Έντυπη Έκδοση

Εθνική κρίση και τραγωδία

Η δεινή οικονομική κρίση των τελευταίων χρόνων, η οποία μαστίζει τη χώρα, αποτέλεσε το έναυσμα για πολλαπλές συζητήσεις και αμφισβητήσεις παραδεδομένων ιδεών και αντιλήψεων, οι οποίες καθόρισαν το σκηνικό της Μεταπολίτευσης. Παγκοίνως ομολογείται πλέον ότι η κρίση δεν περιορίζεται στο οικονομικό πεδίο, αλλά πρωτίστως είναι πολιτική, ηθική και πολιτιστική.

Τη συνεισφορά τους στο γενικότερο προβληματισμό καταθέτουν και δύο συγγραφείς στα βιβλία τους, τα οποία κυκλοφόρησαν πρόσφατα στη σειρά «Δοκίμια» από τις εκδόσεις Ροές. Ο δοκιμιογράφος Γιάννης Γεράσης στο βιβλίο του με τίτλο «Το χρονικό της εθνικής τραγωδίας» και ο οικονομολόγος Παναγιώτης Γεννηματάς στο βιβλίο του με τίτλο «Ελλάς: Δύση ή Ανατολή; Ο ακοινώνητος εκσυγχρονισμός στο νεοελληνικό κράτος».

Στο πρώτο, μέσα από μία συνεπή φιλελεύθερη οπτική, ο συγγραφέας Γιάννης Γεράσης επιχειρεί να προσδιορίσει και να ερμηνεύσει τις γενεσιουργούς αιτίες της πολυδιάστατης κρίσης. Οριοθετεί τη φθίνουσα πορεία της χώρας σε δύο περιόδους καταστροφής: μία πρώτη εθνικής (1922-1967) και μία δεύτερη πολιτικής (1981-2004). Στο στόχαστρό του βρίσκεται κυρίως η εποχή της διακυβέρνησης από το ΠΑΣΟΚ και τον Ανδρέα Παπανδρέου, η οποία εγκαινιάζει έναν ολισθηρό δρόμο άκρατου λαϊκισμού και ήσσονος προσπαθείας, καθώς καταλήγει στην τελική φάση, στην περίοδο της θεσμικής αποδιοργάνωσης που βιώνουμε μέχρι σήμερα. Η εστίαση όμως σχεδόν αποκλειστικά στις ευθύνες της διακυβέρνησης από το ΠΑΣΟΚ και ο μονομερής καταλογισμός τους αδυνατίζει το εγχείρημά του.

Συν τοις άλλοις, ο βασικός ισχυρισμός του ότι «δεν υπήρχε κανείς ουσιαστικός λόγος που να δικαιολογεί την πολιτική, ηθική και οικονομική κατάρρευση της Ελλάδος», δεν μας βρίσκει σύμφωνους. Η ανεπάρκεια του πολιτικού προσωπικού, η ολοκληρωτική έλλειψη εθνικής στρατηγικής και η απουσία κάθε συλλογικού οράματος είναι ικανές προϋποθέσεις για τις θλιβερές εξελίξεις.

Στο δεύτερο, ο τραπεζίτης και επίτιμος αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, Παναγιώτης Γεννηματάς, ιδιαίτερα γνωστός από τις δημόσιες παρεμβάσεις του, διαπραγματεύεται το ατελέσφορο εγχείρημα του εκσυγχρονισμού στο νεοελληνικό κράτος. Ο ισχυρισμός του συγγραφέα είναι ότι οι παραδόσεις του ύστερου Βυζαντίου (ορθοδοξία, αντιδυτικισμός, κρατισμός) παραμένουν ισχυρές, σφραγίζουν την ελληνική κοινωνία και επιβάλλουν ασφυκτικούς δεσμούς από τους οποίους αδυνατεί να διαφύγει. Με εντυπωσιακή ευρυμάθεια, εξαντλητική βιβλιογραφική ενημέρωση και σχολαστική τεκμηρίωση, διατυπώνει την άποψη ότι ο κοινωνικός μαρασμός και η οικονομική υπανάπτυξη οφείλονται στις καταβολές του Βυζαντίου.

Η χώρα, κατά το συγγραφέα, παραμένει εκτός του ευρωπαϊκού και του παγκόσμιου γίγνεσθαι με ανυπολόγιστες συνέπειες για την εξέλιξή της, επειδή εννοεί να υιοθετεί ξεπερασμένα πρότυπα, τα οποία ανάγονται σε εκείνη την εποχή και εξακολουθούν να υπερκαθορίζουν μια υποτιθέμενη «εθνική ταυτότητα», που αποτελεί τροχοπέδη στον εκσυγχρονισμό της. Φυσιολογικό επακόλουθο είναι και η προσκόλληση στην καθυστέρηση της Ανατολής και όχι η στρατηγική ένταξη στην πρόοδο της Δύσης.

Η μελέτη αυτής της περιόδου είναι διεισδυτική με πληθώρα αναφορών, οι παρατηρήσεις εύστοχες και συνεπείς με την οπτική του και υποστηρίζονται με παρρησία, παρά το γεγονός ότι ορισμένα συμπεράσματα ανήκουν στη σφαίρα της εικασίας (π.χ. η ύπαρξη Ιεράς Εξέτασης στο Βυζάντιο, σημείωση σελ. 94). Δύο βασικές παρατηρήσεις. Μία μείζων επί της δομής και μία ελάσσων επί του περιεχομένου. Ενώ εξετάζεται η γένεση των παραδόσεων αυτών, δεν περιγράφονται οι μηχανισμοί επιβίωσής τους (κάποια νύξη γίνεται στο εξαιρετικό αλλά σύντομο επίμετρο του καθηγητή Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Κρήτης Κώστα Λάβδα), και κυρίως η διατήρηση και μεγέθυνσή τους στους νεότερους χρόνους. Δηλαδή το μεγαλύτερο μέρος της μελέτης ουσιαστικά είναι μία εξαιρετική εξιστόρηση της παρακμής της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.

Εξάλλου το εγχείρημα του εκσυγχρονισμού, όσες φορές επιχειρήθηκε (Χαρίλαος Τρικούπης, Ελευθέριος Βενιζέλος, Κωνσταντίνος Καραμανλής), υπονομεύθηκε εκ των έσω, από την αδυναμία των ηγετικών ελίτ (δεν γράφουμε αστική τάξη...) του νεοελληνικού κράτους να το φέρουν εις πέρας και όχι από την καταλυτική ισχύ των παραδόσεων.

Εν κατακλείδι, πάντως, πρόκειται για μία εξαιρετική μελέτη, η οποία αξίζει να αποτελέσει αντικείμενο διαλόγου και προβληματισμού.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Βιβλίο
Παρουσίαση βιβλίου
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Βιβλίο
Ενα μυθιστόρημα-βάλσαμο
Δεκέμβρης 1944 Εμφύλιο τραύμα
ΕΔΕΣίτες οπλαρχηγοί στην Ηπειρο
ΕΑΜικοί Μικρασιάτες πρόσφυγες κατά δωσιλόγων
Βιβλίο-Κρύπτη (ΜΑΣ ΛΕΝΕ ΓΚΑΣΤΑΡΜΠΑΪΤΕΡ... του ΓΙΩΡΓΟΥ Ξ. ΜΑΤΖΟΥΡΑΝΗ* )
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Συνεντεύξεις
Η γερμανική στολή στη ναφθαλίνη
Εθνικές επέτειοι
Ο Χ Ι
Κινηματογράφος
Μετακομμουνιστικά νέα τζάκια...
Θέατρο
Τι είναι η πατρίδα μας;
Βιβλίο
Ενα μυθιστόρημα-βάλσαμο
Δεκέμβρης 1944 Εμφύλιο τραύμα
ΕΔΕΣίτες οπλαρχηγοί στην Ηπειρο
ΕΑΜικοί Μικρασιάτες πρόσφυγες κατά δωσιλόγων
Εθνική κρίση και τραγωδία
Βιβλίο-Κρύπτη (ΜΑΣ ΛΕΝΕ ΓΚΑΣΤΑΡΜΠΑΪΤΕΡ... του ΓΙΩΡΓΟΥ Ξ. ΜΑΤΖΟΥΡΑΝΗ* )