Έντυπη Έκδοση

Ο 50χρονος Αφγανός Ατίκ Ραχμίνι λέει στην «Ε»

«Δεν είμαι ούτε φεμινιστής ούτε σεξιστής»

Το 2004, στο τμήμα «Ενα κάποιο βλέμμα» του Φεστιβάλ των Κανών, μας είχε εντυπωσιάσει η ταινία «Γη και στάχτες» του Αφγανού Ατίκ Ραχμίνι, βασισμένη σε δικό του μυθιστόρημα. Η ταινία, που στη συνέχεια κέρδισε το βραβείο του τμήματος αυτού του φεστιβάλ, αναφερόταν στο δραματικό οδοιπορικό ενός άντρα που προσπαθεί, μαζί με το μικρό, μουγκό εγγονό του, να φτάσει στο ορυχείο όπου εργάζεται ο γιος του για να του αναγγείλει την καταστροφή του χωριού του και το θάνατο της γυναίκας του.

Σήμερα, με τη δεύτερη ταινία του, «Η πέτρα της υπομονής», και πάλι βασισμένη σε μυθιστόρημα του Ραχμίνι (βραβείο Γκονκούρ 2008), ο σκηνοθέτης επιλέγει να αφηγηθεί την ιστορία μιας γυναίκας, κάπου στο Αφγανιστάν, που αποφασίζει να αποκαλύψει τα πραγματικά της αισθήματα και τη σχέση τους στον τραυματισμένο, ήρωα του πολέμου, σύζυγό της, που βρίσκεται σε κατάσταση φυτού. Ο κατάκοιτος άντρας μετατρέπεται έτσι στη μαγική πέτρα της υπομονής, η οποία, σύμφωνα με την περσική μυθολογία, όταν τοποθετείται μπροστά από ένα πρόσωπο, το προστατεύει από τη δυστυχία, τον πόνο και τη μιζέρια. Μιλήσαμε με τον 50χρονο σήμερα Αφγανό σκηνοθέτη, που τα τελευταία χρόνια ζει στο Παρίσι, για την ταινία του και τα θέματά της: την κατάσταση της γυναίκας, την ελευθερία, τη θρησκεία, τον πόλεμο.

- Ποια είναι η κατάσταση σήμερα της γυναίκας στο Αφγανιστάν;

«Αν συγκρίνουμε την κατάσταση της γυναίκας σήμερα με εκείνη στην περίοδο των Ταλιμπάν, υπάρχει σαφώς μια τεράστια εξέλιξη. Ο νέος νόμος επιτρέπει στα κορίτσια να πηγαίνουν στο σχολείο, σε ορισμένες μάλιστα πόλεις αυτό είναι υποχρεωτικό. Τα σχολεία είναι μικτά μέχρι την 6η τάξη, μετά υπάρχει διαχωρισμός. Ο νόμος αυτός επιτρέπει επίσης στις γυναίκες να εργάζονται στη δημόσια διοίκηση, ενώ ορισμένοι κρατικοί οργανισμοί υποχρεούνται να σέβονται την ισότητα των φύλων. Τη στιγμή αυτή έχουμε τρεις γυναίκες υπουργούς και το 30% των μελών στη Βουλή είναι γυναίκες, αποφασισμένες να αποκαλύψουν τη διαφθορά αλλά και να αναγκάσουν τους επικεφαλής του πολέμου να αναλάβουν τις ευθύνες τους. Σίγουρα βρίσκονται συνεχώς υπό απειλή, υπήρξαν μάλιστα και δολοφονίες, αλλά παρ' όλα αυτά εξακολουθούν να αγωνίζονται. Από πλευράς λαϊκής παράδοσης, η θρησκευτική νοοτροπία καταδυναστεύει πάντα τις γυναίκες. Αυτό αποτελεί βάση της κοινωνίας. Η κοινωνική και πολιτική κατάσταση στις πόλεις καλυτερεύει συνεχώς, αλλά το 60% των Αφγανών είναι αγροτικός κόσμος. Σ' αυτές τις περιοχές η κατάσταση των γυναικών δεν έχει καλυτερεύσει. Υπάρχουν πάντα νέες γυναίκες που υποχρεούνται σε αναγκαστικούς γάμους, που δεν μπορούν να πάνε στο σχολείο, που βιάζονται...»

- Στην ταινία διαφαίνεται πως ακόμη και η πορνεία είναι καλύτερη από έναν αναγκαστικό γάμο...

«Οχι, δεν καταλαβαίνω από πού βγάλατε αυτό το συμπέρασμα. Αυτή είναι μια άποψη που υποστηρίζει μια θρησκευτική μερίδα στο Αφγανιστάν. Δεν είμαι ούτε πολιτικός ούτε θεωρητικός για να δώσω λύσεις. Απλώς αφηγούμαι τη μοίρα μιας γυναίκας».

- Πόσο μπορεί να βοηθήσει μια ταινία στην απελευθέρωση μιας γυναίκας;

«Μια και δεν είμαι ούτε κοινωνιολόγος ούτε φεμινιστής ούτε σεξιστής, δεν μπορώ να πω αν θα αλλάξει την κατάσταση της γυναίκας στο Αφγανιστάν».

- Η ταινία σας βασίστηκε στο μυθιστόρημά σας. Πώς αντιμετωπίστηκε αυτό στην πατρίδα σας;

«Το μυθιστόρημα κυκλοφόρησε στο Ιράν το 2011, με ορισμένα κομμάτια λογοκριμένα και σε μια μέτρια μετάφραση. Αντίθετα, η αγγλική μετάφραση κυκλοφορεί τόσο στο Ιράν όσο και στο Αφγανιστάν και είχε πολύ καλή υποδοχή, ιδιαίτερα από τη νεολαία».

Η πανέμορφη Γκολσιφτέ Φαραχάνι που πρωταγωνιστεί στην ταινία «Η πέτρα της υπομονής» Η πανέμορφη Γκολσιφτέ Φαραχάνι που πρωταγωνιστεί στην ταινία «Η πέτρα της υπομονής» - Πώς καταφέρατε τον Ζαν-Κλοντ Καριέρ (σ.σ. τακτικό συνεργάτη του Λουίς Μπουνιουέλ) να συνεργαστεί στο σενάριο της ταινίας;

«Ηταν στην πραγματικότητα ο Ζαν-Κλοντ Καριέρ ο οποίος, έχοντας διαβάσει το βιβλίο, με κάλεσε για να με συγχαρεί και να μου προτείνει να φτιάξουμε μια ταινία. Γι' αυτόν, το μυθιστόρημα πρόσφερε πολύ ελκυστικά δραματουργικά στοιχεία και η γυναικεία μορφή τού θύμιζε άλλους ρόλους, σε έργα στα οποία είχε συνεργαστεί πιο πριν με τον Λουίς Μπουνιουέλ».

- Πού γυρίστηκε η ταινία;

«Ολες οι εσωτερικές σκηνές γυρίστηκαν στην Καζαμπλάνκα, στο Μαρόκο, σ' ένα εγκαταλειμμένο βιομηχανικό χώρο που, περιέργως, έμοιαζε με τμήμα της Καμπούλ που είχαν φτιάξει οι Σοβιετικοί. Οι εξωτερικές σκηνές, όπως και οι σκηνές της μάχης και οι σκηνές στο σπίτι της παιδικής ηλικίας της γυναίκας, γυρίστηκαν στο Αφγανιστάν, με ένα πολύ μικρό συνεργείο».

- Η ταινία καταπιάνεται με τη θρησκεία, με το Κοράνι να παίζει σημαντικό ρόλο. Πώς βλέπετε την επίδρασή της;

«Ναι, μιλώ για μια γυναίκα που ζει στο Αφγανιστάν σε μια θρήσκα κοινωνία, όπου το Κοράνι είναι παρόν στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων. Σε μια κοινωνία όπου η ιατρική χωλαίνει, οι άνθρωποι πολύ εύκολα στρέφονται στη θρησκεία. Στην αρχή της ταινίας, το Κοράνι, όπως και ο ιμάμης, είναι πολύ παρόντες. Βλέπουμε την επίδραση της θρησκείας πάνω σ' αυτή τη γυναίκα που προσεύχεται συνεχώς. Ενώ όμως μιλάει και αποκαλύπτει, απομακρύνεται από τη θρησκεία. Είναι ο λόγος της γυναίκας, η εξομολόγησή της, που αντικαθιστά τον ιερό λόγο του Κορανίου».

- Μπορείτε να μου πείτε για τη συνεργασία σας με την ηθοποιό, που είναι εξαιρετική;

«Γνωρίζω την Γκολσιφτέ Φαραχάνι, εξαιρετική ηθοποιό, όπως αναφέρατε, χάρη στον Ζαν-Κλοντ Καριέρ. Ηθελε πολύ να ερμηνεύσει αυτόν το ρόλο και δέχτηκε να κάνει πολλά δοκιμαστικά για να με πείσει. Επειδή είναι ιρανικής προέλευσης και όχι αφγανικής, η πρώτη δυσκολία ήταν να εξαφανίσουμε την ιρανική προφορά της. Σχεδόν ένα χρόνο πριν αρχίσουμε τα γυρίσματα άρχισε να μαθαίνει την αφγανική προφορά και αργότερα τη βοήθησε σ' αυτό και η ηθοποιός που ερμηνεύει τη θεία της στην ταινία και η οποία είναι Αφγανή. Η Γκολσιφτέ κατάλαβε πολύ γρήγορα το χαρακτήρα, τις σκηνοθετικές προθέσεις μου και τη σημασία των λέξεων στην ταινία. Δουλέψαμε σχεδόν την κάθε λέξη μαζί. Καταλάβαινε πως η κάμερα έπρεπε να κινείται σύμφωνα με τις λέξεις και όχι με τις κινήσεις. Αυτό ήταν μια θαυμάσια πρόκληση. Οπως λέω πάντα: η δουλειά του σεναριογράφου είναι να βάζει τα πρόσωπά του μέσα σε μια σκάφη κι εκείνη των ηθοποιών να τα βγάζουν από αυτήν! Αυτό έκανε η Γκολσιφτέ».

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Κινηματογράφος
Σχετικά θέματα: Κινηματογράφος
Οι Γερμανοί «τρώνε χοιρινό και... ανθρώπους»
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Κινηματογράφος
«Δεν είμαι ούτε φεμινιστής ούτε σεξιστής»
Οι Γερμανοί «τρώνε χοιρινό και... ανθρώπους»
Θέατρο
Ουρές και κλάματα
Μουσική
«Δεν καταλαβαίνω πώς οι Ελληνες ψηφίζουν νεοναζί»
Ο Μίκης με κάνει καμαρωτή
Βιβλίο
Μπουκέτα από εξώφυλλα