Έντυπη Έκδοση

Η δική τους Αφρική

ΤΕΣΣΕΡΙΣ αστυνομικοί χωρίς πρόσωπα, αλλά με κλομπ και κράνη κυριαρχούν στην αφίσα που γράφει στα αγγλικά «Εχουμε πάντα λόγο να φοβόμαστε».

Μια τρομακτική μιλιταριστική φιγούρα στολισμένη με παράσημα, ανοιχτά στόματα που κραυγάζουν, υψωμένες γροθιές, γκρίζα τοπία ερημιάς και φόβου...

Η τέχνη της Νότιας Αφρικής αποκαλύπτεται στην έκθεση «Εντυπώσεις από τη Νότια Αφρική, από το 1965 έως σήμερα» που μόλις εγκαινιάστηκε στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης. Πρώτη φορά παρουσιάζονται 100 χαρακτικά, αφίσες, στένσιλ, βιβλία από τη συλλογή του μουσείου, φιλοτεχνημένα από 30 καλλιτέχνες που ζουν στο νότιο άκρο της μαύρης ηπείρου. Η έκθεση αναδεικνύει μια ορμητική εικαστική παραγωγή σε δύσκολες συνθήκες, αλλά και τον αντίκτυπό της, στη Νότια Αφρική κατά τη διάρκεια αναταραχών. Πώς δηλαδή από το 1965 μέχρι τις μέρες μας τα εργαλεία της χαρακτικής έγιναν εργαλεία κοινωνικής, πολιτικής και προσωπικής έκφρασης.

Στα σκοτεινά χρόνια του απαρτχάιντ οι μαύροι καλλιτέχνες είχαν περιορισμένη πρόσβαση στην εκπαίδευση. Ωστόσο αυτές οι απαγορεύσεις δεν στάθηκαν εμπόδιο να αναπτυχθεί η τέχνη σε εναλλακτικούς χώρους, όπως εργαστήρια, εικαστικά κέντρα, τυπογραφεία, σχολεία και θέατρα ανοιχτά σε όλες τις φυλές. Πολλές φορές στα εργαστήρια οι δημιουργοί δούλευαν υπόγεια και συλλογικά, υπήρξαν όμως και εμπορικές γκαλερί με πρωτοποριακό πνεύμα που αποτέλεσαν προωθητική δύναμη για την κοινωνική αλλαγή. Σ' αυτούς τους χώρους καλλιεργήθηκε ιδιαίτερα η χαρακτική, καθώς είναι μια τέχνη εύχρηστη και οικονομική, γίνεται σχετικά γρήγορα και διαδίδεται, μέσω των πολλαπλών αντιτύπων, ακόμα πιο γρήγορα, ευνοώντας την κυκλοφορία των ιδεών και το αντιστασιακό πνεύμα.

Στη δεκαετία του 1960 η χρήση της μεθόδου της λινοτυπίας ήταν ιδιαίτερα δημοφιλής ανάμεσα σε τολμηρούς μαύρους καλλιτέχνες, όπως οι Αζάρια Μπάθα, Τζον Μουαφαγκέντζο, Τσαρλς Νκοσί, οι οποίοι σπούδασαν σε ιστορικά κέντρα της τέχνης όπως το ELC Art and Craft και Dakawa Art and Craft Community Centre. Στο τελευταίο φοίτησε και ο Σαντίλε Γκότζε, που με τη λινοτυπία του «Meeting of two cultures» το 1993 απέδωσε με καυστικό χιούμορ τον θάνατο του απαρτχάιντ, ένα χρόνο πριν από τις πρώτες δημοκρατικές εκλογές. Συμβολικά παρουσιάζει την «ένωση» δύο πολιτισμών όπου ένα δυτικού τύπου σπίτι ανταλλάσσει χειραψία με ένα αγροτικό καλαμωτό σπίτι, τυπικό των ιθαγενών.

Οταν άρχισε να δυναμώνει το κίνημα κατά του απαρτχάιντ, τη δεκαετία του '80, η παραγωγή αντιστασιακών αφισών ήταν στις δόξες της σε εργαστήρια, οργανισμούς νεολαίας, ή σε εναλλακτικά έντυπα. Τα πόστερ που παρουσιάζονται στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης έγιναν από καλλιτέχνες και ακτιβιστές οι οποίοι δούλευαν για οργανώσεις όπως: Medu Art Ensemble, Congress of South African Trade Unions, Save the Press Campaign, κ.λπ. Οι εικόνες τους, τα συνθήματα και τα έντονα χρώματα τονίζουν το δικαίωμα στη διαφορετικότητα και στην ισότητα και προωθούν ουσιαστικές διεκδικήσεις.

Αρκετοί φημισμένοι δυτικοί καλλιτέχνες που γεννήθηκαν ή έζησαν στη Νότια Αφρική αποτύπωσαν στα έργα τους την κατάσταση εκτάκτου ανάγκης που κήρυξε το καθεστώς του απαρτχάιντ για να ελέγχει τον δημόσιο βίο και τις οργανώσεις. Τα έργα του Νόρμαν Κάθριν του 1988 με τους χαρακτηριστικούς τίτλους «Το κυνήγι των μαγισσών», «Αρχοντες του πολέμου» δείχνουν άγρια, απειλητικά όντα και βίαιες συγκρούσεις. Οι συνθέσεις του Ουίλιαμ Κέντριτζ («Casspirs Full of Love», 1989) μοιάζουν με οράματα αποδόμησης. Η Νταϊάν Βίκτορ στη σειρά «Disasters of Peace», που έχει αναφορές στο έργο του Γκόγια «Disasters of War», σχολιάζει την καταστροφή της ανθρώπινης ζωής στο όνομα της νομιμότητας.

Με την ανάπτυξη της τεχνολογίας και τη χρήση της φωτογραφίας ως ντοκουμέντο αλλά και μέσο έκφρασης, οι καλλιτέχνες ανανέωσαν το εικαστικό τους λεξιλόγιο. Οπως η Τζο Ράκτλιφ στη σειρά «Nadir» που περιλαμβάνει εικόνες Αγριων ζώων και εικόνες από βίαιες προσαγωγές και εκδιώξεις. Κι ακόμα, η Σου Γουίλιαμσον που το έργο της «For thirty years next to his heart» βασίζεται στα δελτία αναγνώρισης που έπρεπε να έχουν οι μαύροι.

Οι νεότεροι καλλιτέχνες μπορεί να γίνουν συμβολικοί και αφαιρετικοί: στη λινοτυπία «The same but different» ο γλύπτης Πολ Εντμουντ «κόβει» κάθετα την επιφάνεια του χαρτιού με μια κατακόκκινη γραμμή. Κι άλλοτε πάλι γίνονται ρεαλιστικοί, όπως ο Κουντζανάι Τσιουράι, από τη Ζιμπάμπουε, ο οποίος κάνει πολιτικά γκράφιτι για να αποτυπώσει τον πολύπλοκο κόσμο της Αφρικής.

Το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης άρχισε να συλλέγει έργα από τη Νότια Αφρική το 1960 και από το 1990 συνεχίζει πιο συστηματικά, ξεχωρίζοντας τον Ουίλιαμ Κέντριτζ που ζει στο Γιοχάνεσμπουργκ. Πέρυσι είχαμε την ευκαιρία να δούμε την βίντεο-εγκατάστασή του «Ι'm not me, the horse is not mine» στο Φεστιβάλ Αθηνών.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Εικαστικά
Σχετικά θέματα: Εικαστικά
Η Ελλάδα μετά το φολκλόρ
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Κινηματογράφος
Μια ταινία χωρίς έξοδα
Η απεργία των γυναικών
Οικογενειακές υποθέσεις
Θέατρο
Οι λογοτέχνες στη σκηνή
«Θερμοκήπιο» γραφειοκρατίας
Η κρίση της αναπαράστασης
Χορός
«Μέσα» στην πρόβα
Εικαστικά
Η Ελλάδα μετά το φολκλόρ
Η δική τους Αφρική
Αρχιτεκτονική
Πάρκα αντί για χώρους στάθμευσης
Μοναχικές απώλειες
Η θανάσιμη μοναξιά του καλλιτέχνη
Μουσική
Οι χαμένοι, διάσημοι δίσκοι του ροκ
Φωνή σε μια ξεχασμένη γλώσσα
Το τραγούδι της ερήμου
Λογοτεχνία
Μυθιστορήματα, προοίμια εξεγέρσεων
Διαβάζοντας ελληνικά στο Παρίσι
Ο Εκο στο μάτι του κυκλώνα
Ενας ποιητής απέναντι στον Στάλιν
Το ανεξάντλητο '21