Έντυπη Έκδοση

Δράκος της θάλασσας και της στεριάς

Νίκος Καββαδίας

Του πολέμου

Στο άλογο μου

εκδόσεις Αγρα, σ. 58, ευρώ 8,04

Λι

εκδόσεις Αγρα, σ. 51, ευρώ 8,04

Ο Νίκος Καββαδίας κατόρθωσε να εξισώσει τον πλούτο της ζωής του με τη φτώχεια του έργου του. Η πορεία του ήταν πλούσια, όχι λόγω χρημάτων, αλλά λόγω εμπειριών. Εικόνων, γυναικών, ταξιδιών. Το έργο του είναι φτωχό μόνο σε ποσότητα. Τα όσα βίωσε στις θάλασσες του κόσμου και στη στεριά, σώθηκαν στα ποιήματα και στα πεζά. Ποιοτικά και όχι ποσοτικά. Καθόλου εύκολη υπόθεση. Στο πέρασμα του χρόνου, και ιδιαίτερα μετά τον θάνατό του, κυριάρχησε η ποίησή του. Οι περισσότερες κριτικές αυτήν αφορούν. Υπάρχουν όμως και δύο πεζά που είναι άξια λόγου και προσοχής.

Το πρώτο είναι Του πολέμου. Στο άλογό μου. Δύο διηγήματα... στεριανά, αφού έχουν να κάνουν με το αλβανικό έπος στο οποίο πήρε μέρος. Τα βιωματικά στοιχεία έντονα, μια και ήταν από τους τελευταίους που γύρισαν από το μέτωπο με τα πόδια. Τα ζώα, και ειδικά τα μουλάρια, έπαιξαν σημαντικό ρόλο στον πόλεμο. Ο Καββαδίας δείχνει αμέσως την τρυφερή σχέση που έχει αναπτύξει μαζί του. Η θάλασσα δεν λείπει, και μέσα από λέξεις αλλά και εικόνες που σχηματίζει, την έχει κοντά του. Η μοναχική πορεία στη νύχτα θυμίζει τα μεγάλα ναυτικά ταξίδια. Το πολεμικό σκηνικό οδηγεί τον ποιητή. Ο χωρισμός σε αντίπαλα στρατόπεδα γίνεται ο κεντρικός άξονας της αφήγησης. Σύντομη, αλλά πολυεπίπεδη. Ο στρατιώτης Καββαδίας βρίσκει τυχαία έναν αντίπαλο. Ενα Τόσκο (Αρβανίτη του Νότου) και ζητά τη βοήθειά του, διότι έχει χαθεί. Με το μουλάρι του κουβαλά υγειονομικό υλικό. Στην αρχή, δυσπιστία. Μια φωτογραφία όμως αλλάζει τη διάθεση. Ο γέρος έχει περισσότερο ανάγκη την αρωγή του στρατιώτη. Εχει τον γιο του τραυματισμένο. Το φορτίο τού άλλου είναι δελεαστικό και κατεδαφίζει τις διαχωριστικές γραμμές που έχουν βάλει άλλοι (πολιτικοί). Η λογική εξαφανίζεται και το συναίσθημα ανοίγει δρόμο για την αλληλοβοήθεια. Επιβιώνουν και τα δύο μέρη, ωστόσο κρατάνε τη διαφορετικότητά τους. Η πίστη είναι αυτή που τους διαφοροποιεί. Για τον γέρο, τα εικονίσματα δίνουν δύναμη. Για τον Καββαδία, ο άνθρωπος φιλοξενεί τον Θεό. Οχι οι εικόνες. Εκεί μπλέκεται ο μύθος με την αλήθεια.

Το δεύτερο διήγημα είναι ένα γράμμα. Οχι σε κάποιον άνθρωπο. Συμπολεμιστή. Γράφει στο άλογό του. Παραδέχεται πως είναι πιο δύσκολο. Δίνει ανθρώπινη υπόσταση στο ζώο. Του προσφέρει απέραντη στοργή. Βγάζει την ευαισθησία του. Ανθρωποι και άλογα ήταν ένα στον πόλεμο. Ετσι, αναπολεί ιδιαίτερες στιγμές με το άλογό του και σ' αυτές χωράει και ο θάνατος.

Μετά τις αναμνήσεις από τον πόλεμο, έρχεται και πάλι η θάλασσα και το ταξίδι με το Λι. Ενα τόσο μικρό όνομα, διαβατήριο σ' έναν διαφορετικό κόσμο. Σίγουρα ο Καββαδίας γνώρισε πολλούς εξωτικούς τόπους. Εδώ όμως σαν να κάνει μια σύνοψη των ξένων νοοτροπιών. Της διαφορετικής κουλτούρας. Της ζωής σε άλλη γλώσσα. Ο ναυτικός γνωρίζει τη Λι και αυτή του προσφέρει τις υπηρεσίες της για το διάστημα που έχει δέσει το πλοίο στο λιμάνι. Η μικρούλα εισβάλλει σ' ένα άστατο, ηδονικό, τραχύ, περιβάλλον. Η επικοινωνία με τον Κόλια είναι αμφίδρομη. Ο ένας μαθαίνει τον άλλο. Ο Καββαδίας συνθέτει μια προσωπογραφία που κλείνει έναν λαό μέσα της. Η πειθαρχία, η αφοσίωση, η υπερηφάνεια του κινεζικού λαού φαίνονται καθαρά. Αναδεικνύονται όμως και η ευγένεια, η εντιμότητα. Τονίζεται η δύναμη της γνώσης και της φαντασίας. Στοιχεία που δίνουν στη Λι τη δυνατότητα να ταξιδέψει στο Χονγκ Κονγκ, ακόμη και αν δεν έχει πατήσει στη στεριά. Ζει σ' ένα πλεούμενο. Ο Ελληνας ναυτικός θα κάνει ένα μικρό ταξίδι μαζί της στην άλλη όχθη. Θα εισδύσει στα συναισθήματα και τις καταστάσεις της πιτσιρίκας. Στο τέλος, θα αποκτήσει την ψυχοκόρη που δεν είχε ποτέ. Θα γίνει ο δράκος που δεν σκλαβώνεται, διότι το καλό συναντάται και γίνεται μία φορά.

Ο Νίκος Καββαδίας και στα δύο πεζογραφήματα κρατά τη ναυτική του ταυτότητα. Χρησιμοποιεί λίγες λέξεις που τον προδίδουν. Το υγρό τοπίο περνά και σ' αυτήν την αφήγηση. Αδιόρατα στο πρώτο βιβλίο. Στο δεύτερο είναι το μέσο για τη γνωριμία. Η ποιητική χροιά εντοπίζεται και σ' αυτόν τον λόγο. Ενσωματώνει αποτελεσματικά τα ξένα στοιχεία που πήρε στην εκτός θάλασσας ζωή του. Φέρνει στην επιφάνεια σημαντικά ανθρώπινα ζητήματα. Περικλείει πολλά νοήματα. Αφηγείται σε πρώτο πρόσωπο. Είναι άμεσος, λιτός, λυρικός, φιλοσοφικός. Συναισθηματικός.

Χρήστος Δανιήλ

Ξαναδιαβάζοντας τον Νίκο Καββαδία

Ποιητική και πρόσληψη

εκδόσεις Οδός Πανός, σ. 159, ευρώ 12

Ο Χρήστος Δανιήλ «σπάει» το έργο του Νίκου Καββαδία και μας προσφέρει όλα του τα κομμάτια. Κάνει μια επίδειξη γνώσεων, έρευνας και επιστημονικής τεκμηρίωσης γύρω από τον ποιητικό κόσμο του δημιουργού.

Η λέξη «ξαναδιαβάζοντας» μεταφέρει όλα όσα εννοεί. Τίποτα δεν λείπει. Στο τέλος της ανάγνωσης της μελέτης δεν μένει κανένα ερώτημα αναπάντητο. Το καββαδιακό σύμπαν σε όλες του τις διαστάσεις. Το υλικό που χρησιμοποιεί ο μελετητής για να στήσει γερά θεμέλια, είναι η μεθοδικότητα. Η προσπάθεια του είναι απολύτως οργανωμένη και ακολουθεί πιστά το πλάνο του. Το αποτέλεσμα τον δικαιώνει.

Η ανάπτυξη είναι ορθολογική και γίνεται με θρησκευτική προσήλωση. Στο πρώτο μέρος παρατίθενται τα αριθμητικά δεδομένα της ποίησης του Καββαδία και η πρόσληψή της από το αναγνωστικό κοινό. Ακολουθούν η αντιμετώπιση της ποιητικής παραγωγής από τους ιστορικούς της λογοτεχνίας και το εκπαιδευτικό σύστημα. Ο Δανιήλ τοποθετεί τα πράγματα στην αληθινή τους διάσταση. Δηλαδή, την αδυναμία της επιστημονικής κοινότητας να καταλάβει και να αναδείξει την αξία του καββαδιακού έργου. Στη συνέχεια, τα παράδοξα. Η διάσταση στην αξιολόγηση του ποιητικού αποτελέσματος και της αποδοχής του από τους αναγνώστες. Αντιφατικό και το γεγονός πως ενώ υπάρχουν πολλές θετικές κριτικές και εργασίες για τον Καββαδία, εστιάζουν περισσότερο στο πρόσωπο παρά στο λογοτεχνικό έργο. Προβληματική είναι και η προσπάθεια ταξινόμησης και κατάταξης του έργου του. Οπως αναφέρεται στη σελίδα 35: Η κατάταξη που προτείνεται, εντάσσει συνήθως τον Καββαδία σε κάποιες μεταιχμιακές, ενδιάμεσες κατηγορίες πριν από την εξέταση της γενιάς του '30.

Το δεύτερο μέρος της μελέτης του Δανιήλ αφορά τις εκφάνσεις της ποιητικής τού Νίκου Καββαδία. Είναι το βασικό κομμάτι της συγγραφικής προσπάθειας. Εδώ, ο 41χρονος διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας φωτίζει κάθε πτυχή της καββαδιακής ποίησης με τέσσερις ενότητες. Α) Η ποιητική ανθρωπογεωγραφία και η αποδοχή της ετερότητας. Β) Η αισθητική της ιθαγένειας. Γ) Η χωροχρονική ελευθερία και η υπέρβαση του ρεαλισμού. Δ) Περί μαγικού ρεαλισμού. Οι τρεις ποιητικές συλλογές (Μαραμπού, Πούσι, Τραβέρσο) έχουν εξεταστεί ενδελεχώς. Οι στίχοι τους γίνονται το καλύτερο αποδεικτικό στους ισχυρισμούς του Δανιήλ. Η έρευνά του γίνεται πληρέστερη με την αναφορά στη μελοποίηση των ποιημάτων του Καββαδία. Η απήχηση που απέκτησαν με τις νότες, ορθώς σημειώνεται. Ο επίλογος είναι μικρός σε έκταση. Σύνοψη των όσων προηγήθηκαν και ένα μεστό, ολοκληρωμένο συμπέρασμα. Η μελέτη του Χρήστου Δανιήλ είναι κατατοπιστική και άκρως αποκαλυπτική για το καββαδιακό έργο.

Το ημερολόγιο ενός τιμονιέρη

Αθησαύριστα πεζογραφήματα και ποιήματα

επιμέλεια: Guy (Michel) Saunier

εκδόσεις Αγρα, σ. 140, ευρώ 15,07

Η επιστροφή στην αφετηρία της συγγραφικής προσπάθειας του Νίκου Καββαδία έχει ενδιαφέρον. Ο αναγνώστης του έργου του θα δει πώς ξεκίνησε η δημιουργία του μύθου (τα πρώτα σημάδια του οποίου έχουν τη δική τους γοητεία). Το ημερολόγιο ενός τιμονιέρη συγκεντρώνει αθησαύριστα έργα. Εκείνα, δηλαδή, που έχουν δημοσιευτεί κατά καιρούς σε περιοδικά, εφημερίδα, ανθολογίες, αλλά δεν έχουν ποτέ συμπεριληφθεί σε ποιητικές συλλογές ή αναδημοσιευτεί σε αυτοτελείς τόμους.

Το κύριο σώμα του βιβλίου χωρίζεται σε δύο μέρη. Το πρώτο είναι τα αθησαύριστα πεζογραφήματα. Τα κύρια γνωρίσματα αυτών των κειμένων είναι το προσωπικό ύφος και ο νοσταλγικός χαρακτήρας τους. Η παραστατικότητα στην περιγραφή των τόπων που γνωρίζει ο ναυτικός Καββαδίας. Η ναυτική γλώσσα που κυριαρχεί. Η υπέρβαση της πραγματικότητας και η εμφάνιση του φαντασιακού. Εντοπίζεται η σχέση με το άλλο φύλο και κριτική του Καββαδία για το βιβλίο του Ν. Μαράκη. Στα αθησαύριστα ποιήματα προετοιμαζόμαστε για όσα θα διαβάσουμε στις τρεις ποιητικές συλλογές, Μαραμπού, Πούσι, Τραβέρσο.

Η συγκεκριμένη έκδοση κερδίζει τον σεβασμό και την προσοχή μας και για το επίμετρό της. Εκεί παρέχονται κάθε διευκρίνιση και πληροφορία γι' αυτά τα συγγραφικά δημιουργήματα. Παράλληλα, όπως σημειώνεται στο εισαγωγικό σημείωμα, τα αθησαύριστα κείμενα στην πλειονότητά τους έχουν εντοπιστεί από τον Κυριάκο Ντελόπουλο. Η Michelle Barbe βρήκε τα πρώτα πεζογραφήματα, ενώ συνέβαλαν σημαντικά και οι Γιώργος Ζεβελάκης, Κώστας Μπουρναζάκης. Ο Γκι Σονιέ έχει την επιμέλεια και το τελικό αποτέλεσμα βαδίζει στα χνάρια του Νίκου Καββαδία.*

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Αφιέρωμα: Νίκος Καββαδίας
Ο Νίκος Καββαδίας στον 21ο αιώνα
Ο ποιητής μέσα από τα μάτια του εκδότη του
Αμφισβητήσεις και παρανοήσεις
Ανθρωποκεντρικές πορείες
Ο Νίκος Καββαδίας, ένας ουμανιστής ποιητής, αν ζούσε σήμερα
Το ήθος του Καββαδία που γνώρισα
Θεατρικά στοιχεία στο Μαραμπού του Νίκου Καββαδία
Λαθραίο φορτίο, κρυμμένο στις λέξεις
«Το καθυστερημένο φορτηγό»
Βιβλιογραφική οδοιπορία με τον Καββαδία
Επισημαίνοντας
«Ο κόσμος έγινε σαν αδειανή φυλλάδα»
Πέντε φωνές για τον «Μαραμπού»
Προδημοσίευση
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Τερπνό και ωφέλιμο
Μια αίσθηση ζωώδους ερωτισμού
Το σπάνιο Γαλάζιο Τετράδιο
Η κλασική γοητεία της Ρεβέκκας
Ο Φουκώ και το πρόβλημα των προϋποθέσεων της σκέψης
Προτού συνδεθεί με τους Καρμπονάρους
Τα βουνά της τρέλας
Με σαματά τα αδέσποτα και ο Μένιος
Θαυμαστός παλαιός κόσμος
Αφιέρωμα: Νίκος Καββαδίας
Ο Νίκος Καββαδίας στον 21ο αιώνα
Ο ποιητής μέσα από τα μάτια του εκδότη του
Αμφισβητήσεις και παρανοήσεις
Ανθρωποκεντρικές πορείες
Ο Νίκος Καββαδίας, ένας ουμανιστής ποιητής, αν ζούσε σήμερα
Το ήθος του Καββαδία που γνώρισα
Θεατρικά στοιχεία στο Μαραμπού του Νίκου Καββαδία
Λαθραίο φορτίο, κρυμμένο στις λέξεις
«Το καθυστερημένο φορτηγό»
Βιβλιογραφική οδοιπορία με τον Καββαδία
Επισημαίνοντας
«Ο κόσμος έγινε σαν αδειανή φυλλάδα»
Πέντε φωνές για τον «Μαραμπού»
Προδημοσίευση
Δράκος της θάλασσας και της στεριάς
Οψεις της ανάγνωσης
Η συνεπής διαφορετικότητα
Από τις 4:00 στις 6:00
Η τέχνη της υποκρισίας στη μουσική
Ο εγκέφαλος των Velvet Underground
Άλλες ειδήσεις
Συνταγές επιβίωσης