Έντυπη Έκδοση

Ο αγιογράφος της ποπ αρτ

Εργα Γουόρχολ στο Βυζαντινό Μουσείο; Μια έκθεση-έκπληξη αρχίζει τον Οκτώβριο

Ποιος θα το πίστευε ότι ο Αντι Γουόρχολ, επονομαζόμενος και «πάπας της ποπ» ανατράφηκε σε ορθόδοξη χριστιανική οικογένεια. Οταν ήταν μικρός πήγαινε ανελιπώς, κάθε Κυριακή, στην εκκλησία του Αγίου Ιωάννη του Χρυσόστομου στο Πίτσμπουργκ και η πρώτη του επαφή με την τέχνη ήταν οι βυζαντινές εικόνες των αγίων.

Οι βυζαντινές επιρροές του Γουόρχολ πιθανώς εμφανίζονται στο κεφάλι με μελάνι και φύλλα χρυσού που φιλοτέχνησε το 1957. Οι βυζαντινές επιρροές του Γουόρχολ πιθανώς εμφανίζονται στο κεφάλι με μελάνι και φύλλα χρυσού που φιλοτέχνησε το 1957. Τώρα, πρώτη φορά η τέχνη του βρίσκει τη θέση της στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο της Αθήνας, με την ενδιαφέρουσα έκθεση «Warhol/Icon. Η δημιουργία της εικόνας», που εγκαινιάζεται στις 6 Οκτωβρίου.

Σε αυτή την «αιρετική» έκθεση, που πραγματοποιείται έπειτα από πρόταση της αίθουσας τέχνης «Ποτνία Θηρών», που φέρνει και τα έργα στην Αθήνα, θα παρουσιαστούν οι γνωστές «αγιογραφίες» του Γουόρχολ. Ετσι, οι προσωπογραφίες των διάσημων, που φιλοτεχνήθηκαν σε μια εκκοσμικευμένη εποχή εμμονής με τη φήμη και την προβολή της εικόνας, θα εκτεθούν δίπλα στις αγιογραφίες του μουσείου. Τα ιδιόμορφα πορτρέτα της Μέριλιν Μονρόε, της Τζάκι Κένεντι, του Τζον Λένον, του Μάο Τσε Τουνγκ, της Λιζ Τέιλορ, του Μικ Τζάγκερ αλλά και του ίδιου του Γουόρχολ, συνολικά 30 έργα, θα ανοίξουν έναν διάλογο με τις σημαντικές βυζαντινές και μεταβυζαντινές εικόνες.

Η έκθεση αποκαλύπτει, όμως, και την άγνωστη στο ευρύ κοινό σχέση του Γουόρχολ με τη θρησκεία, που τον συνόδευε όπως φαίνεται μέχρι τον θάνατό του.

Διασημότητες ως θεότητες

«Η ιδέα της λατρείας, κοινή στην ιστορική και σύγχρονη αντίληψη της αγιογραφίας, αποτελεί εδώ βασικό συνδετικό ιστό», σημειώνει ο Πολ Μούρχαουζ, επιμελητής της National Portrait Gallery του Λονδίνου, στον κατάλογο της έκθεσης που οργανώνεται ειδικά για το Βυζαντινό Μουσείο. «Το έργο του Γουόρχολ προσυπογράφει, ανατέμνει -και χρησιμοποιεί- τις διαδικασίες εκείνες μέσω των οποίων η ταυτότητα ενός πραγματικού ατόμου επισκιάζεται σταδιακά από την ωραιοποημένη εικονική αναπαράστασή του στα ΜΜΕ».

Οι καλλιτέχνες που φιλοτέχνησαν τις χριστιανικές εικόνες προσπάθησαν να δώσουν ανθρώπινα χαρακτηριστικά στο άυλο, στο θείο, να μεταμορφώσουν τους αγίους. Οι εικόνες τους θεωρούνται ιερές από την ορθόδοξη εκκλησία. Στον σύγχρονο κόσμο οι διασημότητες, όπως προβάλλονται αλόγιστα από τα μίντια, είναι οι νέες θεότητες, εφήμερες όμως.

Στις βυζαντινές εικόνες τα χαρακτηριστικά των προσώπων δεν είναι νατουραλιστικά, οι δύο διαστάσεις επικρατούν, ενώ το χρυσό φόντο εκπέμπεται από μια εσωτερική πηγή φωτός. Ανάλογες όμως τεχνικές βρίσκουμε και στα έργα του Γουόρχολ: το βάθος και η προοπτική απουσιάζουν, το έντονο, ζωηρόχρωμο φόντο επικρατεί, ενώ είναι εμφανής η προσπάθειά του να αποτυπώσει την ακτινοβολία του προσώπου.

«Οι εικόνες/πορτρέτα του Γουόρχολ των διασημοτήτων υπερβάλλουν τα απλά ανθρώπινα χαρακτηριστικά για να δημιουργήσουν νέα εικονογραφικά στερεότυπα στην ποπ κουλτούρα», επισημαίνει στον κατάλογο ο διευθυντής του Βυζαντινού και Χριστιανικού Μουσείου, Δημήτρης Κωνστάντιος. «Οταν ο καλλιτέχνης υπογραμμίζει την προσωπικότητα του προσώπου με τα χρώματα, τις εκφράσεις, τη στάση που επιλέγει για τη φωτογραφική αναπαραγωγή, κατασκευάζει την εικόνα για την τελική ζωγραφική απεικόνιση, ξεριζώνοντας κάθε στοιχείο που ελαττώνει την τελειότητα. Δημιουργεί φιγούρες ο οποίες, αποσπασμένες από την πραγματικότητα, εκπέμπουν μια αύρα μυστικισμού».

Ο Αντι Γουόρχολα -όπως ήταν το επώνυμό του- γεννήθηκε στην Αμερική στις 6 Αυγούστου 1928. Οι γονείς του κατάγονταν από ένα μικρό χωριό των Καρπαθίων, εκεί όπου σήμερα βρίσκεται η ανατολική Σλοβακία, και μιλούσαν καρπαθο-ρωσική διάλεκτο. Οταν έφτασαν στο Πίτσμπουργκ, αντί για τη Γη της Επαγγελίας, ήρθαν αντιμέτωποι και πάλι με τη φτώχεια και την ανέχεια. «Ηταν το χειρότερο μέρος της ζωής μου» θα έλεγε ο ίδιος αργότερα. Τακτικά, όμως, η οικογένεια πήγαινε στην ορθόδοξη εκκλησία του Αγίου Ιωάννη του Χρυσοστόμου. Πιθανότατα ο Γουόρχολ είχε στο μυαλό του τις αγιογραφίες του ναού όταν το 1957 έκανε ένα «ανώνυμο» πορτρέτο με μελάνι και φύλλα χρυσού.

Μικρός ακόμα, ανακάλυψε πρώτα τη φωτογραφία και ύστερα τον κινηματογράφο. Θαύμαζε τη Σίρλεϊ Τεμπλ και της έγραφε επανειλημμένως ζητώντας της αυτόγραφα. Ωστόσο, ο Τρούμαν Καπότε τον καθόρισε: η πρώτη έκθεση του Γουόρχολ στην γκαλερί «Hugo» στη Νέα Υόρκη είχε τίτλο «15 σχέδια βασισμένα στη γραφή του Τρούμαν Καπότε».

Μέριλιν με χρώματα

Οι «νεκρές φύσεις» του, με τις σούπες Κάμπελ, τα μπουκάλια της κόκα-κόλα, τα δολάρια, αποτύπωσαν τον αναδυόμενο κόσμο της τυποποίησης, της κατανάλωσης, της διαφήμισης. Ωστόσο, τα πορτρέτα ήταν το επίκεντρο της καλλιτεχνικής του δημιουργίας. Ηταν ντροπαλός, αλλά γοητευόταν από τον κόσμο των διάσημων, τον ενδιέφερε ο τρόπος που κατασκευάζεται το «ίματζ», ο μηχανισμός της φήμης.

Στη δεκαετία του '60 άρχισε να δημιουργεί τα περίφημα πορτρέτα με τους σταρ, το 1970 το πάνθεον διευρύνθηκε με τους πλούσιους φίλους και πελάτες του, ενώ στα τελευταία πορτρέτα του '80 επιστρέφει σε παλιές φωτογραφίες και τις μεταμορφώνει.

Οταν πληροφορήθηκε τον θάνατο της Μέριλιν, σκέφτηκε «να κάνει οθόνες στο όμορφο πρόσωπό της». Ετσι πήρε μια σκηνή της ταινίας «Νιαγάρας», όπου εκείνη πρωταγωνιστούσε, και κατασκεύασε την εικόνα της, τη «Χρυσή Μέριλιν». Αργότερα, στα πολλαπλά πορτρέτα της έβαλε χρώματα, που όπως έλεγε παραπέμπουν σε γεύσεις: πράσινο σαν μέντα, κίτρινο σαν λεμόνι, κόκκινο σαν κεράσι... Κι όταν μια μέρα κάποιος μανιακός εισέβαλε στο εργαστήριό του πυροβολώντας τα έργα με το πρόσωπο της ηθοποιού, ο Γουόρχολ ονόμασε τη σειρά «Πυροβολημένη Μέριλιν».

Ο Γουόρχολ πέθανε στις 22 Φεβρουαρίου 1987, έπειτα από επιπλοκή σε εγχείρηση αφαίρεσης της χοληδόχου κύστης. Τέσσερις μέρες αργότερα έγινε η νεκρώσιμος ακολουθία στη βυζαντινή εκκλησία του Αγίου Πνεύματος στο Πίτσμπουργκ και η ταφή στο κοιμητήριο του Αγίου Ιωάννη. Ο «πάπας της ποπ-αρτ» πήγε να βρει καινούριες εικόνες αγίων... *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Μουσεία και Αρχαιολογικοί χώροι
Εικαστικά
Σχετικά θέματα: Βυζαντινό & Χριστιανικό Μουσείο
Νέα στέγη για κρυμμένους θησαυρούς
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Κινηματογράφος
Ερωτικό γράμμα προς το σινεμά
Θέατρο
Η ελληνίδα Μις Τζούλια
Ο δολοφόνος θα 'ναι γυναίκα
Ω, οι δυστυχισμένες μέρες
Συνέντευξη Μανώλης Φάμελλος
«Είμαι μια μοναχική πολυφωνία»
Συνέντευξη Λαρς φον Τρίερ
«Κοιτάξτε με, ακόμα τρέμω»
50ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης
Οι ταινίες που δεν θα δούμε
Μουσική
Πογκορέλιτς στη Θεσσαλονίκη
Προεκλογικός πολιτισμός
Η Γη της Εξαγγελίας
Επέτειος για τα 60 χρόνια της Λ.Δ. της Κίνας
Η επανάσταση των χρωμάτων
Μια χώρα υπό κατασκευή
Μπεστ σέλερ με ιδεογράμματα
Ο Σούπερμαν φορούσε κόκκινα
Βυζαντινό & Χριστιανικό Μουσείο
Νέα στέγη για κρυμμένους θησαυρούς
Ο αγιογράφος της ποπ αρτ
Συνέντευξη Νιλ Ντενάρι
Η πτήση του αρχιτέκτονα
Φωτογραφία
Μια Πόλη μαγική
Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης
Από το δρόμο στο μουσείο
Βιβλίο
Χρονικό ενός δύσκολου γάμου
Εικαστικά
Μεταξύ Κυκλάδων και Φλωρεντίας
Συνέντευξη
«Ξοδεύω πολλά, είμαι ένα καταναλωτικό τέρας»