Έντυπη Έκδοση

Νέα στέγη για κρυμμένους θησαυρούς

Η ατυχία φαίνεται πως κυνηγάει το Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο, αφού τα εγκαίνια της έκθεσης της μόνιμης συλλογής του αναβλήθηκαν δύο φορές. Την πρώτη, το καλοκαίρι, υπήρχε δίκαια ο φόβος πως το νέο Μουσείο της Ακρόπολης θα έκλεβε την παράσταση. Οταν, πάλι, τα εγκαίνια προγραμματίστηκαν για τα τέλη Σεπτεμβρίου προέκυψαν... εκλογές.

Τα τελευταία εκθέματα τοποθετούνται στις ανακαινισμένες αίθουσες που φιλοξενούν την ενότητα: «Θρησκευτική ζωγραφική στο νεοελληνικό κράτος». Τα τελευταία εκθέματα τοποθετούνται στις ανακαινισμένες αίθουσες που φιλοξενούν την ενότητα: «Θρησκευτική ζωγραφική στο νεοελληνικό κράτος». Ωστόσο, έστω και χωρίς επισημότητες, η ουσία παραμένει: η πτέρυγα του μουσείου, που κάποτε αποτελούσε κατοικία της Δουκίσσης Πλακεντίας, ανακαινίστηκε πλήρως και επεκτάθηκε.

Το Βυζαντινό κέρδισε 3.000 τ.μ., εκ των οποίων τα 1.400 τ.μ. είναι ένας ολοκαίνουριος εκθεσιακός χώρος. Το κοινό θα έχει την ευκαιρία να κάνει από τις 6 Οκτωβρίου ένα συναρπαστικό ταξίδι «Από το Βυζάντιο στη νεότερη εποχή», με οδηγό περισσότερα από 1.500 αντικείμενα που χρονολογούνται από τον 15ο ώς τον 20ό αιώνα (εικόνες, τοιχογραφίες, παλαίτυπα, νομίσματα κ.λπ.), τα περισσότερα από τα οποία παρουσιάζονται πρώτη φορά.

Την ίδια μέρα θα ανοίξει και η έκθεση με 30 έργα του κορυφαίου της ποπ αρτ Αντι Γουόρχολ (δες σελ. 22-23).

Οι χώροι που θα υποδέχονται το δεύτερο μέρος της μόνιμης συλλογής του Βυζαντινού είναι πολυεπίπεδοι και εντυπωσιάζουν. Τα ξύλινα δάπεδα, οι ψευδοροφές με τους κρυφούς φωτισμούς, οι σωλήνες από χαλκό στις σκάλες, οι τοίχοι στους τόνους του γκρι και της τερακότας, φέρνουν την πνοή της σύγχρονης αρχιτεκτονικής πιο κοντά στα κειμήλια.

Εντονη κινητικότητα επικρατεί αυτές τις μέρες στο μουσείο. Οι εικόνες είναι καλυμμένες και προστατεύονται με ειδικά χαρτιά. Διαφανείς προθήκες τοποθετούνται για να υποδεχτούν και τα τελευταία αντικείμενα. Οταν το επισκεφτήκαμε, οι συντηρητές μετέφεραν με κάθε προσοχή την τεράστια εικόνα με τη «Γέννηση του Χριστού» που φιλοτέχνησε ο Λουδοβίκος Θείρσιος. «Ηταν κυριολεκτικά σε χιλιάδες κομματάκια, γεγονός που μας δυσκόλεψε πολύ στην αποκατάστασή της», μας πληροφορεί η υποδιευθύντρια Αναστασία Λαζαρίδου, που επιμελείται την έκθεση.

Το μουσείο προσεγγίζει «ευαίσθητες» ιστορικές περιόδους που αφορούν την κοινωνία την εποχή της Τουρκοκρατίας, τις συνθήκες που οδήγησαν στην Επανάσταση του 1821 και στη διαμόρφωση του νεοελληνικού κράτους. Ασφαλώς και τη σημασία του χριστιανικού δόγματος, «εφόσον το μουσείο είναι βυζαντινό και χριστιανικό», όπως επισημαίνει η ίδια.

Κάθε έκθεμα, μια ιστορία

Ασφαλώς και υπάρχουν αριστουργήματα, όπως οι τοιχογραφίες της Παναγίας της Απόλπαινας Λευκάδας, η ζωγραφική της κρητικής σχολής και των Επτανήσων, οι χρυσοκέντητοι επιτάφιοι από τις περίφημες κεντήστρες της Κωνσταντινούπολης. Ωστόσο, δεν γίνεται παράθεση εικόνων, όπως αποδεικνύει και η έκθεση του πρώτου μέρους της μόνιμης συλλογής.

Το μουσείο αναδεικνύει τα εκθέματα με βάση το κοινωνικό, πολιτιστικό και πολιτικό πλαίσιο της εποχής. Δείχνει όψεις του παρελθόντος με τη ματιά του παρόντος, μέσα από θεματικές ενότητες που αποτελούν ερμηνευτικές προτάσεις.

* Τα αντικείμενα αφηγούνται μικρές ιστορίες, συχνά άκρως ενδιαφέρουσες: Πώς τον 18ο αιώνα η ορθόδοξη Εκκλησία παρασυρόμενη από τον ανταγωνισμό με τους καθολικούς εμφάνισε «συγχωροχάρτια» -τα οποία αναγράφουν ευχές και το όνομα του «αμαρτωλού». Πώς την ίδια εποχή οι άνθρωποι αντιλαμβάνονταν το χρόνο όπως οι Βυζαντινοί, σύμφωνα πάντα με τον εκκλησιαστικό εορταστικό κύκλο: Χριστούγεννα, Πάσχα, Κοίμηση της Θεοτόκου, κ.λπ. Πώς η λαϊκή ιατρική χρησιμοποίησε κρίκους για τους φρενοβλαβείς, τους οποίους έδεναν στις εκκλησίες για να θεραπευτούν...

* Η περιήγηση στις νέες συλλογές, που αποτελούν συνέχεια των βυζαντινών και μεταβυζαντινών συλλογών, περιλαμβάνει πέντε μεγάλες ενότητες (και πολλές υποενότητες). Η πρώτη, με τίτλο «Η Ενετική κυριαρχία και οι Γραικοί» παρουσιάζει όψεις της τέχνης και του πολιτισμού που αναπτύχθηκε σε βενετοκρατούμενες περιοχές όπως η Κρήτη και τα Επτάνησα.

Το Βυζαντινό έχει πλουσιότατη συλλογή έργων κρητών ζωγράφων όπως οι Αγγελος, Δαμασκηνός, Κλόντζας, Λαμπάρδος και Επτανησίων όπως οι Τζάνες, Πουλάκης, Μόσκος, Κόνταρης, Καραντινός, Δοξαράς. Βλέπουμε πως στην Κρήτη, που συνδυάζει γνωρίσματα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και της μακραίωνης βενετικής παρουσίας διαμορφώνεται μια ιδιαίτερη κοινωνία, η κρητοβενετσιάνικη, όπου συμβιώνουν καθολικοί, ορθόδοξοι και ουνίτες. Οταν οι κρητικοί ζωγράφοι, μετά την άλωση του Χάνδακα, πηγαίνουν στα Επτάνησα αναμειγνύουν στις φορητές εικόνες τοπικά στοιχεία με επιρροές από τη βενετική παρουσία και ανανεώνεται η θρησκευτική ζωγραφική.

* Η ενότητα «Από το ανθίβολο στην εικόνα» που ακολουθεί παρέχει επιπλέον πληροφορίες για τη διαδικασία της δημιουργία της εικόνας, από το σχέδιο μέχρι το τελικό στάδιο.

* Κατά την περίοδο της οθωμανικής κατάκτησης, που αποτελεί τη δεύτερη μεγάλη ενότητα, ανθίζουν τα μοναστήρια στο Αγιον Ορος, στα Μετέωρα, όπως και η μονή του Προδρόμου των Σερρών.

«Κατά τον 17ο και 18ο αιώνα ο ναός με την έννοια του εκκλησιάσματος ήταν τόπος συνάθροισης. Εκεί γίνονταν οι γάμοι, τα βαφτίσια και άλλες θρησκευτικές τελετές», επισημαίνει η Α. Λαζαρίδου.

Αμφια ιερέων, στέφανα γάμου, ένας επιτάφιος από το ναό της Υπαπαντής στη Σίφνο είναι ανάμεσα στα εκθέματα. Αυτό που εντυπωσιάζει, όμως, είναι η ανασύνθεση ενός τέμπλου, τα μέρη του οποίου προέρχονται από τα Επτάνησα και άλλες περιοχές.

«Δεν είναι όλα μαύρα στην Τουρκοκρατία. Αυτή την εποχή αναπτύσσεται το εμπόριο και η καλλιτεχνική παραγωγή», συνεχίζει η Α. Λαζαρίδου, δείχνοντάς μας έργα με καραμανλίδικη γραφή (τουρκική γλώσσα με ελληνική γραφή) και λεπτοδουλεμένα κεντήματα από τις συντεχνίες της Κωνσταντινούπολης.

Ο ρόλος του θρησκευτικού βιβλίου

* Παρ' όλους τους μηχανισμούς επιβολής των Οθωμανών, η καθημερινή ζωή, οι συνήθειες και οι νοοτροπίες δεν αλλάζουν πολύ από τη βυζαντινή εποχή.

Οι άνθρωποι χρησιμοποιούν τα ίδια οικιακά σκεύη, διακοσμούν με τον ίδιο τρόπο τα σπίτια τους. Τότε συνήθιζαν να βάζουν και αγγεία με νερό στις ταφές. Οι εκκλησιαστικές γιορτές, η Βίβλος καθορίζουν τον κύκλο του έτους αλλά και της ζωής: εικόνες με τη Δημιουργία του Κόσμου, το εκκλησιαστικό εορταστικό και τη Δευτέρα Παρουσία μαρτυρούν του λόγου το αληθές.

Η πρόσληψη του χρόνου φαίνεται να αλλάζει μόνο με την έλευση του μηχανικού ρολογιού τον 18ο αιώνα, που βρίσκει τη θέση του επάνω στα καμπαναριά.

* Η επόμενη μεγάλη ενότητα πρώτη φορά αναδεικνύει το ρόλο του θρησκευτικού βιβλίου στην πορεία για το νέο ελληνισμό. «Οι Ηπειρώτες στελέχωναν ή αγόραζαν τυπογραφεία της Βενετίας και τα θρησκευτικά βιβλία ενίσχυσαν το ορθόδοξο δόγμα, καθώς το διέδωσαν στον τουρκοκρατούμενο χώρο, παράλληλα με την ελληνική γλώσσα».

* Θα δούμε, όμως, και εκδόσεις με επιστημονικά θέματα, φιλοσοφία, καθώς και με τις αξίες του Διαφωτισμού, που καλλιέργησαν επαναστατικές ιδέες, εμπνέοντας τα έργα του Δαπόντε αλλά και τη «Χάρτα» του Ρήγα Φεραίου.

* Η έκθεση συνεχίζεται με παλαίτυπα και χειρόγραφα του 18ου αιώνα με λειτουργικά κείμενα, αλλά και μαθηματάρια που διδάσκονταν στα διδασκαλεία. Δίπλα σε αυτά παρατηρούμε και μια γεωγραφία που εικονογραφεί την Αβησυνία αλλά και την «Καφρία».

* Αλλα εκθέματα αντικατοπτρίζουν τη διαπάλη ή τη συνύπαρξη ορθοδόξων και καθολικών. Σε μια εικόνα συνυπάρχουν ιερείς και από τα δύο δόγματα. Μια άλλη εικονογραφεί το «Πάτερ ημών». Ενα «συγχωροχάρτι», πάλι, προπαγανδίζει με εύγλωττες εικόνες και φλογερό κείμενο την εξομολόγηση, δείχνοντας την παρέμβαση της Εκκλησίας στην κοινωνία.

* Οδηγούμενος προς την έξοδο, ο επισκέπτης θα δει τοιχογραφίες από την Παναγία των Δελφών, που καταστράφηκε για να αποκαλυφθούν κλασικές αρχαιότητες. Δύο μεγάλα έργα του Λουδοβίκου Θείρσιου με τη «Γέννηση» και την «Ανάσταση» κλέβουν τις τελευταίες εντυπώσεις και καταδεικνύουν πως τον 19ο αιώνα οι Βαυαροί επιβάλουν δυτικά χαρακτηριστικά στην επίσημη θρησκευτική τέχνη. Ωστόσο, η λαϊκή παράδοση εξακολουθεί να κρατάει αντιστάσεις.

* Βγαίνοντας κανείς από τις μόνιμες συλλογές θα έχει τη δυνατότητα να βλέπει περιοδικές εκθέσεις σχετικές με την πρόσληψη του Βυζαντίου και της τέχνης του από τους νεότερους καλλιτέχνες.

Η πρώτη από αυτές θα περιλαμβάνει έργα των Παρθένη, Κόντογλου, Αστεριάδη, Εγγονόπουλου κ.ά.

* Το Βυζαντινό προικίζεται και με νέο πωλητήριο και καφενείο, όπου θα μπορούν να ξεκουράζονται οι επισκέπτες. Σύντομα θα είναι ελεύθερη η είσοδος στο πάρκο του, όπου θα αναπτυχθούν υπαίθριες εκθέσεις με γλυπτά και αρχαιολογικά ευρήματα.*

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Μουσεία και Αρχαιολογικοί χώροι
Σχετικά θέματα: Βυζαντινό & Χριστιανικό Μουσείο
Ο αγιογράφος της ποπ αρτ
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Κινηματογράφος
Ερωτικό γράμμα προς το σινεμά
Θέατρο
Η ελληνίδα Μις Τζούλια
Ο δολοφόνος θα 'ναι γυναίκα
Ω, οι δυστυχισμένες μέρες
Συνέντευξη Μανώλης Φάμελλος
«Είμαι μια μοναχική πολυφωνία»
Συνέντευξη Λαρς φον Τρίερ
«Κοιτάξτε με, ακόμα τρέμω»
50ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης
Οι ταινίες που δεν θα δούμε
Μουσική
Πογκορέλιτς στη Θεσσαλονίκη
Προεκλογικός πολιτισμός
Η Γη της Εξαγγελίας
Επέτειος για τα 60 χρόνια της Λ.Δ. της Κίνας
Η επανάσταση των χρωμάτων
Μια χώρα υπό κατασκευή
Μπεστ σέλερ με ιδεογράμματα
Ο Σούπερμαν φορούσε κόκκινα
Βυζαντινό & Χριστιανικό Μουσείο
Νέα στέγη για κρυμμένους θησαυρούς
Ο αγιογράφος της ποπ αρτ
Συνέντευξη Νιλ Ντενάρι
Η πτήση του αρχιτέκτονα
Φωτογραφία
Μια Πόλη μαγική
Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης
Από το δρόμο στο μουσείο
Βιβλίο
Χρονικό ενός δύσκολου γάμου
Εικαστικά
Μεταξύ Κυκλάδων και Φλωρεντίας
Συνέντευξη
«Ξοδεύω πολλά, είμαι ένα καταναλωτικό τέρας»