Έντυπη Έκδοση

Πέντε μεγάλοι αποκαλύπτονται

Μάστορες της αφήγησης που αποκαλύπτουν τα μυστικά της τέχνης τους αλλά και της καθημερινότητάς τους. Ιερά τέρατα της λογοτεχνίας που συνοψίζουν τις ιδέες τους, ενώ κουβεντιάζουν χαλαρά για όσα τους ενώνουν ή τους χωρίζουν. Ακαδημαϊκοί που σκύβουν πάνω από το έργο σπουδαίων στοχαστών και συγγραφείς που εμπνέονται από διάσημες καλλιτεχνικές φυσιογνωμίες.

Μια σειρά από εκδόσεις του φετινού καλοκαιριού στήνουν γέφυρες με το έργο δημιουργών που σημάδεψαν τον 20ό αιώνα -από τον Μπόρχες, τον Ελιοτ, τον Χέμινγουεϊ και τον Μαρκές, έως τον Καστοριάδη, τον Γιόζεφ Μπόις ή τον Αρθουρ Μίλερ. Αλλες στηρίζονται σε υποδειγματικές δημοσιογραφικές συνεντεύξεις, άλλες σε επιστημονικές προσεγγίσεις, άλλες σε μαρτυρίες και ιστορικές πηγές. Κι αν κάποιες απευθύνονται κυρίως σε υποψιασμένους αναγνώστες, όλες τους ανοίγουν ορίζοντες στα μονοπάτια της τέχνης, της φιλοσοφίας, της ζωής.

* Πώς γίνεται ένας συγγραφέας σοβαρός μυθιστοριογράφος; Ιδού η απάντηση του Ουίλιαμ Φόκνερ, όπως αποτυπώθηκε το 1956 στο θρυλικό «Paris Review»: «Χρειάζεται ενενήντα εννέα της εκατό ταλέντο... ενενηνταεννέα τοις εκατό πειθαρχία... ενενηνταεννέα τοις εκατό δουλειά. Ποτέ δεν πρέπει να είναι ικανοποιημένος με αυτό που κάνει. Ποτέ δεν είναι όσο καλός μπορεί να γίνει(...). Ο καλλιτέχνης είναι ένα πλάσμα που το καθοδηγούν οι δαίμονες. Δεν ξέρει γιατί τον διαλέγουν, και συνήθως έχει τόσα πολλά να κάνει, που δεν του μένει χρόνος να σκεφτεί το γιατί. Είναι πέρα για πέρα αμοραλιστής, με την έννοια ότι θα ληστέψει, θα δανειστεί, θα εκλιπαρήσει ή θα κλέψει από τον οποιονδήποτε και από τον καθένα για να κάνει τη δουλειά του (...) Αν κάποιος συγγραφέας αναγκαστεί να ληστέψει την ίδια τη μητέρα του, δεν θα διστάσει λεπτό».

Πόσο παρηγορητικά και απελευθερωτικά ταυτόχρονα λειτούργησαν τα παραπάνω λόγια, δεκαετίες αργότερα, στον Ορχάν Παμούκ, όταν κλεισμένος στο σπίτι του στην Κωνταντινούπολη κι έχοντας αφήσει πίσω του την αρχιτεκτονική, αναζητούσε τον συγγραφικό βηματισμό του; Τ' ομολογεί ο ίδιος προλογίζοντας την «Τέχνη της γραφής» (μετ. Μ. Τουλγαρίδου, εκδ. «Τόπος»): Εναν τόμο όπου βρίσκονται συγκεντρωμένες δέκα συνεντεύξεις-ποταμοί από τη δεξαμενή του πρωτοποριακού περιοδικού που ίδρυσε στις αρχές της δεκαετίας του '50 στο Παρίσι μια ομάδα αμερικανών διανοουμένων, ανικανοποίητων με τις λογοτεχνικές επιθεωρήσεις της εποχής τους, που πριμοδοτούσαν τις απόψεις των κριτικών αντί για τον λόγο των ίδιων των δημιουργών.

Τρεις από τις συνεντεύξεις του τόμου -των Φόκνερ, Στάινμπεκ και Χέμινγουεϊ- είχαν δημοσιευτεί παλιότερα κι από τις εκδόσεις «Printa», μαζί με των Τζον Ντος Πάσος και Χένρι Μίλερ. Τώρα όμως, στην έκδοση του «Τόπου», τις συναντάμε πλάι σ' εκείνες των Τ. Σ. Ελιοτ, Τρούμαν Καπότε, Σολ Μπέλοου, Χόρχε Λουίς Μπόρχες, Γκράχαμ Γκριν, Ισαάκ Μπάσεβιτς Σίνγκερ, Γκαμπριέλ Γκαρσία Μαρκές, καθώς και του «πάπα» της λογοτεχνικής κριτικής Χάρολντ Μπλουμ, παραχωρημένες μεταξύ 1957 και 1991. Κι όπως αποφάνθηκε ο αμερικανός συγγραφέας Ντέιβ Εγκερς, διαβάζοντάς τες κανείς όλες μαζί είναι σαν ν' αποκτά μεταπτυχιακό τίτλο σπουδών στη δημιουργική γραφή χωρίς ν' απομακρυνθεί από τον καναπέ του!

Από την Αργεντινή

* Αλλο βιβλίο χρωστάμε στην «Printa» φέτος: Τους σπινθηροβόλους «Διαλόγους» ανάμεσα στον Μπόρχες και τον Ερνέστο Σάμπατο, δύο φωνές της Αργεντινής με παγκόσμια ακτινοβολία, που έχουν αγαπηθεί πολύ και στην Ελλάδα. Διαλόγους που προκάλεσε και κατέγραψε στα μέσα της δεκαετίας του '70 ο συμπατριώτης τους δημοσιογράφος Ορλάντο Μπαρόνε, έχοντας κατορθώσει να κάνει «δυο ποταμούς που κυλούν παράλληλα, να χυθούν στο ίδιο σημείο». Η ευρωπαϊκή και η λατινοαμερικάνικη λογοτεχνία, η καλλιτεχνική ελευθερία, οι σχέσεις πραγματικότητας ονείρου και φαντασίας, η φήμη, η επιτυχία αλλά κι ο θάνατος κι η τρέλα, είναι μερικά μόνο από τα θέματα που απασχολούν τους δυο συγγραφείς, οι οποίοι είχαν εξαρχής συμφωνήσει ν' αφήσουν έξω απ' τις συζητήσεις τους το πεδίο της πολιτικής.

«Εάν ένας καλλιτέχνης έχει κάτι σημαντικό να πει, θα το πει ούτως ή άλλως» λέει σ' ένα σημείο ο δημιουργός του «Τούνελ»: «Τίποτε δεν θα τον εμποδίσει. Ούτε η φήμη, ούτε η μυστική αστυνομία, ούτε το κράτος». Κάτι που ισχύει βέβαια και στην περίπτωση του χαρισματικού Γιόζεφ Μπόις, του σημαντικότερου εικαστικού καλλιτέχνη της Γερμανίας κατά τον 20ό αιώνα, που επηρέασε όσο κανείς την εικαστική μεταπολεμική πραγματικότητα σ' Αμερική και Ευρώπη, απορρίπτοντας καθιερωμένες φόρμες και χρησιμοποιώντας την τέχνη του ως κοινωνικό και πολιτικό μανιφέστο μαζί.

Ολες οι πτυχές του έργου και της σκέψης του Μπόις απλώνονται και αναλύονται διεξοδικά από την ιστορικό τέχνης Ρέα Thonges-Στριγγάρη στον πλούσια εικονογραφημένο τόμο «Η επανάσταση είμαστε εμείς» (εκδ. «Πατάκη»): Από τη βασική του αρχή «δεν εκθέτω, αποθέτω» έως τον αφορισμό του «κάθε άνθρωπος είναι καλλιτέχνης», κι από τη σύμπραξή του με τον Ναμ Τζουν Πάικ στην ομάδα Fluxus έως την αφοσίωσή του στην «κοινωνική γλυπτική», τις αρχαιοελληνικές αναφορές του και την προσέγγισή του στο δίπτυχο οικολογία και σοσιαλισμός. Ανάμεσα δε στις σελίδες του βιβλίου θα συναντήσουμε και μια ανέκδοτη συζήτηση του Μπόις με τον Μίκη Θεοδωράκη περί «δημοκρατικού συγκεντρωτισμού», παρουσία της Στριγγάρη, λίγο πριν πέσει η χούντα των συνταγματαρχών.

* Πρόσφατα κυκλοφόρησε κι ένας τόμος αφιερωμένος στον «Στοχαστή της αυτονομίας», τον Κορνήλιο Καστοριάδη, με τις δεκαοχτώ εισηγήσεις του συνεδρίου που πραγματοποιήθηκε γι' αυτόν στο Εθνικό Ιδρυμα Ερευνών (Καβάφεια 2007) από την μη κυβερνητική οργάνωση Σύχρονη Δελφική Αμφικτυονία και την Πανελλήνια Ομοσπονδία Ενώσεων Συντακτών. Μεταξύ εκείνων που ιχνηλατούν τη φιλοσοφική και πολιτική καστοριαδική σκέψη, όπως αποκρυσταλλώθηκε στο μείζον έργο του «Η φαντασιακή θέσπιση της κοινωνίας», είναι ο Στέφανος Ροζάνης κι ο Θόδωρος Γεωργίου από το Πάντειο, ο Γιώργος Ρουσόπουλος από το Πανεπιστήμιο Κρήτης και η Αλεξάνδρα Δεληγιώργη από το Αριστοτέλειο, ο συγγραφέας Τάκης Θεοδωρόπουλος και ο ψυχίατρος Αθ. Αλεξανδρίδης.

* Μια άλλη ξεχωριστή φυσιογνωμία, στο χώρο της δημοσιογραφίας αυτή τη φορά, που αναδύεται μέσα από μια επίσης πρόσφατη έκδοση, είναι ο πολωνός ρεπόρτερ Ρίσαρντ Καπισίνσκι: Ο πρώτος ξένος ανταποκριτής της χώρας του, που επί πέντε δεκαετίες ταξίδευε ανά τον πλανήτη, καλύπτοντας επαναστάσεις, πραξικοπήματα, πολέμους και ταραχές στην Ασία, την Αφρική και την Λατινική Αμερική, χωρίς να μασά τα λόγια του για την εκμετάλλευση που υφίσταται από τους ισχυρούς ο Τρίτος Κόσμος. Η «Αυτοπροσωπογραφία ενός ρεπόρτερ» (μετ. Α. Ιωαννίδου, εκδ. «Μεταίχμιο») είναι μια συλλογή από συνεντεύξεις και διαλέξεις που έδωσε κατά καιρούς, αποκαλυπτικές του πάθους που έτρεφε για τη δουλειά του, των ριψοκίνδυνων επιλογών του αλλά και του φόβου και της μοναξιάς που συνόδευαν έναν ρεπόρτερ σαν κι αυτόν.

Θυμίζουμε πως πριν από λίγους μήνες- τρία χρόνια μετά το θάνατο του Καπισίνσκι- συμπατριώτης και «μαθητής» του επεδίωξε να αποκαθηλώσει τον μύθο του, υποστηρίζοντας ότι η λογοτεχνική του κλίση νόθευσε κάποια από τα δημοσιογραφικά του κείμενα. Οπως ωστόσο διαβάζουμε στην «Αυτοπροσωπογραφία» του, «δεν υπάρχει αντικειμενικότητα. Η αντικειμενικότητα είναι ζήτημα συνείδησης αυτού που γράφει». Και το τι γράφει κανείς «εξαρτάται κυρίως από τη διαίσθηση, το ταλέντο και τις ηθικές του αρχές. Μπορεί να πούμε την αλήθεια, όχι επειδή θέλουμε να πούμε ψέματα, αλλά επειδή δεν έχουμε τέλεια μνήμη, ο αναμνήσεις μας δεν είναι πλήρεις ή έχουν παρεμβληθεί κάποια συναισθήματα».

* Ενας άλλος δημοσιογράφος, τέλος, ο αμερικανός Τζέφρι Μέγερς, ειδικευμένος στη συγγραφή βιογραφιών και για πολλά χρόνια φίλος με τον Αρθουρ Μίλερ, έρχεται ν' ανασυστήσει τη μοιραία σχέση του μεγάλου θεατρικού συγγραφέα με την ηθοποιό-σύμβολο του σεξ Μέριλιν Μονρό. Στο «Ο διανοούμενος και η θεά» (μετ. Σ. Σπυριδογιαννάκη, εκδ. «Ψυχογιός»), ο Μέγερς επιχειρεί να εξηγήσει τι έφερε κοντά τους δυο τους, τι τους κράτησε ενωμένους από το 1956 έως το 1961 και σε ποιο βαθμό επηρεάστηκε η τέχνη του Μίλερ από την κοινή τους πορεία, που δέχτηκε «ολέθριο» χτύπημα την περίοδο των γυρισμάτων των «Αταίριαστων». *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Λογοτεχνία
Σχετικά θέματα: Βιβλίο
Ολος ο κόσμος στο χαρτί
Φωνές από το παρελθόν
Οι σελίδες ενός τραγουδοποιού
Τραγωδία χωρίς τέλος
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Θέατρο
Η Κάρμεν, ένα άπιαστο πουλί
Η Ιπέρ και τα κατά
Κωμωδία καλπάζουσα
Πολιτική, σεξ και τσικουδιά
Στον μαγικό κόσμο του Μόμπι Ντικ
Μετά τις παραστάσεις
Τα νέα στέκια της Επιδαύρου
Μουσική
Δύο συνθέτες και οι μούσες τους
«Νιώθω σαν κόμπος σφιχτός»
Νίνα τραγουδά Μπίλι
Ορχήστρα των Χρωμάτων στο Ηρώδειο
Ροκ στην εθνική οδό
Η κυρία της τζαζ
Εφορία όχι, ευφορία ναι
Κινηματογράφος
Συνέντευξη με έναν βρικόλακα
Χορός
Ο χορός κερδίζει έδαφος
Αρχιτεκτονική
Ο πύργος της φαντασίας
Φωτογραφία
Γυναίκες πίσω απ' το φακό
Βιβλίο
Ολος ο κόσμος στο χαρτί
Φωνές από το παρελθόν
Πέντε μεγάλοι αποκαλύπτονται
Οι σελίδες ενός τραγουδοποιού
Τραγωδία χωρίς τέλος