Έντυπη Έκδοση

Συγκλονιστικό τέλος εποχής

Φθορά, παρακμή και θάνατος της Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας λίγο πριν ξεσπάσει ο Α' Παγκόσμιος Πόλεμος. Γιόζεφ Ροτ, «Το εμβατήριο Ραντέτσκυ».

Ολοι ξέρουμε πως ένα μεγάλο κομμάτι της λογοτεχνικής παράδοσης της Αυστρίας έχει αποθεμελιώσει έως και το τελευταίο λιθαράκι την εθνική, πολιτική και ιδεολογική της ταυτότητα και έχει απωθήσει καθ' ολοκληρίαν τον πολιτισμό της.

Το έργο του Γιόζεφ Ροτ «Το εμβατήριο Ραντέτσκυ» (1932), που κυκλοφόρησε πρόσφατα στα ελληνικά σε εξαιρετική μετάφραση του Δημήτρη Δημοκίδη από τις εκδόσεις «Printa», φέρνει στην επιφάνεια έναν από τους βασικούς πυρήνες αυτής της παράδοσης, δείχνοντας με ποιον (ακόμη και αντιφατικό) τρόπο έχουν σχηματιστεί και αρθρωθεί τα υλικά της.

Γεννημένος το 1894 στην ανατολική Γαλικία της Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας (σήμερα ανήκει στην Ουκρανία), ο Ροτ έζησε μια πολυτάραχη και πολυταξιδεμένη ζωή και πέθανε σε ηλικία 45 ετών στο Παρίσι από προχωρημένο αλκοολισμό.

Βυθισμένος στη θαμπή και παραισθητική ατμόσφαιρα του αλκοόλ είναι και ο κεντρικός ήρωας του «Εμβατηρίου Ραντέτσκυ», ο Καρλ Γιόζεφ, εγγονός αξιωματικού που έσωσε τον Κάιζερ Φραγκίσκο Ιωσήφ στη μάχη του Σολφερίνο εν έτει 1859.

Ο Καρλ Γιόζεφ υποφέρει από το βάρος της οικογενειακής σύνδεσης με το αυτοκρατορικό κράτος: ο πατέρας του είναι ανώτερος δημόσιος υπάλληλος και ο ίδιος έχει υποχρεωθεί να γίνει στρατιωτικός. Οντας παντελώς ανίκανος να πιστέψει στο κλέος μιας κοινωνίας η οποία θα καταρρεύσει οσονούπω (ο Α' Παγκόσμιος Πόλεμος θα σημάνει τη διάλυση της Αυστροουγγαρίας και όλων των αξιών του παλαιού καθεστώτος), ο Καρλ Γιόζεφ θα απορρίψει τον πατέρα του και τον παππού του, θα συσσωρεύσει τεράστια χρέη από τη χαρτοπαιξία και τις γυναίκες και θα καταλήξει να εγκαταλείψει τον στρατό και να εργαστεί ως αγρότης. Οταν, παρ' όλα αυτά, θα ξεσπάσει ο πόλεμος, θα πάρει τα όπλα και θα πέσει νεκρός στο μέτωπο, ανακαλώντας την καθαγιασμένη μορφή του παππού του.

Το βιβλίο του Ροτ μοιάζει, με την τελική του εξέλιξη, να παίρνει πίσω το αρχικό αμφισβητησιακό του πνεύμα, δίνοντας δίκιο στον Μούζιλ που το χαρακτήρισε, όπως σημειώνει η Τατιάνα Λιάνη στο διεισδυτικό της επίμετρο, «χαριτωμένο στρατιωτικό μυθιστόρημα».

Παρά την προσήλωση, ωστόσο, του συγγραφέα στον αυτοκρατορικό κόσμο (με τον οποίο διατηρεί στην πραγματικότητα μια σχέση μίσους και λατρείας), εκείνο το οποίο πρωτίστως ζωντανεύει στις σελίδες του έργου του είναι ένα τεράστιο όραμα φθοράς και διάβρωσης, που λιώνει πεσμένο στο υγρό χώμα (ο Καρλ Γιόζεφ σκοτώνεται από το εχθρικό βόλι κρατώντας δυο κουβάδες νερό).

Ο αδρός ρεαλισμός (αποτυπωμένος με μια γκάμα συναρπαστικών χρωμάτων) και η οξεία ιστορική αίσθηση του Ροτ για τον θάνατο των τελειωμένων πραγμάτων πνίγουν τις όποιες ιδεολογικές εμμονές του κι έχουν ως αποτέλεσμα ένα συγκλονιστικό (ακόμη και για τα σημερινά μας μάτια) αντι-έπος.

Παιχνίδι με το παράλογο και το τερατώδες

Παρακολουθώ τον Γιάννη Αντιόχου από το πρώτο του ποιητικό βιβλίο και πρέπει να πω πως είχα κατ' επανάληψη την αίσθηση στο παρελθόν ότι θυσιάζει ένα μεγάλο μέρος των αναμφισβήτητων ικανοτήτων του σε μια λεκτική και εικονοποιητική φαντασμαγορία που μειώνει τη δραματουργική του δύναμη.

Με την τέταρτη ποιητική του συλλογή, που κυκλοφορεί υπό τον τίτλο «Εισπνοές» από τις εκδόσεις «Ικαρος», ο Αντιόχου παρουσιάζει μια σαφέστατη βελτίωση αφού το καταιγιστικό στυλ των προηγούμενων βιβλίων του καλείται τώρα να δώσει τη θέση του σ' ένα όντως δραματικό περιεχόμενο, διάστικτο από το τερατώδες και το παράλογο και έτοιμο ανά πάσα στιγμή να αποκαλύψει τις καφκικές και τις υπερρεαλιστικές επιρροές του: «Κι η μάνα σου είχε κρεμάσει τις βαριές κουρτίνες /Και δεν ξημέρωνε / Ούτε μια στάλα φως δεν έπλεε / Μόν' έτρεχαν της νύχτας τα νερά / Και τ' άστρα της οροφής / Ελαμπαν κόκκινα κάρβουνα».

Η πυκνότητα της εφιαλτικής εναλλαγής των παραστάσεων σε έναν κόσμο στο εσωτερικό του οποίου η ύπαρξη μοιάζει πετροβολημένη από παντού, όντας έρμαιο των δυνάμεων ενός απύθμενου κοινωνικού σκότους, αποτελεί το ασφαλέστερο εχέγγυο της καινούριας δουλειάς του Αντιόχου, ο οποίος είναι σίγουρο πως τα καταφέρνει καλύτερα στα αφηγηματικά, συνθετικά ποιήματα. Μια διάθεση καταγγελίας και παρατακτικής έκφρασης, που τείνει να υποκαταστήσει τον παλαιότερο βερμπαλισμό, παραμένει, ευτυχώς, αρκετά περιορισμένη.

Νέες εκδόσεις

«Το βιβλίο των χαμένων βιβλίων»

STUART KELLY

Μετάφραση: Ρίτα Κολαΐτη.

Επιμέλεια: Δημήτρης Ελευθεράκης.

Εκδόσεις «Πατάκη»

Τι ξέρουμε για τα λογοτεχνικά, φιλοσοφικά και κριτικά έργα που έχουν χαθεί αλλά προσδιόρισαν τη φυσιογνωμία συγγραφέων όπως ο Αριστοτέλης, ο Χέμινγουεϊ και η Σίλβια Πλαθ; Ο Στιούαρτ Κέλι μάς ξεναγεί στη χώρα των άγνωστων αριστουργημάτων.

«Κλιματιζόμενος εφιάλτης»

ΧΕΝΡΙ ΜΙΛΕΡ

Μετάφραση - επίμετρο: Γιώργος - Ικαρος Μπαμπασάκης.

Εκδόσεις «Μεταίχμιο».

Ο Χένρι Μίλερ επιστρέφει εν έτει 1940 στις ΗΠΑ και ταξιδεύει ανά την επικράτεια. Ενα έργο που σπάει από την πρώτη στιγμή το πλαίσιο της ταξιδιωτικής λογοτεχνίας, για να μετατραπεί γρήγορα σε μιαν ανελέητη κριτική της αμερικανικής κοινωνίας.

«Ν, όπως Νοσταλγία»

ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΕΗΣ

Εκδόσεις «Υψιλον / βιβλία».

Η ομορφιά είναι ένα ανείπωτο θαύμα, αλλά αν την πλησιάσει κανείς υπερβολικά μπορεί να καεί. Αυτό είναι το κλίμα μέσα στο οποίο αναπτύσσεται ο ποιητικός λόγος του Γ. Βέη, συνδυάζοντας αρμονικά το διανοητικό με το αισθηματικό και το αισθησιακό στοιχείο.

«Επί πτίλων αύρας νυκτερινής»

Η. Χ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

Πέντε κείμενα για τον Παπαδιαμάντη. Εκδόσεις Γαβριηλίδης.

Ενας σύγχρονος διηγηματογράφος γράφει για τον μείζονα διηγηματογράφο του 19ου αιώνα. Ο Η. Χ. Παπαδημη-τρακόπουλος σχολιάζει τις αφηγηματικές τεχνικές και τις σκηνοθετικές μεθόδους του Παπαδιαμάντη, τονίζοντας την ερωτική του ατμόσφαιρα.

«Δίψα»

ΙΒΟ ΑΝΤΡΙΤΣ

Τρεις νουβέλες και επτά διηγήματα.

Μετάφραση από τα σερβοκροατικά: Χρήστος Γκουβής.

Εκδόσεις «Καστανιώτη».

Ο νομπελίστας Ιβο Αντριτς εξιστορεί τα βάσανα των γυναικών στη Βοσνία κατά τη διάρκεια της οθωμανικής κυριαρχίας. Ο ρεαλισμός του συνδυάζεται με ένα υποβλητικό, αλλά και αιφνιδιαστικό κλίμα, ενώ οι χαρακτήρες του αποδεικνύονται συχνά συγκλονιστικοί.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Στη στήλη
Τυπογραφείο
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Αφιέρωμα
1969: η χρονιά που θ' άλλαζε τον κόσμο
Love, drugs and rock and roll
«Πώς έζησα το '69»
Οι συνταξιούχοι του Γούντστοκ
Ο Ανγκ Λι στα χωράφια του φεστιβάλ
«Να σταματήσει η ανωμαλία»
Σπασμένα πιάτα, κομμένα τραγούδια
Ο ήχος της ρήξης
Μια ταινία που άνοιξε δρόμους
Μουσική
Και του χρόνου στην Αθήνα;
Συνέντευξη: Βιμ Βέντερς
«Σεβόμαστε υπερβολικά τον θάνατο»
Κινηματογράφος
Πρώτη προβολή σε DVD
Θέατρο
Κάθε Πέρσες και καλύτερα
Αρχαιολογικό Μουσείο Πατρών
Το γεφύρι της Πάτρας
Βιβλίο
Πάρε τα λεφτά και τρέχα...
Γυναίκες μυστήριο
Εικαστικά
Ζωγραφίζοντας τη δημοκρατία
Εκθεση φωτογραφίας
Στην μπανιέρα του Χίτλερ
Τυπογραφία
Η εικόνα των λέξεων