Έντυπη Έκδοση

«Τα ωραία ποιήματα είναι ωραία και πριν γραφτούν!..»

Τάσος Ρούσσος

Προς Λεύκιον. Βιβλίον δεύτερον

εκδόσεις Αγρα, σ. 74, ευρώ 9

Ο Τ. Ρούσσος, δόκιμος μεταφραστής αρχαίων κειμένων (ποιητικών, και κυριότατα θεάτρου), μα και πεζογράφος στον χώρο της υπερβατικής, θα λέγαμε, νουβέλας, διαθέτει οξύτατα ασκημένη αίσθηση του οργάνου της γλώσσας και στις τελευταίες συλλογές του, που αποτελούν ενιαίο έργο χωρισμένο σε δύο βιβλία -Προς Λεύκιον (Αθήνα, 2005, Καστανιώτης) και το καινούριο: Προς Λεύκιον Β'-, προβαίνει σ' ένα ιδιότυπο εγχείρημα: Νιώθοντας μία τη γλώσσα, και ούτε την αρχαία πεθαμένη ούτε την καθαρεύουσα «ξερή» και «τεχνητή», αποπειράται τον υγιή εμπλουτισμό της απ' τον αμύθητο θησαυρό της διαχρονίας της, με λέξεις που σέρνουν πίσω τους κόσμους ολάκερους ιδεών, γεύσεων, οραμάτων. Τις φτερώνει, τις εγκλιματίζει στο νέο περιβάλλον, τις αναβαφτίζει, προσχωρώντας παράλληλα και στη χρήση μιας «φόρμας» μουσειακής, με καταγωγή απ' τους ποιητές των ελληνιστικών χρόνων: ένα θεματικό πλαίσιο!

Ο γράφων προϋποτίθεται πολύπειρος ρήτορας ή σοφιστής, σε κάποια μητρόπολη της ύστερης Αρχαιότητας, να νουθετεί τον νεαρό Λεύκιο για την ποίηση και τη ζωή γενικότερα. Αποστρέφεται τον συναισθηματισμό και τον λυρισμό κι ορίζει ως κινητήρια δύναμη τη σκέψη πίσω απ' το συναίσθημα:

Οι πλείστοι των ποιητών Λεύκιε, συγχέουν

Την συγκίνηση με την έμπνευσιν.[]

Με υπολείμματα μελαγχολίας

Και νοερά δάκρυα οδοιπορούν στα τυφλά!

Ομως: η αλήθεια/ δεν προσεγγίζεται ποτέ με ολοφυρμούς...

Κι ο στόχος της ποίησης πρέπει να 'ναι σταθερός: Ν' αφυπνίση/ τους ανυποψίαστους που τρέφονται/ μόνο με τους λωτούς των συγκινήσεων...

Ο,τι δοκίμασε στο πρώτο του βιβλίο, με επίπονη καθημερινή δουλειά εργάτη της Τέχνης -«εργατοτεχνίτη» θα μπορούσε κανείς να τον ονοματίσει;- αποπειράται να το συνεχίσει, διεισδύοντας όλο και πιο βαθιά, σκύβοντας σ' ένα ένα στα επιμέρους είδη του λόγου, διδάσκοντας τα προτιμητέα και τ' απορριπτέα:

Ν' αποφεύγεις, Λεύκιε, τις κτητικές λέξεις.

Μη νομίζεις ότι [] αναδεικνύουν

Την ορμήν και την φλόγα του πάθους.

Οχι. Εκτρέφουν μόνον τον εγωισμόν

του λυρισμού. Η ποίησις στέκει μακριά

από αλγηδόνες κ' εφήμερα δάκρυα,

αποβλέπουσα πάντα στο αυστηρόν

και αδέκαστον πρόσωπον της αληθείας.

Και παρακάτω:

Διακρίνω αμηχανίαν στους στίχους σου.

Η χρήσις πολλών επιρρημάτων το υποδηλώνει...

[] Ως παλαιός γραμματικός

σου υπενθυμίζω την δύναμη του ρήματος.

Είναι το ισχυρόν καύσιμον της εμπνεύσεως.[]

Τότε οι στίχοι, ως ρωμαλέοι λεμβούχοι ιδεών,

κωπηλατούν με βεβαιότητα προς το κάλλος...

Αλλοτε πάλι διδάσκει σπαρτιατικό ήθος, αυτοσυγκράτηση κι αμείλικτη αυστηρότητα από ιεροεξεταστικό νου στην «ανατροφή» των στίχων, ανήλεο κλάδεμα στην τρυφερή τους ακόμα ηλικία:

Ο καλύτερος υπηρέτης της εμπνεύσεως

[] ο μηδενισμός του ποιητικού εγωισμού!..

*

Αν κάποιος/ στίχος επιδιώξει []

να υψωθεί ως νάρκισσος πάνω

από το ποίημα,

να τον εξοβελίζεις αμέσως!

Απαιτείται ανδρεία/ ιδιαίτερη ν' απορρίπτεις στίχους ωραίους...

Μεταφέρει την πολύτιμη εμπειρία και τα παθήματά του με τις λέξεις, τις παγίδες που παραμονεύουν και τους πιο έμπειρους τεχνίτες, αποκαλύπτει τ' ακριβά μυστικά της υγιούς σύνθεσης, και καταλήγει στη χάραξη μιας προσωπικής «Ποιητικής».

Ηλικιωμένος ασφαλώς, απεχθάνεται τα γηρατειά, αλλ' εκτιμά τα δώρα που του επιδαψίλευσαν: κρίση, διεισδυτικότητα, οπτική ευκρίνεια (με τα μάτια της ψυχής ασφαλώς!), στωικότητα, αυτογνωσία πρωτίστως... Επιγραμματικός, ελαφρά είρων και αυτοσαρκαζόμενος, με σαφείς καβάφειες επιδράσεις - πολλές φορές νιώθεις πως σχολιάζει ή κι απαντά ευθέως στον γέρο της Αλεξάνδρειας, χωρίς όμως ποτέ να δουλώνεται.

Γράφοντας στην «τεχνητή» του γλώσσα, ο Ρούσσος δεν απαξιώνει κανένα από τα κληροδοτήματα που του άφησε ο Ελληνισμός, επαναπατρίζοντας τα προ πολλού ξεχασμένα, σαν παραδείσια πτηνά, δίχως να τον ενοχλεί το φαντασμαγορικό τους πτίλωμα. Πιστός στη «σύμβασή» του απ' αρχής μέχρι τέλους, με την ευρυθμία της νεκραναστημένης γλώσσας του σε παρασύρει στη σαγηνευτική γραμμή της σκέψης του, μαγνητισμένης πάντοτε απ' το επιφανειακά «παράδοξο», μέσω του οποίου αποκαλύπτονται εντέλει οι ουσιαστικότερες αλήθειες.

...Γιατί όταν ολοκληρώνω

κάποιο ποίημα, έχω την βεβαιότητα

ότι ο πρώτος στίχος γνωρίζει πριν

από μένα ποιος θα είναι ο τελευταίος;..

Η φυσική κλίσις, Λεύκιε, της σκέψεως

δεν είναι η ωραιοποίηση, αλλά η αλήθεια.

Πολλοί της προσθέτουν πολυτελή

ενδύματα, κοθόρνους, ψιμύθια

και προσωπεία, για να την κάνουν

πιο ελκυστική. Λησμονούν όμως ότι

μόνον γ υ μ ν ή διδάσκει...

Περιγράφει ζωντανά τα βαθύσκια δάση, τα κάθε λογής ελεύθερα πετούμενα, τα λαμπρά χρώματα της φύσης και τους εξαίσιους ήχους, κι ορκίζεσαι πως θα ζει στις εξοχές, μα είναι μες απ' τους τοίχους του σπιτιού που συλλαμβάνει όλους τους μυστικούς ψιθύρους και θέλει να μας μεταδώσει πώς να τους πιάνει και το δικό μας αφτί...

Επιμένει στη θαυμαστή συνάφεια ακουσμάτων που εκφράζονται με εικόνες και οραμάτων που 'χουν τη δική τους μουσική, κι εφιστά την προσοχή στην παράδοξη διάχυση των αισθήσεων του ποιητή εν προκειμένω, που την ονοματίζει, κατά τα νεοπλατωνικά: ενορακοή... Φυσικά, τα διαβάσματα των κλασικών από μόνα τους φωταγωγούν το γραφτό του. Φιλόλογος μαζί που εντοπίζει, σκεπτόμενος που συλλαμβάνει -λέει κάπου: Η σκέψη είναι ο πιο ανεμπόδιστος αετός!- και ποιητής που αποκρυσταλλώνει σε στίχο:

Το «αντικείμενον», είπε ο γραμματικός,

«προηγείται ή έπεται του υποκειμένου,

αντίκειται, υπέρκειται, υπόκειται. Ετσι

η γλώσσα υπηρετεί με ακρίβεια όλες

τις περιπλοκές και τις πτήσεις της σκέψης».

«Ποτέ δεν έ γ κ ε ι τ α ι», σχολίασε ο σοφός...

«Γι' αυτό ποτέ δεν θα έχουμε ταύτιση

ή έστω μέθεξη φαινομένων και ουσίας...»

Και μολαταύτα, η σοβαρότητα του θέματος, το πνευματικό υπέδαφος, το επίσημο ένδυμα του λόγου του, δεν τον ωθούν ποτέ στην κατήφεια. Θα 'λεγες ότι εις πείσμα όλων, ο ασπρομάλλης στο γράμμα, κρατιέται έφηβος στο πνεύμα:

Η μελαγχολία είναι, Λεύκιε, για την ψυχή μας

το μελάνι που την σκιάζει. Πρέπει οι ποιητές

να την πολεμούν, κρύβοντας μέσα σε κάθε

νέο στίχο τους ένα ακμαίο τζιτζίκι!..

Και... καλοκαιριάτικο, τι καλύτερο από ένα ποιητικό τζιτζίκι στις αποσκευές;..

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Η πολύτιμη αχρηστία της λογοτεχνίας
Μισανθρωπίας απάνθισμα
ΠΑΙΔΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ
«Γνωστοί άγνωστοι» και «διάσημοι» Ευρωπαίοι
Ιστορίες παρακμής στο Δουβλίνο
Η αλληλεγγύη απαλύνει την απογοήτευση
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Μουσική
Λαϊκά τραγούδια για την Κύπρο
Πολυτάλαντος...
Εικαστικά
Ο τελευταίος άγγελος του νησιού των Φαιάκων
Το έργο τέχνης και η ανθρώπινη ύπαρξη
Κριτική βιβλίου
Η πολύτιμη αχρηστία της λογοτεχνίας
Μισανθρωπίας απάνθισμα
ΠΑΙΔΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ
«Γνωστοί άγνωστοι» και «διάσημοι» Ευρωπαίοι
Ιστορίες παρακμής στο Δουβλίνο
«Τα ωραία ποιήματα είναι ωραία και πριν γραφτούν!..»
Η αλληλεγγύη απαλύνει την απογοήτευση
Λογοτεχνία
Το λογισμικό τού εγώ
Η κόμισσα του Αμάλφι
Ενα σχόλιο γι' αυτή τη νουβέλα
ΚΥΚΛΟΦΟΡΟΥΝ
Φωνή
Συνέντευξη: Αλκυόνη Παπαδάκη
«Ο συγγραφέας πρέπει να είναι μέσα στον κόσμο»