Έντυπη Έκδοση

Οι 17 ψηφοφορίες που έβγαλαν πέντε προέδρους

Στα 35 χρόνια της μεταπολίτευσης, η εκλογή προέδρου της Δημοκρατίας αποτελούσε πάντα ένα κορυφαίο πολιτικό γεγονός, καθώς το όριο των 180 ψήφων βουλευτών τη συνέδεε, ανέκαθεν, με πρόωρες εθνικές εκλογές.

Ο Κ. Παπούλιας έχει το ρεκόρ ψήφων (279). Ο Κ. Παπούλιας έχει το ρεκόρ ψήφων (279). Αλλοτε με θεμιτούς αιφνιδιασμούς, λοιπόν, και άλλοτε από καθαρό υπολογισμό, πολλές εκλογές για το ύπατο αξίωμα χρησιμοποιήθηκαν ως άσκηση πολιτικών ελιγμών επί συνταγματικού χάρτου με το κομματικό συμφέρον να πρυτανεύει συχνά έναντι της συναινετικής επιλογής που επιβάλει η συνταγματική ρύθμιση.

Παράδειγμα; Αυτά που καταγγέλλει σήμερα η Ν.Δ. ως κυβέρνηση υπερασπιζόταν ο Κ. Καραμανλής, δέκα χρόνια νωρίτερα, ως αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Ομως ουδείς μίλησε τότε για θεσμική εκτροπή.

Το μεγαλύτερο ενδιαφέρον εστιάζεται στις προεδρικές εκλογές του 1985, του 1990 και του 2000. Ωστόσο, και η συνολική πολιτική ανθρωπο-γεωγραφία της διαδικασίας από το 1974 έχει τη σημασία της:

*Ο Μ. Στασινόπουλος υπήρξε μεταβατικός πρόεδρος, από τον Δεκέμβριο του 1974, δέκα μέρες μετά το δημοψήφισμα που κατήργησε τη βασιλευομένη δημοκρατία, εκλεγμένος με 206 ψήφους. Παρέμεινε στο αξίωμα μέχρι τις 19 Ιουνίου 1975, οπότε εξελέγη πρώτος πρόεδρος ο Κ. Τσάτσος.

*Η πρώτη εκείνη προεδρική εκλογή με βάση το Σύνταγμα του 1975, δεν είχε ούτε σασπένς, ούτε κάποιο ξεχωριστό πολιτικό χαρακτηριστικό. Ο τότε πρωθυπουργός Κ. Καραμανλής επέλεξε τον Κ. Τσάτσο, που έλαβε 210 ψήφους από τους 215 βουλευτές της κυβερνώσας Ν.Δ.

*Αντίπαλός του ήταν ένας επίσης συντηρητικός πολιτικός, ο Π. Κανελλόπουλος, παραδοσιακός «αντίπαλος» του Κ. Καραμανλή στον χώρο της δεξιάς. Τον είχε προτείνει η Ενωση Κέντρου και είχε λάβει 65 ψήφους, ενώ ΠΑΣΟΚ και Ενωμένη Αριστερά ψήφισαν λευκό, ως διαμαρτυρία για τις πρόνοιες του νέου συντάγματος, που όπλιζαν τον πρόεδρο (παρά την έμμεση εκλογή του), με υπερεξουσίες.

*Το 1980 ήταν η χρονιά του Κ. Καραμανλή, ο οποίος, έχοντας αποφασίσει να αποχωρήσει ύστερα από έξι χρόνια πρωθυπουργίας, επεδίωξε και κατάφερε να εκλεγεί πρόεδρος της δημοκρατίας από τη Βουλή του 1977.

Βοήθεια από ακροδεξιά

*Η κυβέρνηση της Ν.Δ. διέθετε τότε 175 έδρες, μετά τη διεύρυνσή της με στελέχη των Φιλελευθέρων (Κ. Μητσοτάκης) και της ΕΔΗΚ (Α. Κανελλόπουλος κ.ά). Ετσι, για να συμπληρωθούν οι 180 θετικές ψήφοι βουλευτών, στην τρίτη ψηφοφορία, βοήθησαν και στελέχη της ακροδεξιάς Εθνικής Παράταξης.

*Στις 5 Μαΐου 1980, ο Κ. Καραμανλής, «χολωμένος και μελαγχολικός», όπως έγραψε ο ίδιος, «από τη μίζερη διαδικασία», εξελέγη πρόεδρος. Η θητεία του σημαδεύτηκε από τη δύσκολη «συγκατοίκησή» του με τον Α. Παπανδρέου ως πρωθυπουργό.

Στην εκλογή του Χρ. Σαρτζετάκη έγιναν πολλά τραγελαφικά: Ο βουλευτής Ελ. Καλογιάννης παίρνει την κάλπη και φεύγει, ενώ για τον κίνδυνο διαρροών βγήκαν χρωματιστά ψηφοδέλτια. Στην εκλογή του Χρ. Σαρτζετάκη έγιναν πολλά τραγελαφικά: Ο βουλευτής Ελ. Καλογιάννης παίρνει την κάλπη και φεύγει, ενώ για τον κίνδυνο διαρροών βγήκαν χρωματιστά ψηφοδέλτια. *Η επιλογή του αρεοπαγίτη Χρ. Σαρτζετάκη από τον Ανδρέα Παπανδρέου ως υποψήφιου προέδρου της δημοκρατίας, έπεσε, τον Μάρτιο του 1985, σαν κεραυνός, καθώς όλοι περίμεναν επανεκλογή του Κ. Καραμανλή.

*Ομως, στο «παραπέντε» της κρίσιμης Κ.Ε. του ΠΑΣΟΚ, στις 9 Μαρτίου 1985, ο Α. Παπανδρέου αιφνιδίασε, εκτινάσσοντας τα αντιδεξιά ανακλαστικά μεγάλου μέρους των πολιτών και εισηγούμενος, ενόψει και των βουλευτικών εκλογών, αναθεώρηση του συντάγματος και περιορισμό των εξουσιών του Προέδρου.

*Η Ν.Δ. και ο αρχηγός της, Κ. Μητσοτάκης, μίλησαν για «παιχνίδια υψηλού ρίσκου», ενώ ο Λ. Κύρκος δεν ενέκρινε μεν τον αιφνιδιασμό, πρόσθετε όμως ότι «η επιλογή του ΠΑΣΟΚ το ευθυγράμμισε με ευρύτερες μάζες και κινήθηκε στο πλαίσιο της νόμιμης ευθύνης του».

*Είναι εντυπωσιακό ότι στο καθαρά εσωτερικό αυτό θέμα παρενέβη και ο τότε αμερικανός υπουργός Αμυνας, Κάσπαρ Ουάινμπεργκερ, μιλώντας για «απρεπή αθέτηση υπόσχεσης» προς τον Κωνσταντίνο Καραμανλή.

*Χολωμένος εκείνος, παραιτήθηκε πριν λήξει η θητεία του, δημιουργώντας σοβαρά διαδικαστικά προβλήματα. Για το υπόλοιπο της θητείας του τον αντικατέστησε ο τότε πρόεδρος της Βουλής, Ι. Αλευράς, ο οποίος, ωστόσο, ψήφισε για την εκλογή Σαρτζετάκη ως βουλευτής.

*Η εκλογή του Χρ. Σαρτζετάκη, με τις ψήφους ΠΑΣΟΚ, ΚΚΕ και μερικών ανεξάρτητων, σημαδεύθηκε και από τα περίφημα «χρωματιστά ψηφοδέλτια», τα οποία επιστρατεύθηκαν για να αποτραπούν διαρροές.

*Η κυβερνητική πλειοψηφία εμφάνισε στην κρίσιμη τρίτη ψηφοφορία έγχρωμα (γαλάζια, με το όνομα του Χρ. Σαρτζετάκη) και λευκά ψηφοδέλτια. Οι βουλευτές της Ν.Δ. διαμαρτυρήθηκαν ότι παραβιάζεται η μυστικότητα της ψηφοφορίας, όμως η Βουλή, με τη σύμφωνη γνώμη και του ΚΚΕ, δεν βρήκε καμία παραβίαση, αφού και οι βουλευτές της Ν.Δ. είχαν εξαγγείλει δημόσια τη στάση τους («παρών»), νωρίτερα.

Υστερα απ' όλα αυτά, η ψηφοφορία για την ανάδειξη προέδρου έγινε φανερή.

*Το 1990 τα πράγματα ήταν μπλεγμένα, εν μέσω σκανδάλου Κοσκωτά, με την οικουμενική κυβέρνηση Ζολώτα να παραπαίει. Ο Κ. Μητσοτάκης είχε προαποφασίσει την προσφυγή στις κάλπες και τη διάλυση της οικουμενικής, ως μόνη ελπίδα αυτοδύναμης επικράτησής του.

«Μίζερη διαδικασία», χαρακτήρισε ο Κ. Καραμανλής την πρώτη εκλογή του το 1980 «Μίζερη διαδικασία», χαρακτήρισε ο Κ. Καραμανλής την πρώτη εκλογή του το 1980 *Τυπικά είχε προτείνει ως υποψήφιο τον Κ. Καραμανλή, ο οποίος, ωστόσο, σιωπούσε: «Εάν δεν γίνει δεκτή η υποψηφιότητα του Κ. Καραμανλή, η Ν.Δ. θα ψηφίσει "παρών". Και, αφού υπάρξει άκαρπο αποτέλεσμα, το θέμα θα κριθεί μετά τις εκλογές. Ελπίζω ότι μετά θα έχουμε την πλειοψηφία να ορίσουμε εμείς πρόεδρο» έλεγε τότε ο Κ. Μητσοτάκης.

*Οπως αποδείχθηκε, ωστόσο, όλα λέγονταν εκ του πονηρού. Ο Κ. Καραμανλής γνώριζε πολύ καλά ότι η Ν.Δ. διέθετε μόνο 148 έδρες και ο Α. Παπανδρέου δεν είχε ανοίξει ακόμη τα χαρτιά του. «Εχω πρόταση για κοινό πρόεδρο», σημείωνε από το Βερολίνο. «Υπάρχει δυνατότητα να παραταθεί η οικουμενική κυβέρνηση, αλλά, αν η Ν.Δ. ψηφίσει "παρών" ποια δυνατότητα συναίνεσης υπάρχει; Πηγαίνουμε κατ' ανάγκην σε εκλογές για να εκλεγεί πρόεδρος».

*Βέβαια, ποτέ δεν μάθαμε τη συναινετική πρόταση Παπανδρέου. Ο Κ. Καραμανλής, ωστόσο, παίρνοντας τη σκυτάλη από τον Κ. Μητσοτάκη, αρνήθηκε να είναι υποψήφιος. Ο στόχος, έτσι, επετεύχθη. Η Ν.Δ. θα ψήφιζε «παρών» στην πρώτη φάση της εκλογής και, σύμφωνα με το σχέδιο Μητσοτάκη, εάν κέρδιζε την αυτοδυναμία, θα εξέλεγε μόνη της τον Κ. Καραμανλή μετά τις εκλογές.

*Η Ν.Δ. ψήφισε «παρών» και στις τρεις ψηφοφορίες.

Το ΠΑΣΟΚ είχε προτείνει τον Ι. Αλευρά και ο ενιαίος ακόμη τότε ΣΥΝ τον Κ. Δεσποτόπουλο. Το αποτέλεσμα; Η χώρα πήγε αναγκαστικά σε εκλογές στις 8 Απριλίου, όπου η Ν.Δ. πήρε 150 βουλευτές και, με την ψήφο του Θ. Κατσίκη (αποχώρησε από τη ΔΗΑΝΑ), έγινε, επιτέλους, αυτοδύναμη.

*Στις τρεις ψηφοφορίες που ακολούθησαν, ο Κ. Μητσοτάκης πρότεινε και πάλι τον Κ. Καραμανλή, ο οποίος αυτή τη φορά αποδέχθηκε την πρόταση. Στις 5 Μαΐου 1990, λοιπόν, εξελέγη πρόεδρος της δημοκρατίας δεύτερη φορά, συγκεντρώνοντας 153 ψήφους, τις λιγότερες με τις οποίες εξελέγη ποτέ πρόεδρος. Ηταν οι 151 ψήφοι της Ν.Δ. και οι δύο ψήφοι των μουσουλμάνων βουλευτών Σαδίκ και Φαΐκογλου.

*Το 1995 είχε έρθει η ώρα του Κωστή Στεφανόπουλου. Το ΠΑΣΟΚ ήθελε να αποφύγει εκλογικές περιπέτειες, δύο χρόνια μετά τον εκλογικό του θρίαμβο, το 1993, κι έτσι η πρόταση της Πολιτικής Ανοιξης του Αντ. Σαμαρά (που επίσης δεν ήθελε τις κάλπες) του ήρθε κουτί.

Το χαρτί της «συναίνεσης»

*Ο Κ. Στεφανόπουλος πήρε 181 ψήφους (170 από το ΠΑΣΟΚ και 11 βουλευτών από την ΠΟΛ.ΑΝ.). Ο υποψήφιος της Ν.Δ., Α. Τσαλδάρης, συγκέντρωσε 109 ψήφους, ενώ οι 9 βουλευτές του ΚΚΕ και ο Μ. Παπακωνσταντίνου δήλωσαν «παρόντες».

*Το 2000 η Ν.Δ., κάνοντας στροφή στη μέχρι τότε πολιτική της και με δεδομένο ότι σε 3-4 μήνες θα διεξάγονταν, έτσι κι αλλιώς, βουλευτικές εκλογές, έπαιξε το χαρτί της «συναίνεσης»: Ψήφισε τον Κ. Στεφανόπουλο (που πρότεινε το ΠΑΣΟΚ) για δεύτερη θητεία, συνεκτιμώντας την μεγάλη του δημοφιλία.

*Στις 8 Φεβρουαρίου ο πρόεδρος επανεξελέγη με 269 ψήφους, ενώ ο Λ. Κύρκος του ΣΥΝ πήρε 10 ψήφους, με τους 11 βουλευτές του ΚΚΕ και τους οκτώ του ΔΗΚΚΙ να ψηφίζουν «παρών».

*Τι έλεγαν, όμως, ο Κ. Καραμανλής και τα άλλα στελέχη τη Ν.Δ. πριν κάνουν την ανάγκη φιλοτιμία και οδηγηθούν στη συναινετική υποψηφιότητα; «Εξυπακούεται ότι η παράταση του βίου αυτής της κυβέρνησης ζημιώνει τη χώρα», σημείωνε ο αρχηγός της Ν.Δ. πέντε μήνες νωρίτερα. «Δεν μπορούμε να συναινέσουμε έστω και σε ολιγόμηνη παράταση» υπογράμμιζε η Ντόρα Μπακογιάννη.

*Η προεδρική εκλογή του 2005 έφερε τον Κάρολο Παπούλια στο μέγαρο της Ηρώδου του Αττικού με ρεκόρ ψήφων (279), αφού οι συγκυρίες οδήγησαν και πάλι Ν.Δ. και ΠΑΣΟΚ να ψηφίσουν κοινό υποψήφιο.

*Η προεδρική εκλογή έγινε λίγους μήνες μετά και τη δεύτερη συντριβή του ΠΑΣΟΚ στις ευρωκάλπες του Ιουνίου 2004 κι ενώ είχε προηγηθεί η ήττα στις εθνικές εκλογές του Μαρτίου. Ηταν προφανές ότι ούτε ο πρωθυπουργός, ούτε -κυρίως- ο Γ. Παπανδρέου, επιθυμούσαν τρίτη κάλπη, μέσα σ' έναν χρόνο.

*ΥΓ.: Κάθε σύμπτωση τρεχόντων πολιτικών χειρισμών με τα παραπάνω γεγονότα της πρόσφατης νεοελληνικής πολιτικής εμπειρίας δεν είναι καθόλου τυχαία.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Πολιτική
Με λέξεις-κλειδιά
Προεδρία της Δημοκρατίας
Για το ίδιο θέμα
Χρησμοί από καθέδρας
Ν. Αλιβιζάτος: Η κυβέρνηση δεν δικαιούται να δίνει μαθήματα
Εσχατη μεν, λύση δε
Άλλα θέματα στην κατηγορία Πολιτική της έντυπης έκδοσης
Κώστας Καραμανλής
Ονειρα θερινής μεταμόρφωσης
Κυβέρνηση
Νομοσχέδια τώρα που γυρίζει
ΠΑΣΟΚ
Γρίπη, εθνικά και οικονομία
Συνταγματολόγοι
Χρησμοί από καθέδρας
Συνέντευξη: Ντόρα Μπακογιάννη
«Νταηλίκια στην Ε.Ε. δεν χωράνε»
Συνέντευξη: Γιάννης Ραγκούσης
«Τέρμα στην κακοποίηση της χώρας»
Πρόεδρος της Δημοκρατίας
Οι 17 ψηφοφορίες που έβγαλαν πέντε προέδρους
Νόμος περί ευθύνης υπουργών
Αργησαν, αλλά θυμήθηκαν τις ευθύνες των υπουργών
Τουρκικός Τύπος
Για τα μάτια της Μαρίκας