Έντυπη Έκδοση

Ελλάδα

Δια χειρός

  • «Η τελευταία γειτονιά»

    Σήμερα, δεν ξέρω γιατί, μ' αγγίζει ιδιαίτερα η λέξη τελευταίος-α-ο.

    Γι' αυτό και διάλεξα έναν τίτλο βιβλίου «Η τελευταία γειτονιά», που το άρχισα προχθές αργά το βράδυ και το τελείωσα κοντά στα ξημερώματα. Συγγραφέας του ο Πάνος Ρούτης, που τον γνώριζα από το προηγούμενη βιβλίο του, το «Orizon», «μυθιστόρημα διαστημικής φαντασίας» που έκανε μεγάλη καριέρα στην Αγγλία αποσπώντας πολλαπλές διακρίσεις... (Και τα δύο στον τόπο μας κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Λιβάνη.)

    Το καινούργιο του ωστόσο μυθιστόρημα «Η τελευταία γειτονιά» στέκεται στους αντίποδες του πρώτου, γιατί είναι ριζωμένο σε μια οδυνηρή πραγματικότητα, δηλαδή στην περιοχή του Γεντί Κουλέ, γύρω από τα Κάστρα της Πάνω Πόλης στη μεταπολεμική Θεσσαλονίκη. Ανήκει, ως είδος, στην κατηγορία του docu-fiction, δηλαδή του μυθιστορήματος ντοκουμέντου και αφορά τη συγκεκριμένη γειτονιά όπου έζησε ο πατέρας του αφηγητή, τα παιδικά του χρόνια, με πατέρα αμετανόητο αριστερό και μάνα καντηλανάφτρα στο νεκροταφείο της Βαγγελίστρας: ο μικρός Γιαννάκης του βιβλίου.

    Γύρω του είναι τα άλλα παιδιά, το ίδιο φτωχά και στερημένα. «Γεννήθηκαν από πεινασμένες κοιλιές» και «πετούσαν σαν πουλιά που σώθηκαν από την προϊστορία».

    Κι ενώ ως σκηνικό το βιβλίο θυμίζει το «Ξυπόλητο Τάγμα», τη βραβευμένη ταινία του Γκρεκ Τάλλας σε ένα από τα πρώτα φεστιβάλ κινηματογράφου της συμπρωτεύουσας, ως ουσία και περιεχόμενο καλύπτει την ιστορία της νεότερης Ελλάδος από τους πρώτους Μακεδονομάχους των αρχών του περασμένου αιώνα μέχρι και τη Μεταπολίτευση του 1974.

    Το βιβλίο χωρίζεται σε οκτώ κεφάλαια, που το καθένα διηγείται μια διαφορετική ιστορία. Ολες ξεκινούν από το Γεντί Κουλέ. Ολες είναι ιδωμένες μέσα από τα μάτια του εφτάχρονου Γιαννάκη.

    Ο συγγραφέας, για να γράψει το βιβλίο, βασίστηκε σε εφτά μικρά αφηγήματα του ίδιου του πατέρα του και στις διηγήσεις που πρόλαβε από τον θρυλικό παππού του. Το πρωτογενές αυτό υλικό υπήρξε η μαγιά, που βγήκε μια αφράτη καλοψημένη φραντζόλα, απ' αυτές που όταν τις αγοράζεις στο φούρνο και δεν προλαβαίνουν να φτάσουν σπίτι, γιατί τις κατασπαράζεις καθ' οδόν. Γι' αυτό και σωστότερο είναι να μιλάμε για «τον φούρνο του συγγραφέα» κι όχι για «την κουζίνα» του, όπως συνηθίζεται τελευταία.

    Η κουζίνα εμπεριέχει συνταγές, δυο φλιτζάνια λάδι, μισό λεμόνι, τηγάνισμα σε χαμηλή ή δυνατή φωτιά, «μαγκιά» στο σερβίρισμα κ.τ.λ. ενώ ο φούρνος, αν δεν είναι «γερμανικός» και καίει με καυσόξυλα, όπως παλιά, είναι σκέτη φλόγα, μαγιά, νερό κι αλεύρι.

    Πρωτογενή υλικά που ο συγγραφέας, αν είναι μάστορας του λόγου (κι ο Ρούτης είναι), μπορεί να τα μεταπλάσει σε έργο τέχνης (κι ο Ρούτης το πέτυχε).

    Turn-pager αποκαλούν οι Αγγλοσάξονες τους συγγραφείς των βιβλίων που δεν τα αφήνεις από το χέρι σου πριν φτάσεις στη λέξη «τέλος». (Κάτι που σε ελεύθερη μετάφραση θα το λέγαμε εμείς «γητευτής σελίδων».) Τέλος, τελικός, -πλησιάζουμε- τελευταίος, «τελευταία γειτονιά». Οι πρώην φυλακές του Γεντί Κουλέ που τώρα γίναν μουσείο. Το βιβλίο αναφέρεται στην εποχή που πίσω από αυτές εκτελούσαν τους αριστερούς στις πέντε τα ξημερώματα. Η εξέλιξη στον τόπο μας σηματοδοτείται με τη μετατροπή ενός χώρου ποτισμένου στον ιδρώτα και στο αίμα, όπως ήταν οι παλιές καπναποθήκες στην Καβάλα, ή τα εργοστάσια της οδού Πειραιώς και το Γκάζι, σε τεχνοπόλεις, γκαλερί, κέντρα διασκέδασης, «μπομπουρικά» θεατράκια, επαληθεύοντας εκείνο που συνήθιζε να λέει ο αλησμόνητος Δημήτρης Δεσποτίδης «φεστιβαλίζεσθε και μη συλλογίζεσθε».

    Δυστυχώς. «Η τελευταία γειτονιά» μας γυρίζει πίσω στην εποχή όπου το μεροκάματο έβγαινε με το ζόρι, οι πολιτικές αντιπαλότητες ήταν φονικές, όπου η στάμνα κρύωνε το νερό καλύτερα από το καλύτερο ψυγείο της Ζίμενς, όπου τα μόνα Μέγαρα ήταν οι τετραώροφες πολυκατοικίες της πλατείας Αριστοτέλους, όπου ο μαυραγοριτισμός και ο δωσιλογισμός αντιμάχονταν τον ηρωισμό και την ανιδιοτέλεια.

    Οι ιστορίες που διηγούνται οι ταπεινοί και καταφρονεμένοι χαρακτήρες του βιβλίου -οι ανασφάλιστοι εργάτες κάτω από τον μπαμπούλα της Ασφάλειας- μέσα από φλας-μπακ του βίου τους -Βαλκανικοί Πόλεμοι, Μικρασιατική Καταστροφή, Δικτατορία Μεταξά, Αλβανικό Μέτωπο, Κατοχή, Εμφύλιος, πρώτος και δεύτερος γύρος, πρωτοκαραμανλική «ανοικοδόμηση», χούντα των συνταγματαρχών- είναι πάντα ιστορημένες με βάση τα προσωπικά τους βιώματα, όπως τις ακούει, χωρίς πάντα να τις καταλαβαίνει, ο μικρός Γιαννάκης.

    Σπάνια, αφήγημα με τέτοιο θέμα με συνάρπασε και με συγκίνησε τόσο βαθιά. Προπαντός όταν ξέρεις ποιοι είναι σήμερα ανάμεσά μας οι λίγοι επιζήσαντες αυτής της σκληρής εποχής: επώνυμοι επιχειρηματίες, επιστήμονες, άνθρωποι με αρχές και μπέσα. Γράφει κάπου ο Ρούτης.

    «Στην αρχή, τα παιδιά του Γεντί Κουλέ ήταν φοβισμένα. Δεν διεκδικούσαν τίποτα έξω από τα σύνορά τους. Στη συνέχεια όμως, τα Κάστρα τούς έδιναν δύναμη. Παρατηρούσαν πόσο αγέρωρα, στέρεα και περήφανα ήταν. Τα ένιωθαν σαν μέλη της οικογένειας. Τους μπόλιαζαν, τους έψηναν, τους άντρωναν [...] Για μεγάλο διάστημα, στο Γεντί Κουλέ, ο χρόνος έμοιαζε σα να σταμάτησε. Σα να βρισκόταν η Ανω Πόλη σε βαθύ ύπνο. Ωστόσο στις ψυχές των παιδιών χτιζόταν ένας ξεχωριστός κόσμος. Δυνατός, σκεπτόμενος, δημιουργικός...».

    Διαβάστε την «Τελευταία γειτονιά» και θα με θυμηθείτε. Σαν καθετί που εμπεριέχει το «τελευταίο», διαποτίζεται από μια αόριστη νοσταλγία, ένα αναπάντητο «γιατί;» όπως το δικό μου «Το τελευταίο αντίο».

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Ελλάδα
Άλλα θέματα στην κατηγορία Ελλάδα της έντυπης έκδοσης
Βόμβα στο υπ. Προστασίας
Ο φάκελος-βόμβα θύμισε Siemens
Ο φυγόδικος Καραβέλας
Συλλυπητήρια και από τον αμερικανό πρέσβη
Μόνο στο αεροδρόμιο ελέγχονται τα πακέτα
Τρεις νεκροί σ' ένα χρόνο
Δανία: 1764 το πρώτο βομβο-ταχυδρομείο
Επιστολές-βόμβες σε 2 δημοσιογράφους
«Χτύπημα στην καρδιά»
ΠΟΑΣΥ: Διαρκές και ανυποχώρητο μέτωπο
Παπαρήγα στη Βουλή: Χτυπήστε τους αλύπητα
Εργαζόταν χωρίς ρεπό από το πρωί ώς το βράδυ
Φάκελος: Οδηγός για μεταπτυχιακά
Οταν το πτυχίο δεν είναι αρκετό
Παγκόσμια Ημέρα κατά των Ναρκωτικών
Αυτοί που πέρασαν το ναρκω-πέδιο...
«Υπουλη αρρώστια ο εθισμός»
Από το 1953 στις ΗΠΑ, από το 1987 στην Ελλάδα
«Πήρα αγάπη χωρίς όρους»
Στα «δωμάτια» που δίνεται η μάχη...
«Απελάστε τον ρατσισμό»
Γιορτή χωρίς σύνορα και αποκλεισμούς
Πιλοτικές αναπτυξιακές δράσεις
Πρωτοπορία στα καμένα
Αναπαλαίωση ραδιοφώνων
Πάμε, σαν άλλοτε
Ανασυγκρότηση... ΟΣΕ
Πληρώνουμε τα πειράματα με τον ΟΣΕ
Άλλες ειδήσεις
Αντιπλημμυρικά σχέδια...
Καταρρέει το σύμβολο των Ψαρών