Έντυπη Έκδοση

Επιστημονικά βιβλία για διανοητικές αποδράσεις από την πεζή καλοκαιρινή μας πραγματικότητα

Η επιστήμη με μπικίνι ή τόπλες

Παρουσιάζουμε μερικά από τα πιο αξιόλογα επιστημονικά βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα, γιατί πιστεύουμε ότι σε χαλεπούς καιρούς αποτελούν το καλύτερο δώρο που θα μπορούσε να προσφέρει κανείς στον εαυτό του ή στους φίλους του. Είτε με μπικίνι, δηλαδή με αυστηρό, τυπικά επιστημονικό τρόπο γραφής, είτε τόπλες, δηλαδή με πιο ανάλαφρο και οικείο λόγο, τα βιβλία αυτά μάς υπόσχονται κάποιες άκρως αναζωογονητικές «αποδράσεις» από την ασφυκτική και ιδιαίτερα βαριά ατμόσφαιρα του φετινού καλοκαιριού.

Claude Levi-Strauss Δομική ανθρωπολογία

ΜΤΦΡ.: Θεόδωρος Παραδέλλης Εκδ. «ΚΕΔΡΟΣ», ΣΕΛ. 488

Από καιρό περιμέναμε την ελληνική μετάφραση αυτού του κλασικού επιστημονικού συγγράμματος. Πρόκειται για προσωπική ανθολόγηση των σημαντικότερων θεωρητικών κειμένων του Γάλλου ανθρωπολόγου Claude Levi-Strauss, αρκετά από τα έργα του οποίου έχουν ήδη μεταφραστεί στα ελληνικά (Θλιβεροί τροπικοί, Ανθρωπολογία και μύθος, Ο δρόμος της μάσκας κ.ά.).

Στις σελίδες του βιβλίου, έξοχα μεταφρασμένου από τον Θεόδωρο Παραδέλλη, ο αναγνώστης θα βρει την πεμπτουσία της δομικής προσέγγισης στην ανθρωπολογική σκέψη, η οποία και θεωρείται η μεγαλύτερη συνεισφορά αυτού του στοχαστή στη σύγχρονη σκέψη. Με τις πολυετείς επιτόπιες έρευνές του σε φυλές της Βραζιλίας, ο Levi-Strauss υπήρξε από τους πρώτους ανθρωπολόγους οι οποίοι, κατά την περίοδο του Μεσοπολέμου, αμφισβήτησαν τη μέχρι τότε κυρίαρχη -αλλά και εντελώς εσφαλμένη- αντίληψη των δυτικών ανθρώπων ότι οι «πρωτόγονες» φυλές των «αγρίων» στερούνται δημιουργικής φαντασίας και πολιτισμού και ότι η ζωή τους περιορίζεται στην ικανοποίηση των αμιγώς ζωικών τους αναγκών.

Τελικά, αυτό που επιτυγχάνει ο κορυφαίος Γάλλος στοχαστής με αυτά τα δοκίμιά του είναι να σκιαγραφήσει το πεδίο έρευνας της ανθρωπολογίας ως αυστηρής επιστήμης.

Jamie Ward Ο βάτραχος που κόαζε μπλε

ΜΤΦΡ.: Γιώργος Καλομοίρης Εκδ. «ΠΕΔΙΟ», ΣΕΛ. 222

Πώς είναι δυνατόν πολλοί άνθρωποι να αντιλαμβάνονται έναν ήχο ως χρώμα, όπως ο μικρός Εντγκαρ, ένας από τους ήρωες αυτού του βιβλίου, ο οποίος «έβλεπε» μπλε το κόασμα ενός βατράχου και κόκκινο το τερέτισμα ενός τριζονιού; Η σύγχρονη επιστήμη περιγράφει ως «συναισθησία» το αξιοπερίεργο φαινόμενο όπου ένα συγκεκριμένο αισθητηριακό ερέθισμα (π.χ. ακουστικό) προκαλεί απροσδόκητα την εμπειρία ενός άλλου ερεθίσματος (π.χ. οπτικού).

Τέτοιες απρόσμενες αναμείξεις αισθημάτων, όπως εξηγεί αυτό το πολύ ενδιαφέρον βιβλίο, δεν είναι καθόλου σπάνιες ή αφύσικες, ενώ η επιστημονική διερεύνησή τους συμβάλλει σημαντικά στη βαθύτερη κατανόηση των αόρατων νευρολογικών προϋποθέσεων όλων των αισθητηριακών μας εμπειριών. Γραμμένο από έναν κορυφαίο ειδικό στην έρευνα της συναισθησίας, το βιβλίο αποτελεί μια απολαυστική και επωφελή περιήγηση στον μαγικό κόσμο των αισθήσεων και των αισθητηριακών «αποκλίσεων». Ενα αναγνωστικό ταξίδι, που με τρόπο συστηματικό μάς υποχρεώνει να απαλλαγούμε από πολλές εσφαλμένες, αν και εξαιρετικά επίμονες, προκαταλήψεις μας σχετικά με τον τρόπο που λειτουργούν οι αισθήσεις μας. Τέλος, αξίζει να σημειωθεί ότι την ελληνική μετάφραση του βιβλίου επιμελήθηκαν άψογα η δρ Αργυρώ Βατάκη και η δρ Σταυρούλα Σαμαρτζή, οι οποίες και έγραψαν έναν ιδιαίτερα κατατοπιστικό πρόλογο για την ελληνική έκδοση.

Georgia L. Irby-Massie & Paul Τ. Keyser Η ελληνική επιστήμη στην ελληνιστική εποχή

ΜΤΦΡ.: Θεοδώρα Δαρβίρη Εκδ. «ΕΝΑΛΙΟΣ», ΣΕΛ. 711

Το βιβλίο είναι ένα πολύτιμο και πλήρες ανθολόγιο του επιστημονικού έργου των αρχαίων Ελλήνων φυσικών φιλοσόφων που έδρασαν μετά τον θάνατο του Αριστοτέλη, δηλαδή κατά την ελληνιστική εποχή. Μια ιστορική εποχή πολυτάραχη αλλά και εξαιρετικά δημιουργική όσον αφορά την ανάπτυξη των θετικών επιστημών: μαθηματικά, αστρονομία, αστρολογία, αλχημεία, γεωγραφία, μηχανική, οπτική, υδροστατική, βιολογία, ιατρική, ψυχολογία. Εκτός από την εκτενή εισαγωγή των συγγραφέων και την πολυσέλιδη βιβλιογραφία, το κάθε ένα από τα κεφάλαια του βιβλίου καλύπτει ό,τι γράφτηκε εκείνη την εποχή για κάθε μια από αυτές τις επιστήμες.

Οι συγγραφείς αυτού του πολύτιμου ανθολόγιου αποφάσισαν λοιπόν να συγκεντρώσουν, να μεταφράσουν και να σχολιάσουν σε έναν τόμο όλα τα σωζόμενα αποσπάσματα από το έργο τριάντα και πλέον αρχαίων επιστημόνων. Κατ' αυτό τον τρόπο, προσφέρουν σε κάθε σύγχρονο αναγνώστη τη δυνατότητα να διαπιστώσει την εντυπωσιακή ανάπτυξη της επιστημονικής γνώσης κατά την ελληνιστική εποχή. Πράγματι, στη διάρκεια της ύστερης αρχαιότητας η επιστημονική σκέψη και μέθοδος παρουσίασε τόσο μεγάλη ανάπτυξη, ώστε αρκετοί σύγχρονοι ιστορικοί της επιστήμης κάνουν λόγο για μια «λησμονημένη επιστημονική επανάσταση», η οποία σκοπίμως υποβαθμίζεται από την επίσημη Ιστορία προς όφελος της πολύ μεταγενέστερης επιστημονικής επανάστασης που έλαβε χώρα στη Δύση κατά τον 17ο αιώνα.

Davey Winder Ο δικτυωμένος εαυτός: ποιος πραγματικά είσαι online;

ΜΤΦΡ.: Βασίλειος Δρόλιας Εκδ. «ΤΟΠΟΣ», ΣΕΛ. 324

Ο συγγραφέας αυτού του χρήσιμου και καλογραμμένου βιβλίου, πολυβραβευμένος Βρετανός δημοσιογράφος και γνωστός θεωρητικός της εικονικής ζωής, διερευνά τις περίπλοκες και συχνά σχιζοειδείς σχέσεις ανάμεσα στον ψηφιακό και τον πραγματικό εαυτό των ατόμων που «ζουν» ένα πολύ μεγάλο μέρος της ζωής τους στην εικονική πραγματικότητα του Διαδικτύου.

Εξετάζοντας τις πρωτοφανείς δυνατότητες που μας ανοίγει η νέα εικονική μας ταυτότητα, ο Winder δεν παραλείπει να τονίσει τα παράδοξα, τους κινδύνους και τις ενίοτε οδυνηρές εκπλήξεις που μας επιφυλάσσει. Ετσι, διερευνά ασυνήθιστα ερωτήματα όπως: τι σημαίνει να ερωτευτεί κανείς κάποιον που δεν τον έχει συναντήσει ποτέ και τι συμβαίνει όταν συγκρούεται η εικονική πραγματικότητα με τον πραγματικό κόσμο;

Παρουσιάζοντας πλήθος παραδειγμάτων-παθημάτων, το βιβλίο αποτελεί έναν ιδιαίτερα χρήσιμο και διασκεδαστικό ταξιδιωτικό οδηγό που μας ξεναγεί στον κάθε άλλο παρά αθώο κόσμο της νέας εικονικής μας ζωής. Μια εικονική ζωή που επιφυλάσσει πολύ δυσάρεστες εκπλήξεις σε όποιον αφελή χρήστη του Διαδικτύου περιφρονεί τους κανόνες ή αγνοεί τους κινδύνους και τις αόρατες παγίδες που κρύβει.

Angel Gordo-Lopez & Ian Parker (επιμ.) Κυβερνοψυχολογία

ΜΤΦΡ.: Βασιλική Γαλάνη Εκδ. «ΠΑΠΑΖΗΣΗ», ΣΕΛ. 334

Πώς επηρεάζει τη ζωή των ανθρώπων η σύγχρονη ψηφιακή τεχνολογία; Πώς η καθημερινή και πολύωρη «εγκατάσταση» στο εικονικό σύμπαν του Διαδικτύου αλλοιώνει τις φυσικές βιο-ψυχολογικές αντιδράσεις, τον τρόπο σκέψης και συνεπώς τις κοινωνικές σχέσεις των χρηστών; Σε αυτά τα καυτά ερωτήματα προσπαθεί να απαντήσει αυτό το εξαιρετικά ενδιαφέρον βιβλίο. Πρόκειται για ένα συλλογικό έργο, που συγκεντρώνει 14 επιστημονικές μελέτες ειδικών από τους πιο διαφορετικούς κλάδους (ψυχολογία, κοινωνιολογία, φιλοσοφία).

Ολοι οι ερευνητές που συμμετέχουν στο βιβλίο αναγνωρίζουν ότι σήμερα είναι απαραίτητη όχι η σύσταση ενός ακόμη εξειδικευμένου ερευνητικού κλάδου, αλλά μια διεπιστημονική αντιπρόταση στην αυστηρά οριοθετημένη και επιμελώς περιχαρακωμένη μελέτη αυτών των σύνθετων τεχνοεπιστημονικών και ταυτόχρονα κοινωνικών φαινομένων. Σε πλήρη αντίθεση λοιπόν με την κυρίαρχη αμερικανική προσέγγιση, που βλέπει την κυβερνοψυχολογία ως την «επιστήμη της συμπεριφοράς στο Διαδίκτυο», οι μελέτες που περιλαμβάνονται σε αυτό τον τόμο προάγουν και θεμελιώνουν τη νομιμότητα αλλά και την αναγκαιότητα μιας εναλλακτικής «κριτικής κυβερνοψυχολογίας». Την επιστημονική επιμέλεια και την εισαγωγή της ελληνικής έκδοσης ανέλαβε η επιφανής καθηγήτρια ψυχολογίας Μπετίνα Ντάβου.

Γιάννης Μανέτας Τι θα έβλεπε η Αλίκη στη χώρα των φυτών

Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, ΣΕΛ. 365

Γιατί η κίνηση είναι περιττή στα φυτά; Πώς κάνει σεξ και πώς αμύνεται ένας φυτικός οργανισμός; Γιατί μερικά φυτά είναι πρακτικώς αθάνατα και τι σημαίνει βιολογικά ότι μπορούν να δημιουργούν καθημερινά κλώνους; Με ποιον τρόπο τα φυτά μπορούν να εκμεταλλεύονται μια ανεξάντλητη πηγή ενέργειας όπως ο Ηλιος και πώς καταφέρνουν να ρυθμίζουν τη σύσταση της γήινης ατμόσφαιρας, τους υδρολογικούς κύκλους και τελικά το κλίμα του πλανήτη μας, καθιστώντας τον κατάλληλο να φιλοξενεί ζωή;

Αυτά είναι μερικά από τα ερωτήματα στα οποία επιχειρεί να απαντήσει -με τρόπο απολύτως κατανοητό αλλά και εξαντλητικό- αυτό το γοητευτικό βιβλίο. Ο συγγραφέας, καθηγητής Φυσιολογίας των Φυτών στο Πανεπιστήμιο Πατρών, κατάφερε να απαλλαγεί από κάθε βαρετή ακαδημαϊκή προσέγγιση χαρίζοντας στους αναγνώστες του ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον, προσωπικό και απρόσμενα ευχάριστο ανάγνωσμα. Διαβάζοντας το βιβλίο του Γιάννη Μανέτα συνειδητοποιεί κανείς ότι «τα φυτά δεν είναι καθόλου οι απλούστεροι οργανισμοί πάνω στη Γη, είναι απλώς διαφορετικοί». Και ασφαλώς κάνουν λάθος όσοι τα θεωρούν τις απλούστερες και λιγότερο ευφυείς μορφές ζωής.

George Johnson Τα δέκα πιο όμορφα πειράματα

ΜΤΦΡ.: Γιώργος Μπαρουξής Εκδ. «ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ», ΣΕΛ. 244

Το πείραμα, δηλαδή ο συστηματικός και εμπειρικός έλεγχος ακόμη και της πιο παλαβής επιστημονικής υπόθεσης, είναι ό,τι πρωτίστως διαφοροποιεί τον επιστημονικό τρόπο σκέψης από τους άλλους τρόπους σκέψης (φιλοσοφικό, θρησκευτικό, καλλιτεχνικό) που έχει επινοήσει ο άνθρωπος για να δώσει κάποιο νόημα στην ύπαρξή του και στον κόσμο που τον περιβάλλει. Ποια είναι, ωστόσο, τα δέκα ομορφότερα πειράματα στην ιστορία της επιστήμης;

Στο ερώτημα αυτό επιχειρεί να απαντήσει αυτό το γοητευτικό βιβλίο, γραμμένο από έναν διάσημο Αμερικανό επιστημονικό δημοσιογράφο και πανεπιστημιακό δάσκαλο της επιστημονικής γραφής.

Στις σελίδες του παρελαύνουν μερικοί από τους πρωτεργάτες της επιστημονικής σκέψης και κυρίως τα ιδιοφυή πειραματικά «κόλπα» που επινόησαν για να επιβεβαιώσουν την αλήθεια των απίστευτων επιστημονικών τους οραμάτων.

Από τον Γαλιλαίο μέχρι τον Νεύτωνα και από τον Γουίλιαμ Χάρβεϊ μέχρι τον Ιβάν Παβλόφ, ο συγγραφέας επιστρέφει με κάποια νοσταλγία στη ρομαντική εποχή της συγκρότησης της επιστήμης, η οποία ελάχιστη σχέση έχει με τη σημερινή μαζική και βιομηχανική παραγωγή της επιστημονικής γνώσης.

Robert Barbault Ο ελέφαντας που παίζει με τις κορίνες

ΜΤΦΡ.: Έφη Μαργέλη Εκδ.: «ΕΝΑΛΙΟΣ», ΣΕΛ. 318

Ο σύγχρονος άνθρωπος, σύμφωνα με τον συγγραφέα, συμπεριφέρεται στο περιβάλλον σαν τον ελέφαντα σε ένα παιχνίδι με κορίνες: διαταράσσει επικίνδυνα και απειλεί σοβαρά τη βιοποικιλότητα του πλανήτη. Με την εγωιστική και κοντόφθαλμη συμπεριφορά του καταστρέφει την πολύτιμη οικολογική ισορροπία του πλανήτη που τον φιλοξενεί, επισπεύδοντας έτσι τη μαζική εξαφάνιση πολλών ζωικών και φυτικών ειδών και, κατά συνέπεια, υπονομεύοντας τους βιολογικούς πόρους από τους οποίους εξαρτάται το ίδιο του το μέλλον. Τις δυσοίωνες αυτές προβλέψεις επαναλαμβάνει και αναλύει με τρόπο νηφάλιο σε αυτό το βιβλίο του ο Ρομπέρ Μπαρμπώ, παγκοσμίου φήμης οικολόγος και διευθυντής του Τμήματος Οικολογίας και Διαχείρισης της Βιοποικιλότητας στο Μουσείο του Παρισιού. Ο συγγραφέας δεν αρκείται στην περιγραφή τής, επί τρία δισεκατομμύρια χρόνια, αειφόρου ανάπτυξης της ζωής πάνω στη Γη, αλλά μας αποκαλύπτει λεπτομερώς όλα τα μυστικά της. Από την επιστημονική αποκάλυψη των «μυστικών» της γενικευμένης οικολογικής αυτορρύθμισης και συνεργασίας προκύπτει και η επείγουσα πλέον ανάγκη για μια διαφορετική στρατηγική προστασίας των οικολογικών ισορροπιών: μια νέα συμμαχία με και για ...τη ζωή.

Συλλογικό έργο Μαρξισμός και επιστήμες

ΜΤΦΡ.-ΕΠΙΜ.:Δημήτρης Διαλέτης Εκδ. «ΝΕΦΕΛΗ», ΣΕΛ. 384

Μόλις κυκλοφόρησε από τη γνωστή σειρά «Επιστήμες & Ιστορία» των εκδόσεων «Νεφέλη» ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον ιστορικό πόνημα. Το βιβλίο ανοίγει με το εξαιρετικά σημαντικό κείμενο του Σοβιετικού μαρξιστή, ιστορικού της επιστήμης Boris Hessen «Οι κοινωνικές και οικονομικές ρίζες των Αρχών Φυσικής Φιλοσοφίας του Νεύτωνα».

Αυτή η μονογραφία επιχειρεί, πρώτη φορά στην ιστορία των επιστημών, να κατανοήσει το έργο και την επιρροή του Νεύτωνα στη νεότερη επιστήμη, όχι με όρους που παραπέμπουν στην ιδιοφυΐα του μεγάλου Βρετανού φυσικού, ούτε με βάση την επιρροή των προγενέστερων φυσικών. Αντίθετα, ο Hessen (1893-1936) θα επιχειρήσει πρώτος μια ανάλυση της παραγωγής της φυσικής του Νεύτωνα με σχεδόν αποκλειστικά οικονομικούς και κοινωνικούς όρους!

Το κλασικό κείμενο του Hessen, που μεταφράζεται για πρώτη φορά στα ελληνικά και μάλιστα άψογα, συνοδεύεται από τρία εξαιρετικά ενδιαφέροντα και κατατοπιστικά κείμενα, δύο εκτενή δοκίμια των καθηγητών Κώστα Γαβρόγλου και Αριστείδη Μπαλτά, καθώς και ένα επίμετρο του επιμελητή του τόμου Δημήτρη Διαλέτη. Οσο κι αν διαφωνεί κανείς με μια τέτοια «εξωτεριστική» προσέγγιση, δηλαδή αποκλειστικά κοινωνικοοικονομική εξήγηση της επιστήμης, είναι δύσκολο να μην αναγνωρίσει ότι η εξέλιξη των επιστημών, χθες και σήμερα, επηρεάζεται σημαντικά και από «εξωγενείς» μη επιστημονικούς παράγοντες.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Επιστήμη & Τεχνολογία
Άλλα θέματα στην κατηγορία Επιστήμη & Τεχνολογία της έντυπης έκδοσης
Άλλες ειδήσεις
Η επιστήμη με μπικίνι ή τόπλες
«Brain Training»: οποία απογοήτευση!
Οταν η μουσική μάς... κουφαίνει