Έντυπη Έκδοση

Ο Εκο στο μάτι του κυκλώνα

Σπέρνει θύελλες ο Ουμπέρτο Εκο με το νέο του μυθιστόρημα, «Το Κοιμητήριο της Πράγας», που κυκλοφορεί την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Ψυχογιός, σε μετάφραση Εφης Καλλιφατίδη.

Ηδη κατηγορήθηκε στην Ιταλία αφενός ότι παρουσιάζει τους καθολικούς ως αντιδραστικούς και με εμμονές σχετικά με το σεξ και τον αντισημιτισμό, ενώ η ιστορικός Λουτσέτα Σκαράφα, σε άρθρο της στον «Οσερβατόρε Ρομάνο», το επίσημο όργανο του Βατικανού, έγραψε: «Διαβάζοντας όλα αυτά τα αηδή κατά των Εβραίων, ο αναγνώστης λεκιάζεται από το αντισημιτικό ντελίριο, και εν τέλει μπορεί και να πιστέψει πως από κάτω μπορεί να κρύβει κάποια αλήθεια».

Ο συγγραφέας Κλάουντιο Μάγκρις με τη σειρά του, για να δείξει το παράδοξο, στον πρόλογο συνέντευξης που πήρε από τον Εκο, σημειώνει: «Υπάρχει ένας δικτυακός τόπος, ο "Ναζισμός'', του οποίου τις απόψεις πιθανότατα θα περιλάμβανε ο Εκο στο νέο του μυθιστόρημα, εφόσον βέβαια τις γνώριζε. Κατ' αυτόν, ο ναζισμός δεν ήταν άλλο παρά μια σκευωρία των εβραίων, που έφτασαν στο σημείο να δημιουργήσουν ώς και το Αουσβιτς, προκειμένου να κατακτήσουν τον κόσμο. Η ιδέα, επειδή ακριβώς είναι τόσο παράλογη, δεν αποδεικνύει τίποτ' άλλο παρά πως οι προκαταλήψεις έχουν την ισχύ τους πέραν πάσης λογικής. Και στην ιστορία οι εβραίοι δεν είναι τα μοναδικά, αλλά σίγουρα είναι τα τελευταία θύματά τους».

Αλλά ποια είναι επιτέλους η ιστορία του έκτου μυθιστορήματος του Εκο; Και πόση αλήθεια μπορεί να έχουν τέτοιες κατηγορίες; Κεντρικός ήρωας είναι ο πλαστογράφος και μυστικός πράκτορας Σιμόνε Σιμονίνι που, ηλικιωμένος πια, ζει στο διαμέρισμά του πάνω από το παλαιοπωλείο που χρησιμοποιεί ως προκάλυψη στο Παρίσι το 1897. Είναι τότε που αρχίζει να κρατάει σημειώσεις για τα γεγονότα που σημάδεψαν τη ζωή του. Ελπίζει πως έτσι θα μπορέσει να θυμηθεί κάποια από αυτά που η αμνησία έχει σβήσει από το νου του. Ενας δεύτερος ήρωας, ο αβάς Ντάλα Πίκολα, που ο Σιμονίνι φαίνεται πως δεν γνωρίζει, ασχέτως αν ζει σ' ένα διαμέρισμα πλάι στο δικό του, παρεμβαίνει μυστηριωδώς στις σημειώσεις του, αφού φαίνεται πως γνωρίζει καλά τα της ζωής του. Στο τέλος θα αποδειχτεί πως πρόκειται για μια κλασική περίπτωση διχασμού προσωπικότητας.

Ακόμα και το όνομα που διαλέγει ο Εκο για τον ήρωά του, Σιμονίνι, είναι χαρακτηριστικό: ο Αγιος (πια) Σιμονίνο ήταν το παιδάκι που κατά το μύθο είχαν θυσιάσει τελετουργικά οι εβραίοι τον 15ο αιώνα. Ο Σιμονίνι, γιος Καρμπονάρου, που όμως σκοτώθηκε το 1849, υπερασπιζόμενος τη Ρωμαϊκή Δημοκρατία, μεγαλώνει δίπλα στον παππού του, που αντιθέτως είναι αντιδραστικός. Είναι αυτός που θα του μεταδώσει το μίσος κατά του περιούσιου λαού και που θα τον οδηγήσει στο φινάλε στη δημιουργία των Πρωτοκόλλων της Σιών, των εγγράφων δηλαδή που αποδεικνύουν τις διαθέσεις περί της κατάκτησης του κόσμου.

Στην ιστορία που εκτυλίσσεται στο «Κοιμητήριο της Πράγας», ωστόσο, δεν κατηγορούνται, βάσει παραχαραγμένων εγγράφων, μόνο οι εβραίοι πως θέλουν να κατακτήσουν τον κόσμο. Μαζί τους πάνε οι ιησουίτες, οι μασόνοι, οι μοναρχικοί, οι Γαριβαλδινοί, οι Καρμπονάροι κ.ά. Ο ίδιος ο Εκο, απαντώντας στη σχετική ερώτηση του Μάγκρις, λέει: «Οι μοναδικοί εβραίοι στο μυθιστόρημα είναι μια κοπέλα και ο Φρόιντ, που όμως είναι απλώς περαστικοί. Ο κεντρικός ήρωας, ο Σιμόνε Σιμονίνι, που εμφανίζεται λάβρος κατά των εβραίων, δεν έχει συναντήσει στη ζωή του ούτε έναν. Πρόκειται ακριβώς για την πλευρά του αντισημιτισμού που πάντα με εντυπωσίαζε. Αυτό που προβάλλω είναι ο διάλογος πάνω στον αντισημιτισμό, που οδηγεί τον Σιμονίνι να τον "τρυγά" σαν ένα φάντασμα, σαν έναν "Αλλο'', που του είναι αναγκαίος για να ενδυναμώνει την εθνική του ταυτότητα. Ενας από τους ήρωές μου, ο Ρακόβσκι, ο αρχηγός των ρωσικών μυστικών υπηρεσιών, λέει πως οι εβραίοι τον εξυπηρετούν γιατί πολλοί από αυτούς ζουν στη Ρωσία. Αν ήταν Τούρκος, όμως, θα διάλεγε τους Αρμένιους. "Αλλοι'' υπήρξαν πολλοί στην ιστορία, όμως οι εβραίοι, λόγω της ικανότητάς τους να διατηρούν ακλόνητη την ταυτότητά τους ανά τους αιώνες, αποδείχτηκαν οι πιο ανθεκτικοί σ' αυτόν τον ρόλο με αποτέλεσμα να ξεσπά μονίμως πάνω τους το μίσος ή τουλάχιστον η δυσπιστία λόγω της διαφορετικότητας».

Εχουμε να κάνουμε λοιπόν με μια συνωμοσία και νά πώς την ορίζει ο Εκο: «Συνωμοσίες γίνονταν πάντα. Τόσο οι αποτυχημένες όσο και οι επιτυχημένες βγαίνουν αμέσως στο φως. Η παράνοια όμως έγκειται στο να φαντάζεσαι την ύπαρξη μιας διαρκούς συνωμοσίας, που εκπορεύεται από ένα μυστικό διευθυντήριο το οποίο κατευθύνει τις τύχες της ανθρωπότητας. Η παράνοια αυτή αφαιρεί από την ιστορία την πολυπλοκότητα, το απροσδόκητο, την αποκάλυψη, τη δυνατότητα του τυχαίου, την οξύνοια, την ετερογένεια των στόχων. Και γι' αυτό ακριβώς πρόκειται για παράνοια».

Ο συγγραφέας διευκρινίζει ότι δεν έχει γράψει μια ιστορική πραγματεία, αλλά ένα μυθιστόρημα, που μπορεί και να βασίζεται σε ιστορικά γεγονότα: «Μετά το "Ονομα του Ρόδου'' ήσαν πολλοί εκείνοι που με ρωτούσαν πού βρισκόταν το χειρόγραφο από το οποίο εμπνεύστηκα το βιβλίο. Δεν μ' ενδιαφέρει τόσο να εκτιμηθεί η αφηγηματική μου ικανότητα (αν και δούλεψα σκληρά) όσο το ηθικό ερέθισμα. Ηθελα να συνεισφέρω στο ξεθώριασμα ενός μύθου που επιζεί ακόμα. Ενας κριτικός με ρώτησε γιατί έχασα το χρόνο μου για να αποδείξω πως τα Πρωτόκολλα είναι πλαστά, αφού πλέον αυτό είναι κοινός τόπος. Μα ακριβώς διότι, παρά το γεγονός αυτό, πολύς κόσμος εξακολουθεί να τα παίρνει στα σοβαρά. Και έγραψα ένα μυθιστόρημα πιστεύοντας πως είναι πιο πειστικό από μια πραγματεία. Χρησιμοποίησα δε αυτή τη φόρμα για να αφηγηθώ μια αληθινή ιστορία. Στο τέλος τέλος, αν γνωρίζουμε κάτι για τον καρδινάλιο Μαζαρίνο είναι γιατί μας το είπε ο Δουμάς κι αν ξέρουμε το μπάομπαμπ είναι γιατί μας το γνώρισε ο Σαλγκάρι». 7

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Λογοτεχνία
Σχετικά θέματα: Λογοτεχνία
Μυθιστορήματα, προοίμια εξεγέρσεων
Διαβάζοντας ελληνικά στο Παρίσι
Ενας ποιητής απέναντι στον Στάλιν
Το ανεξάντλητο '21
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Κινηματογράφος
Μια ταινία χωρίς έξοδα
Η απεργία των γυναικών
Οικογενειακές υποθέσεις
Θέατρο
Οι λογοτέχνες στη σκηνή
«Θερμοκήπιο» γραφειοκρατίας
Η κρίση της αναπαράστασης
Χορός
«Μέσα» στην πρόβα
Εικαστικά
Η Ελλάδα μετά το φολκλόρ
Η δική τους Αφρική
Αρχιτεκτονική
Πάρκα αντί για χώρους στάθμευσης
Μοναχικές απώλειες
Η θανάσιμη μοναξιά του καλλιτέχνη
Μουσική
Οι χαμένοι, διάσημοι δίσκοι του ροκ
Φωνή σε μια ξεχασμένη γλώσσα
Το τραγούδι της ερήμου
Λογοτεχνία
Μυθιστορήματα, προοίμια εξεγέρσεων
Διαβάζοντας ελληνικά στο Παρίσι
Ο Εκο στο μάτι του κυκλώνα
Ενας ποιητής απέναντι στον Στάλιν
Το ανεξάντλητο '21