Έντυπη Έκδοση

ΤΟ ΟΡΑΜΑ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΟΥ ΕΓΙΝΕ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Το Βυζαντινό έφτασε στο 1821

Ανατρέπει πολλές από τις βεβαιότητές μας το Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο, που εγκαινιάστηκε χθες συνολικά (και κατά το δεύτερο μισό του) από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κάρολο Παπούλια.

Τοιχογραφία του 15ου αιώνα από το καθολικό της Παναγίας Οδηγήτριας από την Απόλπαινα Λευκάδας Τοιχογραφία του 15ου αιώνα από το καθολικό της Παναγίας Οδηγήτριας από την Απόλπαινα Λευκάδας Αν και η απουσία του αείμνηστου δημιουργού του, Δημήτρη Κωνστάντιου, ήταν αισθητή, η έμπνευσή του είναι πανταχού παρούσα σ' αυτό το «ανοικτό» μουσείο, που επιτυγχάνει μια πολυεπίπεδη ανάγνωση των αριστουργημάτων της βυζαντινής τέχνης, αλλά και απλών αντικειμένων της καθημερινής ζωής του Βυζαντίου και της περιόδου που ακολούθησε μέχρι την ίδρυση του ελληνικού κράτους.

Ο Κωνστάντιος ήθελε τον επισκέπτη ενεργό, να βλέπει τα αντικείμενα στο ιστορικό τους πλαίσιο, να εκπλήσσεται συνεχώς και να μη βαριέται. Το πέτυχε στην πρώτη ενότητα (μετάβαση από τον αρχαίο κόσμο στο Βυζάντιο), το κατάφερε, όμως, και στη δεύτερη, από το Βυζάντιο στη νεότερη εποχή. Τώρα πια, η μόνιμη έκθεση του μουσείου καταλαμβάνει συνολικά 2.600 τ.μ.

Στο καινούργιο της κομμάτι (1.400 τ.μ.) παρουσιάζονται συνολικά 1.000 αντικείμενα. Ανασύρθηκαν από τις αποθήκες, αποκαταστάθηκαν και εκτίθενται για πρώτη φορά, όπως τόνισε η αν. διευθύντρια του Μουσείου κ. Λαζαρίδου. Για το αποτέλεσμα εργάστηκε από το 2004 το σύνολο του προσωπικού του. Τη σπουδαία μουσειογραφική μελέτη υπογράφει η αρχιτέκτων Αυγή Τζάκου, που «παίζει» με τα παστέλ χρώματα, το φως, τις διάφανες βιτρίνες και τις διαφυγές, έτσι ώστε «ο θεατής να μη νιώθει εγκλωβισμένος».

Η έκθεση πιάνει το νήμα από τους Παλαιολόγους, όταν η Βυζαντινή Αυτοκρατορία, στερημένη από πλούτο και δύναμη, παράγει τη βασισμένη στην κλασική παράδοση παλαιολόγεια τέχνη. Μετά δείχνει την καλλιτεχνική κινητικότητα στα ταξίδια από την Κωνσταντινούπολη προς τη Δύση κατά τον 15ο αιώνα, όταν πλέον έχει καταλυθεί οριστικά η Βυζαντινή Αυτοκρατορία.

Στη Δύση αναπτύσσεται η τυπογραφία και ιδού: στις βιτρίνες βλέπουμε εκδόσεις του τυπογραφείου του Αλδου Μανούτιου και στο βάθος την αποκατάσταση μιας εκπληκτικής τοιχογραφίας του 15ου αιώνα από το καθολικό της Παναγίας Οδηγήτριας στην Απόλπαινα της Λευκάδας.

Την περίοδο αυτή αρχίζουν οι διενέξεις Ενετών και Τούρκων και η κυριαρχία των πρώτων στην Κρήτη. Από την ώσμωση ελληνορθόδοξης και δυτικής τέχνης εκτίθενται το «Jesus» του Ρίτζου, η περίφημη «Ακρα ταπείνωση» του Ν. Τζαφούρη, «Ο Αγιος Γεώργιος Δρακοκτόνος» (16ου αι.) του Γ. Κλόντζα κ.ά.

Οταν η άλωση του Χάνδακα οδηγεί πολλούς σπουδαίους Κρητικούς αγιογράφους στα βενετοκρατούμενα Επτάνησα, αρχίζει να αναπτύσσεται η Επτανησιακή Σχολή (17ος-18ος αι.). Εκπροσωπείται από μια Αγία Θεοδώρα που, χρυσοποίκιλτη και με στέμμα, παραπέμπει περισσότερο στην αυτοκράτειρα. Μεγαλύτερο ενδιαφέρον έχουν οι αναθηματικές εικόνες (τάματα όχι κατ' ανάγκην αγιογραφικής θεματολογίας) που πρόσφεραν σε κερκυραϊκούς ναούς εύποροι έμποροι.

Ακολουθεί ένα λαμπρό δείγμα της επίδρασης της φλαμανδικής τέχνης στη μεταβυζαντινή αγιογραφία: «Η Ανάληψη του Προφήτη Ηλία» (17ου ) του Πουλάκη, εμβληματικό έργο που στολίζει την αφίσα της έκθεσης. Είχε κοπεί σε κομμάτια για να πουληθεί, γι' αυτό χρειάστηκε μεγάλος κόπος για να συγκολληθεί και να εκτεθεί.

Με ένα χρυσοκέντητο πέτασμα Ωραίας Πύλης, έναν βελούδινο χρυσοκέντητο σάκο από την Προύσα της Μικράς Ασίας, μια ολοκέντητη ζώνη από την Τραπεζούντα, ένα κατάκοσμο βημόθυρο από τη Μονή Προδρόμου του Ζινζίντερε και ένα ασημένιο φωτοστέφανο Αγίου, στολισμένο με ημιπολύτιμους λίθους, περνάμε στους 18ο και 19ο αιώνες.

Ενας οθωμανικός θησαυρός με 1.000 νομίσματα και έντυπα, που προπαγανδίζουν την ελευθερία, μας οδηγούν στην Επανάσταση του '21. Οι αγιογράφοι ζωγραφίζουν τα χωριά τους, αντί για εικόνες. Για όσους επιμένουν ότι υπήρχαν κρυφά σχολεία, υπάρχει μια τρανή απόδειξη περί του αντιθέτου: η ανάγλυφη μαρμάρινη πλάκα, που γράφει ότι «Ο Αθηναίος έμπορος Ντέκας έδωσε το 1750 20.000 γρόσια για την ίδρυση εκπαιδευτηρίου στην Αθήνα». Το σχολείο (κοντά στην πλατεία Μητροπόλεως) λειτούργησε ώς το 1824. Παρατίθενται επίσης σιγίλιο του Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Κυρίλλου Στ', με το οποίο ιδρύεται ελληνικό σχολείο στη Σινώπη Πόντου το 1817, καθώς κι ένα, υπέροχα επιζωγραφισμένο με μινιατούρες, χειρόγραφο «μαθηματάριο» του 1768-1811 από την Τραπεζούντα του Πόντου.

Στην ενότητα της μαγείας (!) παρουσιάζονται βιβλία με ξόρκια και δύο κρίκοι στους οποίους έδεναν οι ιερείς τους φρενοβλαβείς, ως θεραπεία.

* Στην έξοδο εκτίθενται έργα Παρθένη, Εγγονόπουλου, Τσαρούχη κι άλλων νεοελλήνων ζωγράφων, επηρεασμένα από τη βυζαντινή παράδοση. Πρόκειται για την περιοδική έκθεση που παρατάθηκε για όλο το καλοκαίρι. *

INFO: Βυζαντινό Μουσείο (Βασ. Σοφίας 22, τηλ.: 213-2139500). Είσοδος: 4 ευρώ (μειωμένο 2 ευρώ).

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Μουσεία και Αρχαιολογικοί χώροι
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Μουσική
Αν δεν σε έχουν αποδοκιμάσει δεν αξίζεις τίποτα
Συνέντευξη: Γκίλαντ Ατζμον
Θέλω το υπουργείο... τζαζ της Παλαιστίνης
Θέατρο
2.000 sms και 160 συγγραφείς για ένα έργο
Επίδαυρος
Ορχήστρα και πολύ τους πέφτει
Ακαδημία Αθηνών
Ενας αρχαιολόγος, γεν. γραμματέας της Ακαδημίας
Βυζαντινό μουσείο
Το Βυζαντινό έφτασε στο 1821
Κινηματογράφος
Il cinema delle donne
Νέες ταινίες
Θρίλερ και μέτριες κωμωδίες
Συνέντευξη: Χαβιέ Μπαρντέμ
Η ζωή είναι καταθλιπτική, γιατί να παίξω κωμωδία;
Τηλεόραση
Απεργίες στα ΜΜΕ την άλλη εβδομάδα
58 βραβεία!
Ψηφιακή ενημέρωση μέσω Αυτοδιοίκησης
«Καυτός» Ιούνιος για ΕΡΤ
«ΟΡΑ» και στην τηλεθέαση