Έντυπη Έκδοση

ΕΚΔΟΤΙΚΟ ΘΑΥΜΑ;

Ο ποιητής μέσα από τα μάτια του εκδότη του

Με τον Σταύρο Πετσόπουλο

ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΟΥΣΜΟΥΤΗΣ: Πριν από μερικά χρόνια είχατε χαρακτηρίσει τις ανατυπώσεις των βιβλίων του Καββαδία από τις εκδόσεις Αγρα εκδοτικό θαύμα. Το θαύμα συνεχίζεται και σήμερα;

ΣΤΑΥΡΟΣ ΠΕΤΣΟΠΟΥΛΟΣ: Αλλο ένα ερωτηματολόγιο που ξεκινάει με ερώτηση για τις πωλήσεις ενός συγγραφέα, σαν να μην υπάρχει κάτι σημαντικότερο να συζητηθεί αρχικά για το έργο κάποιου. Ας μην αντιταχθεί ότι αυτό θέλει το κοινό. Στο εξωτερικό δεν γίνεται συνήθως έτσι. Ας είναι. Από την άλλη, δεν έχω αναφερθεί ποτέ σε εκδοτικό «θαύμα», δεν χρησιμοποιώ τέτοια ορολογία. Απλώς, σε κάποια εξήγηση σε συνάδελφό σας στην Ελευθεροτυπία παλαιότερα, για τα λάθος συμπεράσματα στα οποία οδηγούν οι πολλές λίστες ευπώλητων που έχουμε στην Ελλάδα, είχα αναφέρει ότι τα περισσότερα βιβλία του Καββαδία ανατυπώνονται σταθερά κάθε χρόνο επί 20-21 χρόνια που εκδίδονται από μας στην Αγρα, αλλά και παλαιότερα από τους προηγούμενους εκδότες του, και ότι δεν υπάρχει έλληνας συγγραφέας, και δη ποιητής, που το σύνολο του έργου του να ανατυπώνεται με τέτοια συχνότητα και σταθερότητα. Βέβαια τα 3.000 αντίτυπα ενός τίτλου του Καββαδία σ' έναν χρόνο δεν θα τον τοποθετήσουν ποτέ στις λίστες των ευπώλητων. Πάντως το κοινό του Καββαδία συνεχίζει να ανανεώνεται.

Δ.Μ.: Εχουν περάσει εκατό χρόνια από τη γέννηση του Καββαδία. Οι αναγνώστες της Μεταπολίτευσης που τον αγάπησαν, γερνούν, ο Καββαδίας έχει σημάδια φθοράς; Ποιο είναι τώρα πια το κοινό του; Ποιες ηλικίες φαίνεται να τον προτιμούν;

Σ.Π.: Ο Καββαδίας έχει απήχηση σε κοινό ετερόκλιτο από κάθε άποψη - και ηλικιακή. Βεβαίως είναι μεγάλη η απήχηση σ' ένα νεανικό κοινό, που τον προσεγγίζει κυρίως μέσα από τις μελοποιήσεις και σταδιακά φτάνει και στα πεζογραφήματά του.

Δ.Μ.: Ο Καββαδίας ήταν για πολλούς ο ποιητής της «φυγής». Πώς μπορεί να συγκινήσει τη γενιά του Ιντερνετ; Εχει ανάγκη αυτή η γενιά να «σκίσει τις θολές γραμμές των οριζόντων» μέσα από την ποίηση;

Σ.Π.: Στον Καββαδία έχουν κολλήσει πολλές ταμπέλες, μία από τις οποίες είναι «ο ποιητής της φυγής». Το έργο του, φαινομενικά απλό, είναι πολύ πιο σύνθετο και επιτρέπει πολλές αναγνώσεις. Πάντως η «φυγή» ή η περιπλάνηση σε κάθε εποχή ανταποκρινόταν σε κάποιες ανάγκες. Το Ιντερνετ, στο οποίο αναφέρεστε, δεν εμπεριέχει ενίοτε τη φυγή και την περιπλάνηση;

Δ.Μ.: Το 1990 επανεκδόθηκε στα γαλλικά η μετάφραση της Βάρδιας. Τότε η εφημερίδα Liberation την είχε κατατάξει ανάμεσα στα 100 καλύτερα βιβλία της χρονιάς. Στην Ελλάδα όμως ο Καββαδίας είναι σχεδόν άγνωστος ως πεζογράφος. Γιατί πιστεύετε ότι συμβαίνει αυτό;

Σ.Π.: Η Liberation εκείνη τη χρονιά είχε τοποθετήσει τη Βάρδια στα 100 καλύτερα βιβλία της χρονιάς, δίπλα στα βιβλία του Κούντερα, του Φίλιπ Ροθ και του Μπέκετ, που είχαν εκδοθεί τότε. Οι Γάλλοι κάτι είχαν δει στον Καββαδία που δεν το βρήκαν έκτοτε στη σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία. Η εκτίμησή σας ότι είναι σχεδόν άγνωστος ως πεζογράφος στην Ελλάδα δεν ισχύει ακριβώς, γιατί η Βάρδια ανατυπώνεται με την ίδια συχνότητα που ανατυπώνονται το Μαραμπού και το Πούσι. Ισως αυτή η εντύπωση να δημιουργείται επειδή είναι πολύ γνωστές και δημοφιλείς οι μελοποιήσεις των ποιημάτων του. Ισως αλλάξει αυτή η εντύπωση όταν ο Θάνος Μικρούτσικος μελοποιήσει ολόκληρη τη Βάρδια;

Δ.Μ.: Είναι βέβαιο πως ο Καββαδίας έχει φανατικούς αναγνώστες. Εχει και φανατικούς πολέμιους; Παλαιότερα είχε χαρακτηριστεί «γραφικός», «ελάσσων», «εύκολος» αλλά και «καταραμένος», ακόμα και «ροκ». Σήμερα θα μπορούσε να ανήκει στους «σύγχρονους κλασικούς». Εσείς πού θα τον κατατάσσατε;

Σ.Π.: Οντως ο Καββαδίας δημιούργησε σε διάφορες δεκαετίες φανατικούς αναγνώστες και φίλους. Δεν νομίζω όμως ότι δημιούργησε φανατικούς πολέμιους. Δεν ήταν άτομο που έφτιαχνε εχθρότητες και αντιπαλότητες. Κάθε άλλο. Υπήρξαν προφανώς αρνητικές κριτικές, δεν είχαν όμως ακρότητα και φανατισμό. Σίγουρα πάντως η πιο άστοχη κρίση είναι το «εύκολος». Η μεγάλη ελευθερία των συνειρμών και των πεταγμάτων στα νοήματα, καθώς και πολλές κρυφές αναφορές σε τόπους, έργα τέχνης και ιδέες, και άλλα πολλά, έχουν ως αποτέλεσμα μια ιδιαίτερα σύνθετη ποιητική. Μπορείς να τον προσεγγίσεις και να τον απολαύσεις σ' ένα πρώτο επίπεδο, και ακολούθως να τον ανακαλύψεις σταδιακά.

Δ.Μ.: Εκτός από εκδοτικό θαύμα, τι είναι ο Καββαδίας για τον εκδότη του; Ο Πετσόπουλος διαβάζει Καββαδία;

Σ.Π.: Διάβαζα τον Καββαδία από μικρός και κάθε τόσο βρίσκω κάτι καινούριο στο οποίο στέκομαι. Ξαναδιάβασα πρόσφατα με ανανεωμένη συγκίνηση το Λι, την αριστουργηματική νουβέλα του, αφού είδα την ωραιότατη ταινία της Βελγίδας Marion Hansel, η οποία βασιζόταν σ' αυτήν. (Προσπαθούμε να βρούμε τρόπους να προβληθεί στην Ελλάδα.) Κάθε τόσο άλλωστε ξαναδιαβάζω τα βιβλία του με αφορμή μελέτες που εκδίδουμε για το έργο του, και τώρα μάλιστα ξανά με την έκδοση των δύο βιβλίων με τις επιστολές του που ετοιμάζουμε.

Δ.Μ.: Στον Καββαδία δεν άρεσαν οι πολλές διευκρινιστικές υποσημειώσεις. Αφηνε τις άγνωστες, «εξωτικές» λέξεις και τα τοπωνύμια να διατηρούν τη μαγεία τους. Το Γλωσσάρι στο έργο του Νίκου Καββαδία, του Γιώργου Τράπαλη, δεν αφήνει σχεδόν τίποτε αδιευκρίνιστο. Τι έχετε να πείτε γι' αυτή τη μικρή (ή μεγάλη) προδοσία;

Σ.Π.: Το Γλωσσάρι στο έργο του Νίκου Καββαδία του Γιώργου Τράπαλη είναι ένα σπουδαίο εργαλείο για τους αναγνώστες και τους μελετητές του Καββαδία και βοηθάει στην καλύτερη κατανόηση του έργου του. Δεν υπάρχει καμία προδοσία. Η έκδοση των ίδιων των έργων του έγινε πάντα όπως επέλεξε ο ίδιος και η αδελφή του Τζένια, που φρόντιζε εκδοτικά τα γραπτά του. Δεν υπάρχουν οι επεξηγήσεις, οι άγνωστες λέξεις ηχούν ποιητικά και μαγικά. Οποιος αναγνώστης επιλέξει μπορεί παράλληλα, χρησιμοποιώντας το εργαλείο του Τράπαλη, να κατανοήσει τους τόπους, κάποια πρόσωπα, τη ναυτική ορολογία, διάφορα ιδιώματα, τους όρους μουσικής και ζωγραφικής και άλλα πολλά. Η ποίηση μπορεί να κερδίσει από αυτή την κατανόηση και να πολλαπλασιαστεί. Και ένα αστείο: Οταν οι βιβλιοπώλες τοποθετούν το Γλωσσάρι δίπλα στα έργα του Καββαδία, το βιβλίο κινείται σταθερά. Οταν το τοποθετούν στο τμήμα των λεξικών, διότι τυπικά ανήκει εκεί, το Γλωσσάρι δεν ξαναπαραγγέλνεται σχεδόν ποτέ.

Δ.Μ.: Από την Αγρα κυκλοφορούν αρκετές αξιόλογες μελέτες για το έργο του Καββαδία (Σωνιέ, Μικέ, Φιλίππου, Καλοκύρης, Τράπαλης), αλλά δεν υπάρχουν βιβλία με προσωπικές «πικάντικες» μαρτυρίες φίλων και γνωστών του. Είναι τυχαίο ή εκδοτική επιλογή;

Σ.Π.: Κατ' αρχάς, τυχαία ή όχι, στα 23 χρόνια που εκδίδουμε Καββαδία, δεν μας έχει προταθεί βιβλίο με αναμνήσεις. Πάντως, όπως και με τον Ανδρέα Εμπειρίκο, του οποίου εκδίδουμε επίσης συστηματικά το έργο, έχουμε προσπαθήσει να εκδώσουμε τις σοβαρότερες μελέτες που γράφτηκαν για τον Καββαδία από τότε που αρχίσαμε να τον εκδίδουμε. Είναι μέσα στο πλαίσιο μιας σοβαρής εκδοτικής αντιμετώπισης ενός συγγραφέα. Χωρίς να θέλω να υποτιμήσω καθόλου τη συμβολή της μελοποίησης στη διάδοση του Καββαδία, και ιδιαίτερα το σπουδαίο έργο του Μικρούτσικου, επιλέξαμε στην Αγρα να προσφέρουμε πολλές άλλες προσεγγίσεις στο σύνθετο ποιητικό και συγγραφικό φαινόμενο που λέγεται Καββαδίας (ποιητική, πολιτική, ψυχαναλυτική, γλωσσολογική κ.λπ.). Πάντως είμαστε επιφυλακτικοί με κάποια βιβλία που βασίζονται σε ανεκδοτολογικό υλικό, και ιδιαίτερα όταν με μεγάλη ευκολία βάζουν στο στόμα του Καββαδία πράγματα αυθαίρετα.

Δ.Μ.: Πριν από χρόνια σχεδιάζατε την έκδοση των επιστολών του Καββαδία. Γιατί δεν τις είδαμε ποτέ στα βιβλιοπωλεία;

Σ.Π.: Μέσα με τέλος Νοεμβρίου θα κυκλοφορήσουν δύο βιβλία με επιστολές του: α) Γράμματα στην αδελφή του Τζένια και την ανιψιά του Ελγκα και β) Αλληλογραφία Νίκου Καββαδία - Μ. Καραγάτση (με εισαγωγή, επιμέλεια, σημειώσεις Μαίρης Μικέ). Μέσα στα γράμματα αυτά διαφαίνεται όλος ο ποιητικός και βιωματικός κόσμος του Καββαδία. Στην οικογένειά του υπάρχουν στιγμές που είναι σαν τις καλύτερες στιγμές της πεζογραφίας του και υπάρχει μεγάλη τρυφεράδα, εξομολόγηση αλλά και το χιούμορ που τον χαρακτήριζε, όπως περιγράφουν οι κοντινοί του. Με τον Καραγάτση βλέπουμε δύο μεγάλους λογοτέχνες, με σπουδαία φιλία και αλληλοεκτίμηση να συζητούν για το έργο τους με αλληλοπειράγματα, για γυναίκες και άλλα, κυρίως στα δύσκολα χρόνια της στράτευσης του Καββαδία, το '39, και της Κατοχής.

Δ.Μ.: Το 2010 είναι «Ετος Καββαδία», οι εκδηλώσεις όμως, τουλάχιστον στην πρωτεύουσα, είναι μάλλον υποτονικές. Γιατί; Επεσε και ο Καββαδίας θύμα της οικονομικής κρίσης;

Σ.Π.: Και ναι και όχι. Σχεδιαζόταν μια μεγάλη έκθεση για τον Καββαδία στο Μουσείο Μπενάκη, με επιμέλεια της σπουδαίας σκηνογράφου Χλόης Ομπολένσκυ, και η έκδοση ενός μεγάλου λευκώματος με πλούσιο και άγνωστο εν πολλοίς εικονογραφικό και κειμενικό υλικό, το τελευταίο σε συμπαραγωγή Αγρας-Μπενάκη. Δυστυχώς, δεν βρέθηκαν οι χορηγοί για το Μουσείο - να η κρίση! Το σχέδιο αυτό ελπίζουμε να ευοδωθεί στο μέλλον. Από την άλλη, το ΥΠΠΟ και το ΕΚΕΒΙ δεν κήρυξαν επισήμως το 2010 «Ετος Καββαδία», όπως έκαναν σε προηγούμενες χρονιές με τους Σεφέρη, Εμπειρίκο, Σικελιανό, Καζαντζάκη, Εγγονόπουλο, Καραγάτση κ.λπ. Αυτό είναι περίπου άσχετο με την οικονομική κρίση. Το ΕΚΕΒΙ, βέβαια, για την παγκόσμια εβδομάδα ποίησης έβαλε στο μετρό στίχους του Καββαδία και ετοίμασε κόμβο στον διαδικτυακό του χώρο, ενώ ετοιμάζει κινητή μικρή έκθεση για σχολεία και οργανισμούς.

Εκδηλώσεις πάντως έχουν γίνει πολλές και γίνονται συνέχεια σε διάφορες πόλεις της Ελλάδας και ετοιμάζονται κάποια αφιερώματα περιοδικών, πέρα από την έκδοση στην Αγρα των δύο βιβλίων με τις άγνωστες αλληλογραφίες του. *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Αφιέρωμα: Νίκος Καββαδίας
Ο Νίκος Καββαδίας στον 21ο αιώνα
Αμφισβητήσεις και παρανοήσεις
Ανθρωποκεντρικές πορείες
Ο Νίκος Καββαδίας, ένας ουμανιστής ποιητής, αν ζούσε σήμερα
Το ήθος του Καββαδία που γνώρισα
Θεατρικά στοιχεία στο Μαραμπού του Νίκου Καββαδία
Λαθραίο φορτίο, κρυμμένο στις λέξεις
«Το καθυστερημένο φορτηγό»
Βιβλιογραφική οδοιπορία με τον Καββαδία
Επισημαίνοντας
«Ο κόσμος έγινε σαν αδειανή φυλλάδα»
Πέντε φωνές για τον «Μαραμπού»
Προδημοσίευση
Δράκος της θάλασσας και της στεριάς
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Τερπνό και ωφέλιμο
Μια αίσθηση ζωώδους ερωτισμού
Το σπάνιο Γαλάζιο Τετράδιο
Η κλασική γοητεία της Ρεβέκκας
Ο Φουκώ και το πρόβλημα των προϋποθέσεων της σκέψης
Προτού συνδεθεί με τους Καρμπονάρους
Τα βουνά της τρέλας
Με σαματά τα αδέσποτα και ο Μένιος
Θαυμαστός παλαιός κόσμος
Αφιέρωμα: Νίκος Καββαδίας
Ο Νίκος Καββαδίας στον 21ο αιώνα
Ο ποιητής μέσα από τα μάτια του εκδότη του
Αμφισβητήσεις και παρανοήσεις
Ανθρωποκεντρικές πορείες
Ο Νίκος Καββαδίας, ένας ουμανιστής ποιητής, αν ζούσε σήμερα
Το ήθος του Καββαδία που γνώρισα
Θεατρικά στοιχεία στο Μαραμπού του Νίκου Καββαδία
Λαθραίο φορτίο, κρυμμένο στις λέξεις
«Το καθυστερημένο φορτηγό»
Βιβλιογραφική οδοιπορία με τον Καββαδία
Επισημαίνοντας
«Ο κόσμος έγινε σαν αδειανή φυλλάδα»
Πέντε φωνές για τον «Μαραμπού»
Προδημοσίευση
Δράκος της θάλασσας και της στεριάς
Οψεις της ανάγνωσης
Η συνεπής διαφορετικότητα
Από τις 4:00 στις 6:00
Η τέχνη της υποκρισίας στη μουσική
Ο εγκέφαλος των Velvet Underground
Άλλες ειδήσεις
Συνταγές επιβίωσης