Έντυπη Έκδοση

Η συμπόνια στην πολιτική

Μελέτη της Γαλλίδας καθηγήτριας Μιριάμ Ρεβό ντ' Αλόν στα ελληνικά

Εχουν θέση τα συναισθήματα στην πολιτική; Πρέπει να τα αποκλείσουμε, όταν αναφερόμαστε στο πολιτικό φαινόμενο; Ποιο βάρος σηκώνει ο καθένας από εμάς, όταν ο/η άλλος/-η βασανίζονται και βιώνουν την οδύνη;

«Η αγάπη δεν μπορεί ποτέ να κατευθύνεται σε μία ομάδα», αποφαίνεται η Μιριάμ Ρεβό ντ' Αλόν - και το ζευγάρι της φωτογραφίας το επιβεβαιώνει «Η αγάπη δεν μπορεί ποτέ να κατευθύνεται σε μία ομάδα», αποφαίνεται η Μιριάμ Ρεβό ντ' Αλόν - και το ζευγάρι της φωτογραφίας το επιβεβαιώνει  Η καλοσύνη, η ευσπλαχνία, η αγάπη όταν εισέρχονται στο πεδίο της πολιτικής, το μόνο μέλλον που τους επιφυλάσσεται είναι η εργαλειοποίησή τους από την εξουσία; Αυτά τα ερωτήματα επικαιροποιούνται, μετά τη στυγνή δολοφονία του αντιφασίστα ράπερ Δημήτρη Φύσσα από το φονικό χέρι τού κατ' ομολογία του χρυσαυγίτη.

Η καθηγήτρια Φιλοσοφίας στην Πρακτική Σχολή Ανωτέρων Σπουδών του Παρισιού, Μιριάμ Ρεβό ντ' Αλόν, αποπειράται να δώσει απαντήσεις στη μελέτη της «Ο συμπονετικός άνθρωπος» (μετάφραση Μιχάλης Πάγκαλος, εκδόσεις «Βιβλιοπωλείον της Εστίας», σελίδες 130, τιμή 12 ―). Οι απαντήσεις της Γαλλίδας διανοήτριας έρχονται μέσα από την ανάγνωση του έργου του Αριστοτέλη, του Τοκβίλ και του Ρουσό.

Κρίσιμο ερώτημα

Η Μιριάμ Ρεβό ντ' Αλόν πηγαίνει ενάντια στη Χάνα Αρεντ, η οποία αντιτάχθηκε μετά σθένους σε κάθε αναγνωρίσιμη παρουσία της καλοσύνης και της συμπόνιας στο δημόσιο λόγο και στη δημόσια πράξη. Η Ντ' Αλόν υποστηρίζει εξ αντιθέτου ότι αυτά τα δύο συναισθήματα όχι μόνον δεν διαλύουν τη λογικότητα και την αυτονομία του λογικού πράττειν, αλλά το συγκροτούν, το νοηματοδοτούν και το αναπροσανατολίζουν ηθικά, ώστε η πολιτική να μην εκπίπτει σε απλή τεχνική διαχείριση.

Ο Μιριάμ Ρεβό ντ' Αλόν θέτει ένα κρίσιμο ερώτημα: Πρέπει να μιλάμε για συμπόνια ή για οίκτο; Και ποιο το λεπτό νήμα που χωρίζει αυτές τις δύο έννοιες; Σε ποιο σημείο συναντώνται και σε ποιο απομακρύνονται;

«Συναρτούμε συχνά τον οίκτο με μια μορφή συγκατάβασης που ταπεινώνει τον αποδέκτη. Αυτή είναι η έννοια της νιτσεϊκής κριτικής: ο οίκτος έχει ανάγκη από "αδύναμους", τρέφεται από την οδύνη μετατατρέπει τις επιβεβαιωτικές αξίες σε ενοχικές. Αντίθετα, στην τρέχουσα γλώσσα έχουμε λιγότερες επιφυλάξεις να μιλήσουμε για "συμπόνια", όρος που μας παραπέμπει στην ετυμολογία που προσδιορίζει την οδύνη του άλλου χωρίς να υποδηλώνει ωστόσο κανένα αίσθημα ανωτερότητας: αντίθετα από τον οίκτο, η συμπόνια δεν συνεπάγεται καμία ασυμμετρία», εξηγεί η Γαλλίδα φιλόσοφος.

Ανατρέχει στη Χάνα Αρεντ, η οποία παραδέχεται σημασιολογικά ότι η συμπόνια είναι μια «συν-οδύνη». Οταν αισθανόμαστε -υποστηρίζει- συμπόνια, μας χτυπούν οι οδύνες του άλλου ανθρώπου σαν να ήταν μεταδοτικές, ενώ ο οίκτος σού προκαλεί λύπη χωρίς να σε αγγίζει κατάσαρκα. Η κατ' Αρεντ συμπόνια δεν μπορεί να έχει αποδέκτη παρά ένα μοναδικό πρόσωπο, η συμπόνια δεν είναι γενικεύσιμη. Εν ολίγοις, γίνεται αισθητή και ασκείται σε συγκεκριμένες καταστάσεις, απέναντι σ' ένα συγκεκριμένο άτομο, χωρίς να μπορεί να επεκταθεί στη βασανισμένη μάζα, κάτι που κάνει, ακριβώς, ο οίκτος.

Στην αδυναμία της να γενικευθεί ως κάτι αφηρημένο η συμπόνια, συνοδεύεται από την ανικανότητα ή τουλάχιστον να εκφραστεί με λέξεις. «Η συμπόνια», παραδέχεται η Μιριάμ Ρεβό ντ' Αλόν, «δεν είναι εντελώς σιωπηλή: εκφράζεται κατά προτίμηση μέσα από τις σωματικές χειρονομίες και εκφράσεις.

»Στους "Αδελφούς Καραμαζόφ", ο Ιησούς παραμένει σιωπηλός μπροστά στην οδύνη που αποκαλύπτει ο λόγος του Μεγάλου Ιεροεξεταστή, όχι από απάθεια, αλλά επειδή, αντίθετα, η οδύνη αυτή τον αγγίζει βαθιά. Η ένταση με την οποία ακούει μεταμορφώνει το μονόλογο σε διάλογο και τον κλείνει με μια χειρονομία -ένα φιλί- αντί για λέξεις».

Αντιθέτως, η συμπόνια είναι ένα πάθος, που αυτό καθ' εαυτό, απευθύνεται στο μοναδικό άτομο και το καλεί σε αμοιβαιότητα. Αυτός είναι ο υποστηρικτικός λόγος της Μιριάμ Ρεβό ντ' Αλόν στη συμπόνια, η οποία έχει πολλά κοινά με την αγάπη: «Η συμπόνια επιλέγει και υπ' αυτή την έννοια είναι συγκρίσιμη με την αγάπη, η οποία, ομοίως, δεν απευθύνεται παρά στον ιδιαίτερο. Οπως είναι αδύνατο για τη συμπόνια να ασκηθεί απέναντι στις "μάζες", ομοίως και η αγάπη δεν μπορεί ποτέ να κατευθύνεται σε μία ομάδα (μια συλλογικότητα, ένα λαό, μία τάξη)».

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Ερευνες & μελέτες
Ανθρώπινα και κοινωνικά δικαιώματα
Βιβλίο
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Αρχαιολογία
Το Βυζάντιο στις ΗΠΑ
Βιβλίο
Η συμπόνια στην πολιτική
Συνεντεύξεις
«Η χώρα είναι οι άνθρωποί της»
Ανακαλύψεις/Ευρήματα
Πρίγκιπας 7ου αι. π.Χ. στην Ετρουρία
Κριτική κινηματογράφου
Στον ανύπαρκτο παράδεισο της πίστης
Ντόπινγκ
Αρχαίο και το ντόπινγκ
Κι αυτά
1.700 μικρές από 75 χώρες
Κι εκείνα
Χριστούγεννα με την Γκιλέμ
Διημερίδα
Εικοσάρισε
TV & Media
«Μουρμούρα» δύο φορές την εβδομάδα
Σειρές - δυναμίτης
Επιστρέφουν στο κάμπινγκ
Στον αέρα το ραδιοφωνικό «μόρφωμα»