Έντυπη Έκδοση

ΕΝΩ ΚΑΤΑΓΡΑΦΕΙ ΤΟΝ ΠΛΟΥΤΟ ΠΟΥ ΠΑΡΑΓΕΤΑΙ ΣΕ ΜΙΑ ΧΩΡΑ, ΔΕΝ ΥΠΟΛΟΓΙΖΕΙ ΟΥΤΕ ΤΙΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΝΙΣΟΤΗΤΕΣ ΟΥΤΕ ΤΟ ΒΑΘΜΟ ΕΥΤΥΧΙΑΣ ΠΟΥ ΒΙΩΝΟΥΝ ΟΙ ΠΟΛΙΤΕΣ ΣΤΗΝ ΕΝ ΛΟΓΩ ΧΩΡΑ

ΑΕΠ: η ιστορία ενός αμφισβητούμενου οικονομικού όρου

Το ακαθάριστο εθνικό προϊόν (ΑΕΠ) αφορά τον τρόπο με τον οποίον υπολογίζεται πόσο καλά πάει μια οικονομία. Για την ακρίβεια, το ΑΕΠ, η ιστορία του οποίου ξεκινά την περίοδο πριν από το ξέσπασμα του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, έχει να κάνει με την παραγωγή στατιστικών στοιχείων γύρω από την αγοραία αξία όλων των τελικών αγαθών και υπηρεσιών που παράγονται σε μια χώρα κατά το διάστημα μιας χρονικής περιόδου.

Πράγματι, σε τι ακριβώς βοηθάει το ΑΕΠ όταν δεν λαμβάνει υπόψη τα εκατομμύρια των ανέργων, των αστέγων ή των ανθρώπων χωρίς πρόσβαση σε βασική ιατρική φροντίδα; Πράγματι, σε τι ακριβώς βοηθάει το ΑΕΠ όταν δεν λαμβάνει υπόψη τα εκατομμύρια των ανέργων, των αστέγων ή των ανθρώπων χωρίς πρόσβαση σε βασική ιατρική φροντίδα; Ωστόσο, θεωρείται βέβαιο ότι το ΑΕΠ δεν αποτελεί αξιόπιστο δείκτη της ευημερίας μιας χώρας. Αυτό θα μπορούσε να είναι και το κεντρικό μήνυμα του πρόσφατα δημοσιευμένου βιβλίου της καθηγήτριας οικονομικών στο πανεπιστήμιο της Οξφόρδης Diane Coyle, που φέρει τον τίτλο «GDP: Α Brief but Affectionate History», καθώς η ανάλυσή της αποκαλύπτει μια σειρά από προβλήματα που σχετίζονται με τη χρήση του ΑΕΠ. Παρά ταύτα, η ίδια η συγγραφέας υποστηρίζει τελικά, προφανώς λόγω έλλειψης εναλλακτικών μεθόδων για τη μέτρηση της παραγωγής του πλούτου, ότι η αύξηση του ΑΕΠ σχετίζεται με την ευημερία και την ευτυχία.

Το πρόβλημα με το ΑΕΠ, όπως έχει σωστά παρατηρηθεί από πολλούς αναλυτές, είναι ότι ενώ καταγράφει τον πλούτο που παράγεται σε μια χώρα, δεν υπολογίζει ούτε τις κοινωνικές ανισότητες ούτε το βαθμό ευτυχίας που βιώνουν οι πολίτες στην εν λόγω χώρα. Επιπλέον, υπάρχουν και σημαντικά ερωτήματα γύρω από τον ίδιο τον τρόπο μέτρησης του πλούτου. Το ΑΕΠ, για παράδειγμα, δεν υπολογίζει την παραγωγή πλούτου στη μη επίσημη οικονομία ούτε αυτόν που παράγει η οικιακή εργασία των γυναικών.

Περίπλοκο

Βέβαια, η αλήθεια είναι ότι η οικονομική πραγματικότητα είναι αρκετά περίπλοκη από μόνη της, σε βαθμό που καμία μέτρηση της παραγωγής του πλούτου δεν μπορεί να θεωρείται απολύτως ακέραιη και αντικειμενική. Μόλις αυτό τον μήνα, για παράδειγμα, το ΑΕΠ της Νιγηρίας για το 2013 αναθεωρήθηκε με τέτοιον τρόπο που προέκυψε ξαφνικά και αναπάντεχα μια αύξηση κατά 89%, καθιστώντας τη Νιγηρία αφρικανική οικονομική υπερδύναμη! Κάτι ανάλογο είχε συμβεί και στην περίπτωση της Ελλάδας το 2006, όταν η ΕΣΥΕ (ο προκάτοχος της ΕΛΣΤΑΤ) ανακοίνωνε ότι το ΑΕΠ της χώρας ήταν στην πραγματικότητα 25% μεγαλύτερο από ό,τι θεωρείτο μέχρι τότε.

Και στις δύο περιπτώσεις, οι αναθεωρήσεις του ΑΕΠ μπορεί να ήταν αναγκαίες, ίσως και σωστές. Ωστόσο, αυτό δεν συνεπάγεται ότι οι πολίτες των δύο αυτών χωρών έγιναν πλουσιότεροι εξαιτίας της αναθεώρησης των στατιστικών στοιχείων σχετικά με την παραγωγή του πλούτου. Ομως η μέτρηση του ΑΕΠ μπορεί να έχει άλλες σημαντικές επιπτώσεις για την οικονομία μίας χώρας. Στην περίπτωση της Ελλάδας, η αναθεώρηση του ΑΕΠ το 2006 προς τα πάνω προσέφερε τη δυνατότητα στη χώρα για ακόμη μεγαλύτερο εξωτερικό δανεισμό. Στην περίπτωση της Νιγηρίας, η αναθεώρηση του ΑΕΠ ίσως να ενισχύσει την εικόνα της χώρας όσον αφορά τις εξωτερικές επενδύσεις.

Στο βιβλίο της Diane Coyle, όπου καταγράφεται η ιστορία της ανάδυσης και της εξέλιξης του ΑΕΠ ως εργαλείο για τη μέτρηση της παραγωγής του πλούτου, ο αναγνώστης μπορεί εύκολα να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι το ΑΕΠ αποτελεί στην ουσία ένα πολιτικό στατιστικό στοιχείο, αν και, επαναλαμβάνω, δεν είναι βέβαιο ότι αυτό είναι και το μήνυμα που επιδιώκει να περάσει η ίδια η συγγραφέας του βιβλίου.

Ομως, πώς είναι δυνατόν να παραγνωριστεί το γεγονός ότι το ΑΕΠ, ως εργαλείο μέτρησης της παραγωγής του πλούτου, είναι άμεσα συνδεδεμένο με τα μοντέλα καπιταλιστικής ανάπτυξης που έχουν αναπτυχθεί στις δυτικές χώρες τον τελευταίο αιώνα; Πράγματι, σε τι ακριβώς βοηθάει το ΑΕΠ όταν δεν λαμβάνει υπόψη τα εκατομμύρια των ανέργων, των αστέγων ή των ανθρώπων χωρίς πρόσβαση σε βασική ιατρική φροντίδα;

Η προσέγγιση

Αποτελεί επίσης γεγονός ότι το ΑΕΠ συμβάλλει σε μεγάλο βαθμό προκειμένου να σκεπαστούν τα προβλήματα σχετικά με την περιβαλλοντική υποβάθμιση, τις οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες και την εξάλειψη των φυσικών πόρων, που απειλούν την ίδια τη βιωσιμότητα του πλανήτη.

Δυστυχώς, αυτά τα ζητήματα σχετικά με τη μέτρηση του πλούτου και της ευημερίας με βάση το ΑΕΠ δεν λαμβάνονται υπόψη από τη συγγραφέα του συγκεκριμένου βιβλίου, η οποία τείνει να χρησιμοποιεί την ανάπτυξη ως αυτοσκοπό, αγνοώντας με αυτό τον τρόπο τις κοινωνικές και περιβαλλοντικές διαστάσεις της καπιταλιστικής οικονομικής ανάπτυξης. Αυτό είναι λίγο παράδοξο, δεδομένου του γεγονότος ότι το προηγούμενο βιβλίο της, που φέρει τον τίτλο «Economics of Enough», ασκούσε κριτική στο αφηρημένο μοντέλο ανάπτυξης των τελευταίων δεκαετών.

Παρά ταύτα, το καινούργιο βιβλίο της Diane Coyle, που, όπως και το προηγούμενο, εκδόθηκε επίσης από τον εκδοτικό οίκο του Πανεπιστημίου του Πρίνστον, είναι χρήσιμο για την κατανόηση ενός ιδιαίτερα σημαντικού οικονομικού όρου. Οι αδυναμίες του ρέουν από την έλλειψη άσκησης κριτικής εκ μέρους της συγγραφέως στα καπιταλιστικά μοντέλα ανάπτυξης των τελευταίων δεκαετιών.

Το ΑΕΠ, ως εργαλείο μέτρησης της παραγωγής του πλούτου, πηγάζει μέσα από μια καπιταλιστική προσέγγιση σχετικά με την οικονομική πραγματικότητα.

Μια πολιτική οικονομία με ανθρωποκεντρικό όραμα πρέπει, συνεπώς, να εφεύρει νέα εργαλεία για τη μέτρηση της παραγωγής του πλούτου και της ευημερίας, εργαλεία που θα λαμβάνουν υπόψη τη συνολική ποιότητα ζωής, την ευτυχία και την κοινωνική ευημερία. Για παράδειγμα, η αύξηση του ΑΕΠ κατά 1% ή 2% σε μια μεγάλη καπιταλιστική οικονομία περνά σήμερα απαρατήρητη από τις μάζες των εργαζομένων. Γι' αυτό και το ΑΕΠ συνεχίζει δικαίως να θεωρείται από πολλούς αναξιόπιστο εργαλείο μέτρησης της παραγωγής του εθνικού πλούτου και της κοινωνικής ευημερίας.

Τα σχόλια έχουν κλείσει για αυτό το άρθρο

Κανένα σχόλιο

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας 0

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Κ.Ε. Plus
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Αφιέρωμα
Η γέννηση ενός αριστουργήματος
Σινεμά
Με περνάνε για άντρα
Ατζέντα Σινεμά
Κωνσταντίνος Κοντοβρακης, παραγωγός
Οπερα
Ετσι κάνουν όλες
Εικαστικά
Ατζέντα Εικαστικών
Μουσική
Ατζέντα Μουσική
Θέατρο
Ατζέντα Θεάτρου
ΚΟΑ
Ενα γερμανικό Ρέκβιεμ
Ποίηση
Στο αρχιπέλαγος της ποίησής του
Άλλες ειδήσεις
ΑΕΠ: η ιστορία ενός αμφισβητούμενου οικονομικού όρου