Έντυπη Έκδοση

Ο πανικός της λευκής σελίδας

Donald Westlake

Αντιός, Σεχραζάντ

μτφρ.: Σταύρος Παπασταύρου

εκδόσεις Αγρα, σ. 313, 14 ευρώ

Θέλω να βροντοφωνάξω την καινούρια μου ανακάλυψη: είναι ο Ντόναλντ Γουέστλεϊκ. Οι φίλοι μου που διαβάζουν αστυνομικά ορκίζονται στο όνομά του· όμως, έχοντας ομολογήσει και παλιότερα την ώς πρόσφατα επίμονη προκατάληψή μου προς το είδος, έχοντας παραδεχτεί το πόσο όψιμα διαπίστωσα ότι οι αστυνομικές σελίδες δεν είναι μόνον ο τόπος του σασπένς αλλά και της κοινωνικής κριτικής ή της πολιτικής παρατήρησης, παραδέχομαι ότι, παρά τις συστάσεις τους, χρωστάω στην Αγρα τη γνωριμία μου μαζί του. Με τα βιβλία του Γουέστλεϊκ -που έσπευσα να δανειστώ μετά την ανάγνωση του Αντιός Σεχραζάντ και που διάβασα απνευστί σε μερικές ολονυκτίες- επιβεβαίωσα ότι το αστυνομικό παραμένει ένας τόπος όπου η άκρα τυχαιότητα παραδόξως υπακούει σε απαρέγκλιτους νόμους, νόμους μιας μαθηματικής σχεδόν ακρίβειας , και όπου ο ορθολογισμός διαπρέπει στην επίλυση κάθε γρίφου, ανακουφίζοντας έτσι όσους, όπως εγώ, προτιμούν τα σχήματα των αιτιοκρατικών εξηγήσεων. Και παράλληλα απόλαυσα την ψυχρή τους λάμψη, που καθιστά τον συγγραφέα τους έναν κλασικό της δεύτερης γενιάς των Αμερικανών που θήτευσαν στο αστυνομικό μυθιστόρημα.

Ωστόσο, ο Ντόναλντ Γουέστλεϊκ μπορεί να διέπρεψε στο αστυνομικό, όμως δεν περιορίστηκε σ' αυτό. Υπήρξε βέβαια ένας πολυγραφότατος συγγραφέας μυστηρίου και θρίλερ, δοκιμασμένος στο σενάριο (έχοντας μάλιστα στο ενεργητικό του μία υποψηφιότητα για Οσκαρ για την ταινία του Στίβεν Φρίαρς «Οι κλέφτες» - «The grifters»), αλλά ταυτόχρονα και ένας από τους πιο ιλαρούς γραφιάδες του καιρού του, ένας ιχνηλάτης του κωμικού που ελλοχεύει παντού, σύμφυτο με την ανθρώπινη κατάσταση σε όλες της τις εκφάνσεις. Και μαζί μάστορας μιας σφιχτής, παγερής πρόζας, που δίνει στα βιβλία του τη γοητεία τους. Καμία αδέξια πρόταση στα βιβλία του, πανέξυπνη χρήση των στερεοτύπων. Οξυδερκέστατο βλέμμα για την εύγλωττη λεπτομέρεια. Πνευματώδης ξηρότητα. Συναισθηματική απόσταση στα χνάρια του «μεγάλου δασκάλου» του, Ντάσιελ Χάμετ. Τεχνικός και πραγματολογικός έλεγχος του υλικού του. Απόλυτη προσήλωση στον ρεαλισμό.

Ο Ντόναλντ Γουέστλεϊκ δεν υποδύεται τίποτα· δεν ερωτοτροπεί με τα «μεγάλα» θέματα, δεν του αρέσουν οι υψηλοί τόνοι. Είναι ένας κατ' επιλογήν ήσσων συγγραφέας. Μ' αυτήν την εξάρτυση μας κατακτά. Το μυθιστόρημά του Αντιός Σεχραζάντ δεν είναι, εξάλλου, αστυνομικό. Είναι η ιστορία ενός γραφιά της σειράς, του Εντουιν Τόπλις, που γράφει για λογαριασμό του κολλητού του, του επιτυχημένου συγγραφέα Ροντ Κοξ (δανειζόμενος το ψευδώνυμό του και καταβάλλοντάς του μια μικρή προμήθεια) ένα βιβλίο πορνό τον μήνα, έναντι δέκα χιλιάδων δολαρίων τον χρόνο, με δεδομένη τη συνταγή: δέκα κεφάλαια, πέντε χιλιάδες λέξεις το καθένα, μία σεξουαλική σκηνή στο καθένα. Και ο οποίος, όταν το μυθιστόρημα του Γουέστλεϊκ ξεκινάει, βρίσκεται μπροστά στη γραφομηχανή του έτοιμος να γράψει το «opus αριθμός 29», αλλά διαπιστώνει ότι έχει μπλοκαριστεί ανεπανόρθωτα. Δεν μπορεί να σκεφτεί το σεξ. Δεν μπορεί να βρει τίτλο. Δεν μπορεί να γράψει αράδα. Κάθεται στο γραφείο του και κοιτάζει «το χαρτί, τα πλήκτρα της γραφομηχανής, το γραφείο, το μπικ, το κίτρινο μολύβι μάρκας Τικοντερόγκα, τη στρογγυλή κόκκινη γομολάστιχα με τη φουντωτή πράσινη ουρά» και καταγίνεται με το να σκέφτεται «άσχετα πράγματα, όπως το πόσες λέξεις μπορώ να φτιάξω με τα γράμματα του "Τικοντερόγκα"». Και στη συνέχεια, αρχίζει να μιλάει για τον εαυτό του.

Ο Εντ είναι ένα τίποτα - ή μάλλον είναι αυτό που αποφάσισαν άλλοι για λογαριασμό του. Η πρώτη γυναίκα που βρέθηκε στον δρόμο του, την οποία και παντρεύτηκε όταν έμεινε (πολύ γρήγορα) έγκυος, χωρίς καλά καλά να ξέρει αν θέλει να γίνει σύζυγος και πατέρας· οι άξεστοι συγγενείς της· ο φίλος του ο Ροντ, που του βρήκε μεν δουλειά, αλλά κατά έναν τρόπο τον καταδίκασε να παραμείνει ένα «πορνοζόμπι», την ώρα που ο ίδιος ανοιγόταν σε άλλα συγγραφικά νερά· η μητέρα, η επικριτική αδελφή του, οι εργοδότες του, οι κοινωνικές του γνωριμίες και κάτι άυλο, όμως απολύτως απτό: οι δυσβάσταχτες οικονομικές του υποχρεώσεις. Και καθώς προσπαθεί να γράψει το πορνογράφημα που χρωστάει στον εκδότη του, κι ενώ ο χρόνος στενεύει απελπιστικά, αρχίζει να αυτοπαρουσιάζεται, μπλέκοντας τις λίγες, εναρκτήριες κάθε κεφαλαίου, συμβατικές «ερωτογραφικές» αράδες που σκαρώνει, με προσωπικές εξομολογήσεις, ερωτικές φαντασιώσεις με γυναίκες του περιβάλλοντός του, γκρίζες περιγραφές των διαδοχικών του αποτυχιών. Ως το τέλος, που έρχεται καταιγιστικό, στους ρυθμούς μιας καταδίωξης - τέλος που δεν θα αποκαλύψω, για χάρη του σασπένς.

Να, λοιπόν, πού έγκειται η ιδιοφυΐα του Γουέστλεϊκ: Σκιτσάροντας, με αδρές πινελιές, το πορτρέτο αυτού του αποτυχημένου, κάνει ταυτόχρονα ανελέητη κριτική στη μικροαστική Αμερική του 1960. Αποτυπώνει σαρκαστικά τις εμμονές της εκδοτικής βιομηχανίας, αλλά και τα τερτίπια των συγγραφέων που πασχίζουν να ανανεώσουν το στυλ τους· αποσυναρμολογεί τα εργαλεία και τους τρόπους της σύγχρονης κριτικής και ξεσκεπάζει την ευτελή τους οίηση· σατιρίζει τον επιφανειακό κόσμο των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης· χλευάζει πολιτικούς και πολιτική. Αν υπάρχουν στοιχεία αυτοβιογραφίας στο Αντιός Σεχραζάντ (πράγμα πιθανότατο, αφού ο Γουέστλεϊκ έγραψε τα αστυνομικά του με δεκάδες ψευδώνυμα -Allan Marshall, Richard Stark, Tucker Coe, Samuel Holt, Edwin West, Curt Clark, Timothy J. Culver- εκμυστηρευόμενος «γράφω με το όνομα Γουέστλεϊκ όταν αισθάνομαι ευφορία, με το Κόου όταν είμαι σε κακή και με το Σταρκ όταν βρίσκομαι σε επιθετική διάθεση»), αυτά δίνονται με έναν μεγαλειώδη αυτοπαρωδιακό τόνο. Δέσμιος του βιοπορισμού, καθηλωμένος σ' ένα είδος που του προκαλεί αηδία, με μιαν αχνή -τόσο που δυσκολεύεται και να την ξεστομίσει- φιλοδοξία να απομακρυνθεί από την πλήξη της φιλολογίας των ζευγαρωμάτων, ο ήρωάς του αποδύεται σε εξομολογήσεις που αποδεικνύονται όχι μόνο λογοτεχνικά ενδιαφέρουσες, αλλά και δομικά άρτιες, στην παιγνιώδη τους ολοκλήρωση. Αξίζει εδώ να υπογραμμίσουμε με πόσο αβίαστο κέφι μετέφερε στη γλώσσα μας την ευφυή πρόζα του Γουέστλεϊκ ο Σταύρος Παπασταύρου. Και να ελπίσουμε ότι συστήνοντάς μας τον συγγραφέα με ένα από τα λίγα μυθιστορήματά του που δεν είναι αστυνομικά, οι εκδόσεις Αγρα θα μας δώσουν τη χαρά να διαβάσουμε στα ελληνικά τις περιπέτειες του αδέξιου και άτυχου ληστή Τζον Ντόρτμουντερ -συμπαθητικά κωμικής μορφής σε σειρά βιβλίων του Γουέστλεϊκ- ή του ψυχρού και μεθοδικού Πάρκερ, του οποίου το μικρό όνομα δεν μαθαίνουμε ποτέ.

Είναι πραγματικά αξιοπρόσεκτο το πόσα βιβλία έγραψε ο Γουέστλεϊκ - 88 μετράει στο blog του ένας πιστός του θαυμαστής και συλλέκτης, άλλοι τα υπολογίζουν κοντά στα εκατό. Σίγουρα τον βοηθούσε κάποιο «σύστημα», μερικοί βασικοί κανόνες - τους οποίους όμως γνώριζε αν όχι να ανατρέπει, πάντως να αποδομεί την ίδια στιγμή που προσαρμοζόταν στις γενικές τους επιταγές. «Θα ακολουθούσα μια ρετσέτα, ένα σύστημα», σημειώνει και ο αντιήρωάς του, ο συγχυσμένος Εντουιν, ανακαλώντας την πρώτη του επαφή με τον χώρο της πορνοσυγγραφής. «Ουσιαστικά υπήρχε ένα καλούπι. Ηταν το πλησιέστερο πράγμα στην ξυλουργική που θα μπορούσε να φανταστεί κανείς». Από την πλευρά του, ο Γουέστλεϊκ ακολουθεί στο Αντιός Σεχραζάντ το ίδιο «καλούπι» που βασανίζει τον Εντουιν με την απαρέγκλιτη (ταυτόχρονα όμως, αν ιδωθεί από μιαν άλλη πλευρά, βολική) αυστηρότητά του. Δέκα κεφάλαια, πέντε χιλιάδες λέξεις το καθένα. Αλλά το πρόβλημα που θέτει το μυθιστόρημα του Γουέστλεϊκ είναι το πώς μπορεί κανείς να ξεφύγει από τη μηχανική του είδους και την αναπόφευκτη κατάληξή της σε θλιβερή επανάληψη. Στο Αντιός Σεχραζάντ η ανικανότητα του Εντουιν να ακολουθήσει τον δεδομένο ειδολογικό μηχανισμό προκαλεί την κατάρρευση του κοινωνικού οικοδομήματος που τον καταπιέζει, αλλά και τον προστατεύει ταυτόχρονα. Και το βιβλίο του, ενώ δεν είναι παρά μια αποτυχία από προγραμματικής πλευράς (ένα πορνογραφικό μυθιστόρημα που δεν καταφέρνει να ολοκληρωθεί), γίνεται η θαυμάσια αποτυπωμένη περιπέτεια της αποτυχίας της ίδιας - ένα σπουδαίο μυθιστορηματικό δοκίμιο για τη συγγραφική αδυναμία.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Ο «θάνατος του Θεού» και το θεϊκό της αυθυπέρβασης
Λαπαθιώτης αυτοβιογραφούμενος
Αρχιτεκτονικές φαντασμαγορίες και ιδεολογικά κάτοπτρα
Ρητορική δωματίου
Το εργοστάσιο των συναισθημάτων
Χωρίς θεό πάνω από τη Νέα Υόρκη
Το ενιαίο της ανθρώπινης φύσης και η ατέρμονη ποικιλομορφία του πολιτισμού
Η καταστροφή της νηοπομπής «PQ-17»
Πιο κοντά στο αίμα παρά στο μελάνι
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Ο «θάνατος του Θεού» και το θεϊκό της αυθυπέρβασης
Λαπαθιώτης αυτοβιογραφούμενος
Αρχιτεκτονικές φαντασμαγορίες και ιδεολογικά κάτοπτρα
Ρητορική δωματίου
Ο πανικός της λευκής σελίδας
Το εργοστάσιο των συναισθημάτων
Χωρίς θεό πάνω από τη Νέα Υόρκη
Το ενιαίο της ανθρώπινης φύσης και η ατέρμονη ποικιλομορφία του πολιτισμού
Η καταστροφή της νηοπομπής «PQ-17»
Πιο κοντά στο αίμα παρά στο μελάνι
Από τις 4:00 στις 6:00
Κάθε μέρα έχει τα τραγούδια της...
Δικαίωση μετά τη διάλυση των Beatles
Προδημοσίευση
Graffitto
Άλλες ειδήσεις
Συνταγές μαγειρικής για γυναίκες συγγραφείς
The Word Express Project