Έντυπη Έκδοση

Τερπνό και ωφέλιμο

Εργο της Ηώς Αγγελή. Αίθουσα Τέχνης Αθηνών Εργο της Ηώς Αγγελή. Αίθουσα Τέχνης Αθηνών Ευγενία Φακίνου

Οδυσσέας και Μπλουζ

εκδόσεις Καστανιώτη, σ. 238, ευρώ 14,77

Μια ερωτική ιστορία, σύγχρονη, με γερή, ωστόσο, δόση ρομαντισμού, βουτηγμένη στη λογοτεχνική και κινηματογραφική κουλτούρα, αλλά και πασπαλισμένη με οικολογική άχνη, συνιστά το ιδανικό ανάγνωσμα για τις κρύες νύχτες του χειμώνα. Αυτό ακριβώς το αμάλγαμα έχει επιτύχει η Ευγενία Φακίνου με το καινούριο μυθιστόρημά της, συνδυάζοντας το τερπνόν μετά του ωφελίμου. Βέβαια, ο χαρακτηρισμός ωφέλιμο έχει φτάσει σήμερα να θεωρείται παρωχημένος και, επιπλέον, χωρίς καμία, λογοτεχνική τουλάχιστον, αξιολογική σημασία. Ομως, σε μια εποχή, όπως η σημερινή, που η γενική παιδεία συνεχώς υποβαθμίζεται, είναι καλοδεχούμενο ένα μυθιστόρημα από το οποίο ένα ευρύτερο κοινό αποκομίζει, εκτός των άλλων, και κάποιες γνώσεις.

Για να περιγράψουμε τον τρόπο με τον οποίο είναι δομημένο το μυθιστόρημα, θα καταφύγουμε στον χώρο της φωτογραφίας, και μάλιστα στην ψηφιακή, την επεξεργασμένη στο photoshop. Παλαιότερα, πιθανώς να αναφερόμαστε στην τεχνική τού κολάζ. Μόνο που στο κολάζ, όσο επιδέξιος και να ήταν κάποιος, οι συρραφές των ετερόκλιτων στοιχείων δεν ξέφευγαν από ένα προσεκτικό κοίταγμα. Αντιθέτως, τα φανταστικά τοπία για παράδειγμα, που επιτυγχάνει η τεχνική τού photoshop, τα οποία προκύπτουν μέσα από μοντάζ πραγματικών, δύσκολα γίνονται αντιληπτά. Να σημειώσουμε ότι η Φακίνου δεν αποκρύβει τα βιβλία, τις ταινίες και τα πρόσωπα που την ενέπνευσαν. Σπέρνει στην αφήγηση νύξεις, σαν να επιδεικνύει τα υλικά που έβαλε στο μίξερ για να φτιάξει μια καθ' όλα πρωτότυπη ιστορία.

Χαρακτηρίσαμε την ιστορία της σύγχρονη, γιατί πλέκεται ανάμεσα σε έναν εξηντάρη και μια γυναίκα με ακριβώς τα μισά του χρόνια. Προβάλλει, δηλαδή, μια ηλικιακή διαφορά, που απαντάται όλο και συχνότερα στις ημέρες μας, καθώς ώριμοι άντρες επιζητούν μια δεύτερη ευκαιρία στη ζωή τους. Τη συναντάμε, όμως, και στα ρομαντικά μυθιστορήματα. Είκοσι χρόνια μεγαλύτερος από την Τζέιν Εϊρ εμφανίζεται ο Εντουαρντ Ρότσεστερ, ο ιδιοκτήτης του Μεγάρου Θόρνφιλντ, στο οποίο εκείνη προσλήφθηκε ως γκουβερνάντα. Ενας ψηλός και γοητευτικός άντρας είναι εκείνος, ενώ εκείνη είναι μια μικροσκοπική κοπέλα, με άτονα καστανά μαλλιά και άχρωμο πρόσωπο. Ακριβώς όπως περιγράφονται ο Οδυσσέας και η Μπλουζ, στο μυθιστόρημα της Φακίνου. Σκυθρωπός και αυταρχικός ο Ρότσεστερ, βρίσκει αρχικά αδιάφορη την Εϊρ, την οποία και τρομάζει με τη συμπεριφορά του. Δεν αργεί, όμως, αυτός ο πολυταξιδεμένος, να ανακαλύψει πόσο διασκεδαστική είναι η συντροφιά της, όπως κάθονται οι δυο τους και κουβεντιάζουν δίπλα στο τζάκι. Παραπλήσια εκτυλίσσεται και η σχέση Οδυσσέα - Μπλουζ. Υστερα, ο Οδυσσέας, όπως και ο Ρότσεστερ, κρύβει ένα μυστικό. Ατμόσφαιρα μυστηρίου επικρατεί και στο δικό του, απομονωμένο σπίτι. Το «Κόκκινο Σπίτι», όπως το αποκαλούν οι ντόπιοι του κοντινού χωριού, που φαντάζονται να συμβαίνουν σε αυτό σημεία και τέρατα. Τελικά, το «Κόκκινο Σπίτι», όπως και το Θόρνφιλντ, καταστρέφεται ολοσχερώς από φωτιά. Τώρα, όσον αφορά τον δανεισμένο από το βικτοριανό μυθιστόρημα ρομαντισμό, αυτός συμπληρώνεται με ένα μοναδικό φιλί, που ανταλλάσσουν Οδυσσέας και Μπλουζ. Η ολοκλήρωση του έρωτά τους, που θεωρείται στα σύγχρονα μυθιστορήματα εκ των ων ουκ άνευ, μένει ως υπόσχεση σε εκείνο το καταληκτικό «καλημέρα» που ανταλλάσσουν.

Στο μυθιστόρημα, όμως, της Φακίνου, εκτός από τη ρομαντική πλευρά, υπάρχει και η άγρια όψη, που θυμίζει μια ταινία σαν τα «Αδέσποτα Σκυλιά» του Σαμ Πέκινπα. Το μυθιστόρημα, στο οποίο στηρίχτηκε εκείνη η ταινία, τιτλοφορείται «Η πολιορκία της φάρμας». Εδώ, αντί φάρμας, εξαγριωμένοι χωρικοί πολιορκούν το «Κόκκινο Σπίτι». Μετά ξεσπούν τα βίαια γεγονότα, όχι βεβαίως της έκτασης που δίνει κινηματογραφικά ο Πέκινπα. Πάντως, υπάρχουν και εδώ τα κρεμασμένα από το κεφάλι με σύρμα ζώα, που προμηνύουν το κακό. Ενώ, και στις δύο περιπτώσεις, την αφορμή τη δίνει ο τρελός του χωριού, που σκοτώνει ένα κορίτσι. Ο Οδυσσέας, όμως, δεν είναι ένας πράος μαθηματικός, όπως ο ήρωας της ταινίας (Ντάστιν Χόφμαν), αλλά ένας ολωσδιόλου διαφορετικός άνθρωπος. Πρόκειται για έναν γνωστό συγγραφέα, που βρίσκεται σε δεινή κατάσταση. Επί δέκα χρόνια γράφει ένα μυθιστόρημα, που έχει σκαλώσει στο τελευταίο κεφάλαιο. Κι αυτό, γιατί ο ήρωας, που έπλασε ως πιστό alter ego του, πλησιάζει τα εξήντα και στο επόμενο κεφάλαιο, σύμφωνα με τη μυθοπλασία, θα πρέπει να μπει στην έβδομη δεκαετία της ζωής του, τη δεκαετία της φθοράς και των ασθενειών. Το ίδιο σχηματικό όριο των εξήντα ετών και ο ίδιος τρόμος των γηρατειών εμπνέει και το πρόσφατο μυθιστόρημα του Αντρέα Μήτσου, «Ο αγαπημένος των μελισσών». Σε εκείνο, διέξοδο φαίνεται να δίνει ένας φόνος, εδώ, η λύση αναζητείται στην αυτοχειρία.

Μόνο που η Φακίνου για τον ήρωά της χρησιμοποιεί ως πρότυπο ένα μοναδικό χαρμάνι. Κάτι μεταξύ Σάλιντζερ, Μπόρχες και Γονατά. Ενας ιδιόρρυθμος συγγραφέας, εισηγητής, υποτίθεται, του μαγικού ρεαλισμού στην Ελλάδα, δεν φωτογραφίζεται, ούτε δίνει συνεντεύξεις. Δέχεται, ωστόσο, την πρόταση της Μπλουζ, που είναι μια επίδοξη κινηματογραφίστρια, να γυρίσει μια ταινία με θέμα τον ίδιο και το «Κόκκινο Σπίτι». Οπως, καλή ώρα, εκείνο το ντοκιμαντέρ που επέτρεψε ο Γονατάς να γυριστεί στο σπίτι του στην Κηφισιά και το οποίο τον παρουσιάζει να τριγυρνά στις κάμαρες του σπιτιού, στον κήπο του και να επιδεικνύει μέχρι και την αποθήκη με τα παιδικά του ενθύμια. Στο μυθιστόρημα, για το γύρισμα της ταινίας, ανοίγουν οι κλειστές αίθουσες με τις παράξενες συλλογές. Εδώ, συνδυάζονται οι συλλεκτικές εμμονές περισσότερων συγγραφέων, όπως δείχνει, για παράδειγμα, η αίθουσα με κοχύλια, βότσαλα και θαλασσόξυλα. Κυρίως, όμως, η Φακίνου επινοεί ποικίλα κειμήλια, τα οποία παραπέμπουν σε κλασικά ξένα μυθιστορήματα και σε διάσημους αυτόχειρες της ελληνικής λογοτεχνίας. Με αφορμή την ξενάγηση, ο Οδυσσέας αφηγείται στην Μπλουζ τις υποθέσεις των μυθιστορημάτων και τους τρόπους αυτοχειρίας των συγγραφέων, σαν εκείνη να έχει πλήρη άγνοια. Το ίδιο φαίνεται να υιοθετεί και η Φακίνου για τους αναγνώστες της.

Πέρα, όμως, από όλες αυτές τις πιθανές πηγές έμπνευσης ή και απλώς διακειμενικές, ως είθισται να αποκαλούνται, συμπτώσεις, μένει η πρωτότυπη μυθοπλαστική σύνθεση της Φακίνου. Το μυθιστόρημα εκτυλίσσεται προς τα τέλη του χειμώνα σ' ένα θέρετρο χειμερινών διακοπών, που τους υπόλοιπους μήνες ερημώνει. Εκεί λειτουργεί ο «Αγροτοτουριστικός Ξενώνας Η ΛΕΒΑΝΤΑ». Τόσο ο ξενώνας όσο και οι περιγραφές του τοπίου -τα πέτρινα σπίτια και η πυκνή βλάστηση με έλατα και κέδρους- παραπέμπουν στα Τρίκαλα Κορινθίας, τα οποία βρίσκονται σχετικά κοντά στην «παραλιακή» εθνική οδό, όπως ορίζει η σκηνογραφία στο μυθιστόρημα, και τα οποία διαθέτουν έναν ομώνυμο ξενώνα. Αν δεν σφάλλουμε, είναι η πρώτη φορά που η Φακίνου τοποθετεί τη δράση μυθιστορήματός της στην Πελοπόννησο. Εκμεταλλεύεται, πάντως, τον αγροτοτουρισμό της περιοχής για να αφηγηθεί λεπτομερώς την καλλιέργεια και την εμπορία λεβάντας, καθώς και άλλων αγροτικών προϊόντων, που παρασκευάζονται με παραδοσιακούς τρόπους, όπως η διαδικασία παρασκευής τυριού και σαπουνιού. Με τη βοήθεια κάποιων Αθηναίων, που επιστρέφουν και εγκαθίστανται στον τόπο τους, οι ντόπιοι εμφανίζονται φιλοπρόοδοι, τουλάχιστον όσον αφορά την οικολογική τους συνείδηση. Κατά τα άλλα, παραμένουν συντηρητικοί και δεισιδαίμονες. Ετσι, η Μπλουζ, μια γυναίκα μόνη, που ταξιδεύει και, μάλιστα επισκέπτεται τον αποσυνάγωγο Οδυσσέα, γίνεται αντικείμενο καχυποψίας και κουτσομπολιού. Εδώ αναδύεται μία μελανή εικόνα της ελληνικής επαρχίας, ίδια με εκείνη που δίνει η Ρέα Γαλανάκη στο τελευταίο της μυθιστόρημα. Πάντως, η Φακίνου πλάθει μια αξιαγάπητη ηρωίδα, ευαίσθητη και με πρακτικό πνεύμα, όπως οι περισσότερες ηρωίδες της. Ωστόσο, ο πρωταγωνιστής του μυθιστορήματος, που παλεύει με τη βάσανο της γραφής και τους υπαρξιακούς του φόβους, σαν κάπως να χωλαίνει. Ισως να φταίνε τα πολλαπλά πρότυπα κατά το πλάσιμό του. Οπως και να έχει, από ένα σημείο της μυθοπλασίας και ύστερα, ο υπέρμετρος φόβος του για τα γηρατειά και η εμμονή του στην αυτοκτονία δεν πείθουν, ενώ το σχέδιό του να ζητήσει τη συνέργεια της νεαρής γυναίκας δείχνει ολωσδιόλου αψυχολόγητο. Τέλος, έτσι εύκολα που μαλακώνει, καταλήγοντας σχεδόν άθυρμα στα χέρια της Μπλουζ, μάλλον αδικεί τον τραχύ χαρακτήρα του. Το βασικό, όμως, στα μυθιστορήματα της Φακίνου δεν είναι τόσο το πλάσιμο των ηρώων όσο η δημιουργία μιας παραμυθικής αύρας. Κατά τη γνώμη μας, σε αυτήν οφείλουν τη γοητεία τους και αυτή ακριβώς τα διαχωρίζει από τα ευπώλητα της μιας ανάγνωσης. *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Μια αίσθηση ζωώδους ερωτισμού
Το σπάνιο Γαλάζιο Τετράδιο
Η κλασική γοητεία της Ρεβέκκας
Ο Φουκώ και το πρόβλημα των προϋποθέσεων της σκέψης
Προτού συνδεθεί με τους Καρμπονάρους
Τα βουνά της τρέλας
Με σαματά τα αδέσποτα και ο Μένιος
Θαυμαστός παλαιός κόσμος
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Τερπνό και ωφέλιμο
Μια αίσθηση ζωώδους ερωτισμού
Το σπάνιο Γαλάζιο Τετράδιο
Η κλασική γοητεία της Ρεβέκκας
Ο Φουκώ και το πρόβλημα των προϋποθέσεων της σκέψης
Προτού συνδεθεί με τους Καρμπονάρους
Τα βουνά της τρέλας
Με σαματά τα αδέσποτα και ο Μένιος
Θαυμαστός παλαιός κόσμος
Αφιέρωμα: Νίκος Καββαδίας
Ο Νίκος Καββαδίας στον 21ο αιώνα
Ο ποιητής μέσα από τα μάτια του εκδότη του
Αμφισβητήσεις και παρανοήσεις
Ανθρωποκεντρικές πορείες
Ο Νίκος Καββαδίας, ένας ουμανιστής ποιητής, αν ζούσε σήμερα
Το ήθος του Καββαδία που γνώρισα
Θεατρικά στοιχεία στο Μαραμπού του Νίκου Καββαδία
Λαθραίο φορτίο, κρυμμένο στις λέξεις
«Το καθυστερημένο φορτηγό»
Βιβλιογραφική οδοιπορία με τον Καββαδία
Επισημαίνοντας
«Ο κόσμος έγινε σαν αδειανή φυλλάδα»
Πέντε φωνές για τον «Μαραμπού»
Προδημοσίευση
Δράκος της θάλασσας και της στεριάς
Οψεις της ανάγνωσης
Η συνεπής διαφορετικότητα
Από τις 4:00 στις 6:00
Η τέχνη της υποκρισίας στη μουσική
Ο εγκέφαλος των Velvet Underground
Άλλες ειδήσεις
Συνταγές επιβίωσης