Έντυπη Έκδοση

Η εικόνα των λέξεων

Η διακοσμητική τέχνη της ελληνικής τυπογραφίας στην Ευρώπη και στα Βαλκάνια της Αναγέννησης και του Διαφωτισμού

Τα τυπογραφικά και εκδοτικά σήματα μπορεί στις ημέρες μας να έχουν τροποποιηθεί θεαματικά, λόγω είτε της μαζικής μορφής της σύγχρονης εκδοτικής παραγωγής είτε της προσαρμογής της ανάγνωσης στα δεδομένα της ψηφιακής τεχνολογίας, αλλά η ιστορία τους είναι η ιστορία μιας μακραίωνης πρακτικής, που κόσμησε τους δρόμους της λογιοσύνης σε κατά τεκμήριον δύσκολες και πιεστικές εποχές.

Το πλούσιο κι εξαιρετικά ζωντανό ακόμη παρελθόν των τυπογραφικών και εκδοτικών σημάτων έρχεται να μας θυμίσει ένας ιδιαιτέρως φροντισμένος τόμος, που παρακολουθεί εκ του σύνεγγυς το περίτεχνο και περίκομψο πνεύμα τους.

Πρόκειται για τη μελέτη του Κωνσταντίνου Σπ. Στάικου «Εκδοτικά τυπογραφικά σήματα βιβλίων του ελληνικού κόσμου 1494 - 1821», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Ατων» και παρουσιάζει την πορεία και την εξέλιξη της ελληνικής τυπογραφίας στην Ευρώπη και στα Βαλκάνια της Αναγέννησης και του Διαφωτισμού, αποκαλύπτοντας μια κατεξοχήν εικαστική λειτουργία της.

Το τυπογραφικό σήμα εφευρέθηκε για να συνοδεύει τα στοιχεία έκδοσης ενός λογοτεχνικού, φιλολογικού, φιλοσοφικού ή θεολογικού έργου: το όνομα του συγγραφέα και τον τίτλο, τον τόπο και το χρόνο της δημοσίευσης και τον τυπογράφο ή τον εκδότη.

Διευκόλυνε από καταβολής του (και δεν έχει πάψει να κάνει το ίδιο μέχρι και σήμερα) την ευχερέστερη και γρηγορότερη αναγνώριση του εκδοτικού οίκου, συνοψίζοντας σε μιαν εύγλωττη εικόνα την ιστορία και τη θέση του στον κόσμο των ιδεών, των επιστημών και των γραμμάτων.

Επαναχαράσσοντας τις σημαντικότερες διαδρομές της ελληνικής τυπογραφίας κατά τη διάρκεια πέντε συναπτών αιώνων, ο Στάικος, που είναι συστηματικός μελετητής της ιστορίας του βιβλίου ως πολιτισμικού και εκδοτικού προϊόντος, καταγράφει με πάσα επιμέλεια και τις αγαπημένες φιγούρες των σημάτων της: από τον δικέφαλο αετό των Ζαχαρία Καλλιέργη και Νικολάου Βλαστού κατά τον 15ου αιώνα και τη μέλισσα την οποία διαλέγει κατά τον 17ο αιώνα ο Νικόλαος Γλυκύς μέχρι τη γοργόνα που προτιμά και πάλι τον 17ο αιώνα ο Νικόλαος Σάρρος ή τα γεράκια και τους εστεμμένους βόες που κοσμούν τα εμβλήματα των ηγεμόνων της Μολδαβίας και της Βλαχίας στις ελληνικές ή τις ρουμανικές εκδόσεις των παρίστριων ηγεμονιών.

Στην αναγεννησιακή Βενετία οι εκδότες ελληνικών κειμένων επιλέγουν ως εκδοτικά τους σήματα μια κορόνα, έναν όφι που στριφογυρίζει πάνω σε μια λαχανίδα ή μια γάτα που κρατάει στο στόμα της ένα ποντίκι.

Υπάρχουν, επίσης, στη Βενετία ιπτάμενα περιστέρια και τιμητικά στεφάνια, αλλά και ατρόμητα λιοντάρια ή παθιασμένοι ερωτιδείς και επτασφράγιστοι πύργοι.

Αλλαγές στην Ευρώπη

Ο χρόνος, βέβαια, θα κυλήσει, οι πολιτικές και οι κοινωνικές αλλαγές θα σαρώσουν τη νότια Ευρώπη και ο Αγώνας του 1821 θα ευνοήσει την ανάπτυξη της τυπογραφίας στην Αίγινα, στο Ναύπλιο, στην Αθήνα και στην Ερμούπολη. Και η καινούρια αυτή τυπογραφία θα συνεχίσει να παράγει και να εξελίσσει τα σήματα των προγόνων της (Ελλήνων και μη), πατώντας σε μια συμπαγή παράδοση: μια παράδοση βασισμένη στο καλό γούστο, στη σχεδιαστική φαντασία, αλλά και στην ανάγκη των εκδοτών να προβάλουν μέσα από τα σήματά τους τις αρετές της δύναμης, του φωτισμού και της γνώσης.

Αρετές με τις οποίες θέλουν να γαλουχήσουν τους αναγνώστες τους, προετοιμάζοντας τις συνειδήσεις τους για έναν κόσμο πρόθυμο να παλέψει για την αυτοδυναμία του ατόμου, τις πολιτικές ελευθερίες και την εθνική ανεξαρτησία, έναν κόσμο βασισμένο στις αναζωογονητικές ικανότητες των βιβλίων, που καλούνται πάντα (τότε, τώρα και αύριο) να μιλήσουν τόσο με τις λέξεις όσο και με τις εικόνες τους. *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Αφιέρωμα
1969: η χρονιά που θ' άλλαζε τον κόσμο
Love, drugs and rock and roll
«Πώς έζησα το '69»
Οι συνταξιούχοι του Γούντστοκ
Ο Ανγκ Λι στα χωράφια του φεστιβάλ
«Να σταματήσει η ανωμαλία»
Σπασμένα πιάτα, κομμένα τραγούδια
Ο ήχος της ρήξης
Μια ταινία που άνοιξε δρόμους
Μουσική
Και του χρόνου στην Αθήνα;
Συνέντευξη: Βιμ Βέντερς
«Σεβόμαστε υπερβολικά τον θάνατο»
Κινηματογράφος
Πρώτη προβολή σε DVD
Θέατρο
Κάθε Πέρσες και καλύτερα
Αρχαιολογικό Μουσείο Πατρών
Το γεφύρι της Πάτρας
Βιβλίο
Πάρε τα λεφτά και τρέχα...
Γυναίκες μυστήριο
Εικαστικά
Ζωγραφίζοντας τη δημοκρατία
Εκθεση φωτογραφίας
Στην μπανιέρα του Χίτλερ
Τυπογραφία
Η εικόνα των λέξεων