφονήθηκε ο πατέρας του και ξεκληρίστηκε σχεδόν ολόκληρη η οικογένειά του. Αυτός ο άγριος, φτωχός τόπος, ο ρημαγμένος από τον εμφύλιο, είναι το κέντρο της γραφής του. Και η επιθυμία του να εισαγάγει στη λογοτεχνία τη ζωή και τη γλώσσα των χωρικών της ιδιαίτερης πατρίδας του είναι ένα εγχείρημα που υπερβαίνει τα όρια της ηθογραφίας και του τοπικού φολκλόρ και τον φέρνει πιο κοντά σε συγγραφείς όπως ο Τζόις ή ο Φόκνερ.

Το έργο του είναι ένα βήμα -μεγάλο και πολύ σημαντικό- που πατά στην παράδοση του μεξικανικού μυθιστορήματος της επανάστασης, για να τη συνδέσει όμως με τον μοντερνισμό και να γίνει πρόδρομος του ρεύματος της λατινοαμερικανικής σκέψης, που έμεινε γνωστό με το όνομα «φιλοσοφία του αμερικανικού ή του μεξικανικού».

Τα 17 διηγήματα της συλλογής Ο κάμπος στις φλόγες είναι οι πρώτες απόπειρες του συγγραφέα τους, ένα είδος εργαστηρίου που θα τον οδηγήσει στο αριστούργημά του, το Πέδρο Πάραμο. Αλλωστε και ο ίδιος δήλωσε, εκ των υστέρων, πως τα διηγήματα υπήρξαν ένας τρόπος για να προσεγγίσει το μυθιστόρημα, που η ιδέα του προϋπήρχε στο μυαλό του. Βρίσκουμε πράγματι σ' αυτά όλους τους τόπους και τις θεματικές του. Η επαρχία του Χαλίσκο, ο εμφύλιος πόλεμος των Κριστέρος, η καθημερινή ζωή των χωρικών, η στείρα και εγκαταλειμμένη γη, η μετανάστευση, η εκδίκηση, η αιμομιξία, η ανθρώπινη οδύνη, ο θάνατος, συχνά βίαιος και ξαφνικός, η συλλογική φωνή της κοινότητας ζωντανεύουν σ' αυτές τις σύντομες αφηγήσεις δημιουργώντας ένα μοναδικό σύμπαν, όπου η ποίηση συναντά την προφορικότητα, το πραγματικό ανοίγεται στο εξωπραγματικό, ένα σύμπαν στοιχειωμένο από μια μεταφυσική της απελπισίας. Τα διηγήματα κατοικούνται από πολλές φωνές, από μουρμουρητά και ψιθύρους, πιο σπάνια από κάποια κραυγή, κάποια πολεμική ιαχή, που κι αυτή, όμως, πνίγεται στο τέλος. Και το επίτευγμα του Ρούλφο είναι ότι με τα πιο γνήσια υλικά του τοπικού καταφέρνει να μιλήσει για το οικουμενικό, για την υπαρξιακή αγωνία και την απόγνωση κάθε ανθρώπου.

Αυτά τα στοιχεία θα εξελίξει και στο μυθιστόρημα, του οποίου το αταξινόμητο ύφος, ο συνδυασμός ποίησης και λαϊκής γλώσσας, η χαλαρή δομή, η έλλειψη ενός πυρήνα, στον οποίο να συγκλίνει όλη η ιστορία, θα δημιουργήσουν μια σημαντική τομή στη μεξικανική και γενικότερα στην ισπανόφωνη λογοτεχνία και θα επηρεάσουν βαθιά την επόμενη γενιά των λατινοαμερικανών συγγραφέων.

Ισως το πιο εντυπωσιακό για τον μεταφραστή ή τον ισπανόφωνο αναγνώστη του Ρούλφο να είναι η τελειότητα της γλώσσας του, όπου τίποτα δεν φαίνεται τεχνητό, ούτε η λαϊκή λαλιά των ηρώων του, προφανώς κατασκευασμένη, αν και από γνήσια υλικά, ούτε η ποιητική γλώσσα του αφηγητή, και όπου σχεδόν δεν μπορείς να φανταστείς πως κάτι θα μπορούσε να ειπωθεί διαφορετικά, πως μια λέξη θα μπορούσε να παραλειφθεί ή να προστεθεί. Μια γλώσσα με αόρατες τις ραφές της, αδιαπέραστη σχεδόν στην απόπειρα μετάφρασής της, που αφήνει πάντα μια αίσθηση ανικανοποίητου, μια επιθυμία να επιστρέψεις και να αναμετρηθείς ξανά μαζί της.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Ο κοντούλης και ο βαρύς
Ατιμες τιμές για έναν σπάνιο συγγραφέα
«Φύσις κρύπτεσθαι φιλεί»
Μια θεατρική «ξένη γλώσσα»
Επιστολές, δισταγμοί και πτώσεις δίπλα μας
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Ο κοντούλης και ο βαρύς
Ατιμες τιμές για έναν σπάνιο συγγραφέα
«Φύσις κρύπτεσθαι φιλεί»
Μια θεατρική «ξένη γλώσσα»
Επιστολές, δισταγμοί και πτώσεις δίπλα μας
Τα διηγήματα κατοικούνται από μουρμουρητά και ψιθύρους
Από τις 4:00 στις 6:00
Ατλαντίς, μια διαρκής αναζήτηση
Οι σύγχρονοι κιθαρίστες τού οφείλουν πολλά
Αφανής αναγνώστης
«διά του νοός αναγινώσκων»
Λογοτεχνία
Η ανθοδέσμη
Παπαγάλοι στον αστικό ουρανό
Συνταγές επιβίωσης σε αραβόφωνους καιρούς
Ο χρόνος του μυθιστορήματος είναι μια μέρα
Μια χαρτογράφηση του ντόπιου μηδενισμού
Το εγχείρημα της χειραφέτησης του πνεύματος στον αιώνα του Διαφωτισμού
Άλλες ειδήσεις
Ο Μανώλης Ρασούλης με αξιοπρέπεια και ελευθερία